اَؤزبیک تیلی گرامری (۲۱) صرف
آتلرنینگ توزیلیشیگه کؤره تورلری
توزیلیشیگه کؤره آتلر قؤشمه،جفت،قسقرتمه آتلرگه بؤلینه دی .
قؤشمه آتلر
قؤشمه آتلرایکّی واوندن آرتیق مستقل سؤز لرنینگ قؤشیلیشیدن وجودگه کیله دی .
قؤشمه آتلر آت+آت(تاش+ بقه= تاش بقه) ، سان+آت (اوچ +بورچک= اوچ بورچک)
، فعل+فعل(اور- ییقیت= اور ایقیت)،آلماش+آلماش (کیم +سن= کیمسن)
،روش+فعل(تیز+پیشر= تیز پیشر)، روش+اونداو(داد+ وای= داد وای) وآت+ صفت
(آی+ سلو=آی سلو)
اؤزبیک تیلیده قؤ شمه آتلر یسوچی ایریم قؤشیمچه لر :
- اک (کوز عینک،ایل ویزه ک)
- ایق (بیش اریق)
- آق (آش پیچاق)
- ار (کون باتر،کون چیقر)
بو وضعثیتده قؤشیمچه لر قؤشمه سؤزنینگ ایکینچی بؤله گیگه توشه دی .
بوندن تشقری، بیرته نرسه نی انگله تیوچی ایریم قؤشمه آتلر افیکسیز (قؤشیمچه)
مستقل سؤزلردن هم توزیگن بؤله دی.مثلا.:
اؤرینباسر،آتباقر،بیش قیز،تاش اریق،قیتردنیا،بیرکم دنیا، ییر یاغی،آمودریا،طلا تیپه،
کونگه باقر،سؤزمه قلعه،یکّه باغ وبا شقه لر.
جفت آتلر
ایکّی سؤزنینگ تینگ گراماتیک باغله نیشیدن حاصل بؤله دیگن سؤزلرگه جفت آتلر
دییله دی. یعنی، بونده ی سؤزلر قؤشیمچه سیز باغله ندی . قؤشیمچه لرجفت سؤزلر
نینگ ایکینچیسیگه گه قؤشیله دی. جفت آتلرنینگ هرایککله قسمی هم علیحده اورغو
بیلن ایتیله دی.مثلا.:
کتته - کیچیک ، آته- آنه ،عرف-عادت ،سایه- سلقین. قؤشمه آتلر آره سیده،
اگرکومکچیلر ایشله تیلگن بؤلسه،چیزیقچه(-) قؤله اش شرط ایمس،عکس حالده
چیزیقچه بیلن یازیش کیره ک بوله دی .
قسقرتمه آتلر
بیرنیچه سؤزدن ترکیب تاپگن بیریکمه لرنینگ باش حرفلرینی آلیب یازیش بیلن
حا صل بؤلگن سؤزلرگه ایتله دی. مثلا.:
ب م ت (بیر لشکه ملتلر تشکیلاتی)،اقش (امریکا قوشمه شتتلری(ایالتلری)،م آ ه
(مرکزی آسیا همدوستلیک مملکتلری)، افغا نستان اؤزبیکلری یازمه نطقیده ،
قسقرتیریب یازیش کؤپ هم اونملی ایمس، بو یازمه نطقنیگ رواجلنمه گنیدن نشانه دیر.
فعال تیللر ده قسقرتمه لردن اونملی استفاده قیلیندی . بیراق آلینمه
(چیت تیلیدن آلینگن) سؤزلرده کؤپ اوچره یدی. مثلا. بی بی سی،نا تو، آیساف،
دایاک ،پی آر تی و باشقه لر. قسقرتمه آتلر نی حاصل قیلیشدن مقصد
ایخچملیکه ایریشیشدیر. تیل هم بایلیگی سنه له دی .