تیل و ادبیّات

تیل و ادبیّات

علمی،ادبی،تیلشناسلیک،حکایه،قصّه،درامه،رمان

اؤزبیک تیلی وادبیّاتی مساءله لری بؤیچه سؤراقلرینگیز بؤ لسه جواب قیله میز.

منبع نی کؤرسه تیش بیلن موضوع ومقاله لردن فایده له نسنگیز بؤله دی .

:: آرشيو مطالب

:: پروفایل مدیر وبلاگ

:: پست الكترونيك

:: RSS

:: ادبی نقد

:: کتابلر اویی

:: sara hikoyalar

:: سره غزللر

:: ینگیلیکلر

:: مقاله لر

:: نوایی‌نامه

:: انتالوژی

:: دوستلر صحیفه سی

:: سوال و جواب

:: تورکی مشایخلر

:: اؤزییک تیلی

یرمیمنی إیزله یمن. إیشانچ. تؤره

یرمیمنی إیزله یمن

حکایه

مین دوکتور اولکر سینشته بؤله من. حیاتیم نینگ قیسقه گینه فصلیده یقی-یقینده باشدن کیچیرگنلریم نینگ بیر شینگیلینی حکایه قیلیب بیره ئین دیدیم. بو گپلرنی اویمدن، إیش خانه مدن، یقینلریم، دوستلریریم دوره سیده توریب گپیره یاتگه نیم یؤق. اؤته آغیر، جمباقلی ساکن بیر مکاندن حکایه قیلیب دردلشه یپمن.

ایر-خاتین إیکّیمیز هم دوکتور بؤلیب کسلخانه ده إیشله یمیز. قیش آلدی هوانینگ کیسکین اؤزگریشدن کسللرنینگ سانی آرتیب بارماقده. کسلخانه میزده دوکتور یتیشمسلیگی سیزیلیب توره دی. حتی که، معاینه خانه میزگه هم کسللر کیلیشی نینگ کیتی اریمه یپتدی. إیش ساعتلریمیز کؤپیگن آنلر ایدی. دوکتور تېمور سینشته‌نینگ ایشی اۉته آغیر، او جراحلیک قیله دی، مین ایسه باله لر دوکتوریمن. انتیرنیت صحیفه لری آره لب، جهان ایوانیده طبابت بؤیلبب یوزه بیره یاتگن واقعه- حادثه لرنی اؤقیب باره من. «کوید-19» دیگن یازوو دنیا ینگیلیکلرینی بند قیلیب توریبتدی. مجازی ترماقلرده قره-مه قرشی معلوماتلر تؤلقینله نه دی. چیندنم دنیا بؤیلب ویروس یشین تیزلیگیده ترقه لیب بارماقده ایدی.

بیز اویده ایدیک. ایندی آدملر آره سیده :" اؤلت ترقه باشله بتی، ویروس کیلیبتدی ختایدن. اوزاق-یقینلرده انسانلر توتده ی توکیب اؤله یاتگن میش"- دیگن دؤ- دؤ گپلر یوره باشله گن. دوکتورلر مسئله نی توشینیب آلیشگن. عادی آدملر آره سیده وهیمه. کیمدیر او، کیمدیر بو دیشه دی. کسلخانه‌ دن قۉنغیراق قیلیشدی. یوقیملی، خوفلی کسللیک کون ترتیبیگه چیققن. ضرور چاره -تدبیرلر کؤریش کیره کلیگی همده اېرته‌گه علمي مجلس بارلیگینی اَیتیب، بر وقت‌راق إیشگه کېلیشیمیزنی سۉره‌شدی. اېرته‌سی غیز اېتیب باردیک کسلخانه‌گه. علمی کمیسیونده موضوع تیوره گیده گپیریلدی...کون بؤیی کسل کؤره میز. نظریمده چیق-چیقلب تورگن ساعت میللری زورغه سودره له یاتگنده ی. آسمان اوزره قاره بولوتلر سوزه یاتیر ایدی. هوانینگ طعمی قاچیب آغیرلشگن، کون ساوی باشله گن پئتلر ایدی. تریکچیلک آدملرنی تین آلیشگه مجال بیرمه یپتدی. دهلیزده بیتابلگنلرنینگ إینگراق تاووش ایشیتیله دی. باله کیلرنینگ قی-چو آوازی، خاتین-خلچ نینگ غاور-غور گپله شیشی ساکینلیکنی بوزیب یوبارگن. کسلیک دنم کؤره کمبلغللیک، ناچارلیک بیمارلر یوزیگه قلقیب چیققه نی بیلینیب توریبتدی. یوره گیم غش تارته دی بو منظره نی کؤریب. توماو اوشله‌گن کسللر کؤپراق کؤزگه چه لینه دی. قؤلیده یاش باله سی، کلته-کلته یۉتله یاتگن خاتینلر صفی اوزون. ایسّیغی چیقیب، نفس آلیشی قیینلـَشگن کسللر هم کۉپه‌یه باشله‌گن کونلرگه مبتلامیز. بوتون ولایتده اۉلیم کۉلنکه‌سینی سالیب توریبتی، آدملر آره سیده تلفاتلر بار.

إیشده میز، انچه گچه قالدیک کسلخانه ده اؤشه کونی. إیش ساعتلریمیز آشگن، خذمت قیلیب توریبمیز هر حالده. بیر هفته گه بارمی وضعیت کیسکین لشدی. احتیاط چاره لرینی کوچیتیرگن بیر رژیمده کون بؤیی کسل کؤره میز. قویاش باتیشگه بیر ساعتچه بار ایدی هلی. بؤساغه هتلب، تشقریگه چیقیشیم بیلن شهرده إیسریق توتیب، پول تاپه یاتگن باله لرگه کؤزیم توشدی. تؤقیز-اؤن یاشلر چمه سی یوپون کیئینگن بیر باله کیله سالیب، توتب تورگن إیسیریغینی تیگره مدن ائله نتیریب، " إیسیریق مینگ دردگه دوا، اسپند بلا بند" دیگنچه مینگه تامان قؤلینی چؤزیب توریبتدی. تنگه-تونگه اوزیش إیلینجیده باشقه إیسیریقچیلر" بو مینی آدمیم، بو مینی آدمیم نری تور"دیه بیر- بیری نینک کؤکسیدن سوریشردی. بیر-إیکیتّه سی" منه ماسک، منه ماسک!آلینگ، آلیب قالینگ کرونادن اسره یدی سیزنی؛ آنم ینگی تیله"-دیه قیچقیریب توریشیتدی. إیشدن اویگه قئتیشیم کیره ک.

مین ایریم بیلن خیرله شیب، اویمگه قئتیب کیلدیم. عمر یؤلداشیم دوکتور سینشته نوبتچی بؤلیب شفاخانه ده قالدی. قه یاقه قولاق آسمه نگ ینه اؤشه -اؤشه "کرونا"، "ختای ویروسی"داستانی. کتـّه-کیچیک‌نینگ آغزیده شو گپ. کیشیلر تلویزیون قرشیسیده یاتیب آلیب، بوتون دنیادن خبر تینگله‌شر، ایشیتگنلرینی باشقه لر بیلن بؤلیشیر، تؤغری، نا تؤغری دیگن تارتیشولی گپلر راسه قیزیگن بیر پئت. کیمدیر قؤرقیب وهیمه قیلسه، ینه کمدیر« اسره گنگه بلا یؤق، اسره مسه پناه یؤق!»دیئشردی. همه هدیک سیره ب یشه یدی. آدم اۉز اؤژ سایه‌سیدن قاچه‌یاتگن کونلر کېلدی باشلرگه...

ایرته سی شاشیلینچ کسلخانه گه کیلدیم. إیشخانه مگه قئریله یپکن ایدیم هم که، جانیم جیمیرلب، سیسکه نیب کیتدیم. عمریمده بیرینچی بار تابوت کؤریشیم ایدی. ائنیقسه إیکته اؤلیکنی بیر پئتده کسلخانه دن آلیب کیتیشلرینی کؤریب قؤرقوگه توشه من. ائنیقسه بونده ی یوقوملی کسلیک آدم تنله مه یدی. غفلتده قیلدینگمی تایب أیقیله سن. اونگله نیشینگ آسان کیچمه یدی، کیچ بؤله دی کیئین.

اویده میز، کونلردن بیر کونی اېریم دوکتور سینشته اۉزی‌نینگ بې‌تابلیگنی اَیتدی مېنگه. رنگ و قوتیم اؤچیب، قۉرقیب کېتدیم، یۉغ اېی؛ کۉرنیشینگیز یخشی،- دېدیم. و دراو إیسیغینی اؤلچه دیم، قره سم 39درجه نی کؤرسه ته یپتدی تیرمامیتر. بیر پیاله موزده ی سو کیلتیریب، پره سیتامول إیچیردیم. کؤپ اؤتمی شبهه لریم حقیقتگه ائلندی. هه، کرونا، کرونا. دکتوریمیزنی اوشلبتدی قوریب کیتگور. ایر-خاتین ایکـّی دوکتور بیر بۉلیشیب، در حال قؤشیمچه احتیاط چاره‌لرینی کۉره باشله‌دیک. دوکتور سینشته کیچیکتیرمسدن قرنتین رژیمیگه اۉتدی. بر هوا بیر خانه‌ده جای سالیب بېردیم. سویوقلیک بیره بیردیم. کۉکتلر، زیره، دارچین، زعفران، زنجبیل، إیسپره ک، شیرین میه، لیمو، قلمپیر، انغیز، مرچ، عسللرنی غمله‌دیک. آش-قـَتیغی یېتکیزیب توردیم کسلگه؛ کېیتینی اوزمسدن داری-درمانلرنی زۉره‌یتیردیم. نیمه قیلسم هم تأثیر قیلمه‌یپتی. إیسیتمه دن تیتره ر ایدی، یخشی بۉلگنی اۉرنیده کون سایین آغیرلشه باردی. عایله‌میزنی اضطراب اۉز شکنجه‌سیگه آلگن دملر. آته-آنه لریمیزگه خبر قیلیشگه کیچیکتدیک؛ اولر آلیسیده توریشه دی. باله‌لرنی محافظتی کتـّه ایش بۉلدی مېنگه. کسلخانه باره می، باله-چقه گه قره می؟ بیر جانیم بیلن قه‌ی یاققه چاپریمنی بیلمه‌ی قالگنمن.

وضعیتدن گمانلنگن قۉنی-قۉشنی بیزدن جیرکنه باشلشدی. نفرت اره لش شبهه له نیب قره شه دی. قؤلیمیز کؤکسیمیزده معامله قیله میز. مجله داش، قؤنی-قؤشنی لریمیز میندن ائنیقسه دوکتور تیمور سینشته دن شفا تاپگنلر. هر بیری نینگ دردیگه درمان بؤلگنمیز. باسیقلیک بیلن وضعیتنی کنترول قیلیشیمگه قره‌مه‌ی، قۉشنیلریمیز «بولرنی کرونا اوشله‌گن، کۉچسینلر، دَب بۉلیشسین بوله!»- دېب محله‌گه گپ ترقه‌تیشگن. اولرنینگ « چیقسینله، کۉچسینله، بو یېردن کېتیشسین بولر!شوم اېکنله! بؤمسه پولیس چقیره میز»- دېگن دغدغه اَوجیگه مینگن. آغیر بیر احوالده تۉشکده میخله‌نیب یاتگن اېریم دوکتور سینشته‌نینگ دردی زۉره‌یدی. کرونا کسل‌نینگ مغدیرینی قییه باشله‌دی. قۉشنیلرنینگ مشمشه‌سی یره اوستیگه گزه‌ک بۉلیب توشدی. اطرافده گی احوالنی کؤریب-بیلیب تورگن دوکتورنینگ یوره‌گی چۉکدی. «بولر کۉچمَسه، کۉرپه-تۉشه‌گینی کۉچه‌گه آته‌میز»-دېگن پۉپیسه‌لر ینگره‌ب توریبدی. باشیمیزگه آسمان قـَپیشگن‌ده‌ی گۉیا. کۉکدن لعنت یامغیرلری تینمه‌ی قوییله‌یاتگن سینگـَری بیر حالت حکمران ایدی.

...خیریت. وضعیتدن خبر تاپگن چېت اېل تشکیلاتلری بیزگه یاردم قۉلینی چۉزدی. شاشیلینچ چاره-تدبیرلر کۉره باشله‌دیلر. آذوق-آوقتیمیزنی یېتکزیب توریشدی. داریلر و کیره کلی چاره‌لر هم مهیا بۉلدی. حتی، اوییمیزگه جهازلر آلیب کېلیب، آکسیجن بیلن هم تأمینلشدی. " اؤزینگیزنی بای بیرمنگ"-دیب کؤنگلیمیزنی کؤتریشدی کون باتردن کیلیشگن مهربانلیک تشکیلاتیگه علاقه دار شخصلر. دوکتور تېمور سینشته گپیریشگه تیلی ایلنمه‌یدی. اونگه هوا یېتمه‌یپدی. اۉزیم انگلیسچه‌لب سۉراقلریگه جواب بېریب توریبمن. إیسیغی توشیب، کؤتریلیب توره دی. دوکتور سینشته‌نی40درجه تنه ایسـّیقلیگی قاوجیره‌تیب باره‌یاتیر اېدی...اویمیزده کرونا کنترولدن چیقدی. ویروسنی قی یردن آرتیرگه نینی بیلمه یمیز. ایسلشگه هم طاقتیمیز قالمه گن. کیتمه-کیت داری بیردیم، بیر پس اؤتیب، إیسیغی 2درجه توشدی. بیر اؤزیگه کیلیب:" إیچیمده کیچه یاتگن جریانلرنی گپیریشدن عاجزمن اولکر. حیاتده اینگ آغیر آغریق کرونا آغریغی بؤلسه کیره ک. یت و سویه گیمی قیمه له گیچدن اؤتگزه یاتگندیک، تنمده درد تویه من"دیه ایزیلیب گپیردی دوکتور...اؤزیمنی زورغه توتیب توریبمن.

مین حمایه چاره‌لرینی کۉریب، یریم کاسه سویوق آش ایچیره‌ی دېب آلدیگه کیردیم. دوکتور سینشته‌نینگ کۉزلری جیققه یاشگه تۉلدی. دردلرینی تیلی اېمس قره شلری اَیته‌یپتی. اونینگ محبتلی کۉزلری سۉنیق، سۉلغین، ایچیگه نوره‌ب باره‌یاتگن‌ده‌ی. کؤزلری اچّیق یاشگه تۉلگن دوکتور سینشته «اولکر! نخات که مېن بو یاروق عالمنی ترک اېتسم، نخات مینگ بیر چیچک آرزو-امیدلریمنی گورگه آلیب کیتسم، نخات!!» دېدی مأیوس آهنگده مېنگه قره‌ب. تسلّی بېردیم. باله لرینگیز ساغیندی، تیزلیکده نصیب بؤلسه گلده ی بؤله سیز. ینه همیشه گیدیک جان و جگرلریمیز، دوستلر و اؤرتاقلرینگیز بیلن تؤپله نیشیب، یخشی کونلرنی خوش قرشیله یمیز، دیب دردینی آلدیم.

سؤنگ مین قازان تبافلرنی یووه ی، دیب آشخانه گه باردیم. یر و کؤک جای بیرمه یپتدی. خانه مگه کیریب آلدیم. ناچارلیکدن یوره‌گیم تۉلیب ییغله‌دیم؛ کملیگیم کېلدی، قؤلیمدن هیچ نرسه کیلمه یاتگه نیمدن اؤکسیندیم. وضعیتگه داش بېره‌آلمه‌ی، سېزدیرمسدن اوینی ترک اېتدیم. آچیق هواده بیر پس ائله ندیم، سؤنگ اویمگه قئتیب کیلدیم، خانه مگه کیریب، ینه تؤیب-تؤیبکؤز یاشی قیلدیم. اویمیز انجاملری تیلگه کیریب، بیر ناخوشلیکدن درک بیریب توریبتدی نظریمده. خانه لر هواسی بؤغیق و آغیر. بویوم-انجاملریمیز عزا توته‌دیگن‌ده‌ی گۉیا. اۉلیم دېرَ‌زه‌دن تیشلرینی شقیرده‌تیب توریبتی. حیات اَیریلیق کویینی چله‌یاتگن مثال. دوکتور سینشته‌نینگ کۉنگلی چۉکمه‌سین دېیه گپیم، دردلریمنی ایچیمگه یوته‌من...او‌نینگ جانی مېنینگ ایچیمده. مینی امیدسیزلیکدن باشقه نرسه اؤزیگه یؤلتمه یپتی. اؤزینگدن باشقه هیچ کیم سینی ایشیتمه یدی؛ نه چاره قیله ئین! آسمان بلد یر قتیق. اینگ آغیر باتگنی هم انه شو یالغیزلیک ایدی مین اوچون.

اویقیم قاچگن، قیغوگه قاریلیب یاتیب من، توز تاتگیم کېلمه‌یدی. باله‌لرنینگ ایزی-چوولری ایچ و بغریمنی اېزیب بارماقده. تالیققـَنیمدن بیر پَیت کۉزیم میزغیبتی؛ باله‌لیک قوچاغیگه آتیلیبمن، توش کۉره‌یپکن اېکنمن. الغاق-دالغاق توشلر توفانی ایچره الجیره‌یله‌یمن، تلپسه‌لنه‌من. کۉرپه-یاستیقلر بیلن آلیشه‌من. "ایشیتمه یپسیزمی؟ شونچه چقیره من نیگه تاووشینگیز چیقمه یدی آته سی! اییی اییی؛ وادریغ!کؤرینمس قاره قؤللر إیلگیمده گی قیپ-قیزیل آلمه نی"یولقیب کیتدی، دیب اؤرنیمدن سَپچیب توریبمن. قره سم یانیمده هیچ کیم یؤق. یاستیغیم نینگ یریمی بؤش. یاپیریم یی! دیه یاقه اوشله دیم. ینه توشلریم نینگ دوامی إیسیمگه کیله باشله دی. آپه-سینگیللریم، بۉیداش دوگانه‌لر«خاله-خاله» اۉینه‌ماقده ایکنمیز توشیمده. یخشی کۉرگن قۉغیرچاغلریم بیلن مستانه اۉینه‌یپمن. باله‌لیک سلطنتی اوستیده حکمران‌من. « باله‌لیگیم پاشالیگیم»-دیگن لریدیک. توشیمده بې‌خواستدن قۉغیرچاغیم قنـیــــــــی!کیم آلدی قۉغیرچاغیمنی؟!-دېب داووشیم باریچه قیچقیریبمن؛ تاماغیم ییرتیلوگ‌دېک بقیریبمن ایکن- بیلسم.

عمر یؤلداشیم بیر هفته دن بویا ن کسلخانه ده یاتقیزیلگن. باله لرنینگ نان و آشینی بیرگنی اویگه کیله من و ینه شفاخانه گه باره من. یالغزلتمی، کؤز قاره بؤلیب توریبمن. کیئینگی پیئتلری نفس آلیشی اؤته آغیرلشدی. ماشین یاردمیده زؤرغه نفس آله دی. بوگون وقتلی راق اویگه کیتیب قالدیم. بناگه قره ب قئریلرکنمن، باله لریم دیرزه لردن چویللشیب،کؤزلری مؤلتیره أیغلب توریبتدی. اویگه کیریب دراو دیره زه لرنی آچیب هوا المشتیردیم. باله لریمنی آووتدیم، یدیردیم و إیچیردیم. اولر آته سینی ازّآنچه ساغینگنلر. مین ایسه آتکه نگیز بوگون، ایرته کیله دی قیلیب، گودکلرنی یوپنتیره من. شو ذیل تون بؤلیب، کون بؤلیب عمر اؤته یاتیر.

کونلری گره نگ سیب تالیققنیم باعث توندن اؤسانگنمن، تون بؤله بیرسه یوره گیم بیزّیله ی بیره دی. کاشکی قویاش باتمسه، تون بؤلمسه، دیئمن إیچیمده. کؤنگلیم بیر قیلگه آسیلگنده ی. دوکتوردن خبر آلیش اوچون آره -سیره ده کسلخانه بیلن باغله نیب توریبمن. تانگ سحر اویغانیب کېتدیم.

قنده ی اوخلب قالگه نیمنی بیلمه یمن. تون یریم اویغه نیب کیتدیم. کوچه یاغدوسی نینگ یللیغی پرده آرتیدن اویگه توشیب توریبتدی. ینه قاره باسگن ایکن آغیر توردیم جایمدن، تیبره نگیم کیلمه دی. قره‌سم دوکتور سینشته یاتگن تۉشک بؤش. یالغیز اؤزیم ... تشقری نینگ بیر قتیم یالقینی تیرقیشدن دوکتورنینگ تصویریگه توشیب توریبتدی. عکس شیشه آرتیدن صلابتله پارلب یپتدی. دوکتورنینگ عکسینی بغریمگه باسدیم و هونگره -هونگره ب أیغله دیم. کۉزلریمدن آققن دؤ-دؤ یاشلر صورتنی بیلب، هۉل قیلیب یوباردی. اچّیق کؤز یاشلریم کولیب تورگن لبلری‌نینگ سېوگی عمانیگه غایبانه قۉشیلیب کېتدی. یوریب، ائله نیب، توننی تانگه اولب چیقدیم.

قویاش اېندی نور ساچه باشله‌گندی. آغیر وضعیتگه قره می، آدملر تیریکچلیک ارابه سینی تیبره تی دیب شهر تامان حرکت لنماقده. کؤچه ده قیسیدیر باله نینگ :" آلیب قالینگ! إیریک-إیریک خانکی، مزه لی تاووق غلـله سی فقط بیزده! بیزده!!"- دیگن قیچقیریغی اینگره یپتدی. بیز ایرتلبکی چایگه چاغله نه میز. آته لری سیز باله لریم آوقت لنگیسی کیلمی سیره. بیر پئیت اؤغلیم: « آنه-آنه! دوکتور اولکر سینشته‌نی چقیر دېیپتی کیمدیر»- دېدی. یا پیریم، دېیه یوگیره سالیب گۉشکنی قولاغیمگه توتدیم؛ سلامله‌شیب، جواب قیلدیم تیلفونده. تـَنیش آواز کسلخانه رییسی اېدی. « تقدیر اېکن؛ سیز اېندی کسلخانه‌گه کېلیب اۉتیرمنگ، علاجی یۉق. باله‌لرینگیزگه باش بۉلینگ، سیزگه تۉزیم بېرسین؛ صبرلی بۉلینگ. دوکتورنی قۉلدن بـــــې.....ر...دیک!»- دېگن ییغی اره‌لش آواز مېنی تیریکله‌یین اۉلدیردی. او اېمس، مېن اېدیم تابوتده یاتگن. بۉغزیم ییغیگه تۉلیب. اخخخخخخ! وادریغ! یاستیغیم یریم بۉلدی؛ بختیمدن اَیریلدیم‌می هلی؟! دیگنچه چوقور آه چېککـَنیم اېسیمده...

منه آره دن بیر أیل اؤته ی دیب قالدی. اؤشه مېن دوکتور اولکر سینشته بۉله‌من، منه یانیمده بیر قیز، ایکـّی اۉغلیم توریبتی. بیر-ایکـّی ساعتلردن کېین قویاش اُفقـقه باش قۉیه‌دی. اویمیزگه قئتیشگه ناچارمیز. بیز شو لحظه دوکتور تېمور سینشته‌نینگ سۉنگّی منزل و منگو مکانی اوزره آیاق اوستیده توریبمیز. بو بارسه کېلمس جایگه اوچته باله‌منی یېتکلب کېلدیم. تۉرتته‌لـَشیب قبرنی قوچاقله‌یمیز؛ ییغله‌یمیز. باله‌لریم‌نینگ«آته جان!!!»- دېگن آوازینی هیچ کیم اېشیتمه‌یدی ایندی.غریب سینشته‌میزدن درک یۉق. اونینگ مزاریگه اوشاق تاشلر اېمس، یوره‌گیم‌نینگ قۉری، درد و غمینی یاغدیرماقده‌من. الوداع دیئمن دوکتوریم! الوداع!!! اۉقیگـَنینگیز حکایه‌نی مین انه شو منزلددن توریب، کۉزیاشیگه کۉمیلگن حالتده سیزگه گپیریب بیردیم. بیز کۉرگن داغنی سیز کۉرمنگ. برچه‌گه اېنگ اېزگو تیلک ایله. خدمتگارینگیز دوکتور تېمور سینشته‌نینگ نامراد اولکری 4/12/21

ارسال در تاريخ 2021/6/6 توسط ایشانج

.: Weblog Themes By Blog Skin :.