عیسی جان سلطان
حکایه- تادد
قی دَم، بوندن إیکّی أیل بورونمیدی، فلسفه گه قیزیققن پئتلریم ایدی. بو غرایب فن عقل و هوشیمنی شوقدر ایگلـلب آلگندی که، هر بیر نرسه دن فلسفی خلاصه چیقره ویره ردیم. فلسفه ایسه، اصلی آلمانیه ده راسه رواجلنگن ایمسمی، قی بیر کتابده اؤقیگندیم:«Der todd هimmer giwinnt - « دیر تادد ایمیر گوینت»دیگن نیمسچه( آلمانچه) سؤز شعوریمگه یاپیشیب قالدی. گپ نینگ لؤنده سی، حاضر هم اؤیله سم، اؤشه وقتلرده گی کبی، هر حالده حیاتنی فقط فلسفه دن عبارت، دیب اؤیلش خطا ایکنلیگینی توشونیب یتگنده ی من. چونکه حیات اؤزی اونی رد قیلر ایکن، هر کیم اؤزی نینگ کؤرگن کیچیرگنلریگه ماسلب، اؤزیچه فلسفه تؤقیر ایکن.
امّا، مین حاضر بولر حقیده گپنی چؤزیب اؤتیرماقچی ایمسمن. ذاتن زمان تیز، وقت و عمر شوولب اؤتیب کیته یاتیر، ائتر گپینگیزنی ائتیب یا اولگوره سیز، یا یؤق... باز اوستیگه، بوگونگه قدر یشب اؤتگن برچه فیلسوفلر بو حقده جلد-جلد کتابلر یازیب اولگوریشگن که، حتی اولرنی اؤقیشگه ده عمرنینگ یتیشی درگمان. شو باعث هم مینینگ ائتر سؤزیم باشقه. تصادفن« TODD» سؤزی نینگ معناسینی انگله دیم-او، بوندن یتّی أیل اوّل کیچگن بیر واقعه خیالیمگه اوریلدی. شونی ائتیب بیرماقچی من خلاص. امین منکه، بو سؤزنینگ معناسی باشقه لرنی هم اؤیلنتیریب قؤیه دی.
***
باله لیک چاغلریمیزده ممه صدیق پیشیق دیگن بیر چال بؤلردی. او قاتمه گینه، جیکّک، إیه گیده چندیغی بار آدم ایدی. کیچه لری بیکینمه چاق اؤینه گه نیمیزده اونینگ الـله قنقه یوموشلر بیلن کویمه نیب یورگه نینی کؤره ر ایدیک: یا مکّه پایه لرنی باغ- باغ قیلیب، باغله گن یا زمیبل غلتکده اویی گه اون ته شیگن، یا کوچه ده گی خزانلرنی تؤپلب قاپله یاتگن بؤلیب چیقر ایدی. مین اونینگ دم آلیب اؤتیرگه نینی یاکه چای خانه ده آشخورلیک قیلگه نینی هیچ کؤرمه گنمن. خیالیمده-ده، او إینده مس، تینیم بیلمس بیر کیشی صفتیده قالگن. پیشیق نینگ باله لری هم اؤزیگه اؤخشه گن پیشیققینه، تینیم بیلیشمس ایدی. بوغدای اؤریلسه، کیچه لری دله گه چیقیب ساماننی تؤپله شردی ده، ایرته سیگه بازارگه آپ چیقیب ساتر ایدی. اؤتین ساتردردیلر. اوندن بؤشه گن قاپلرنی ساتردیلر...
آدملر« ممه صدیق پیشیق جوده بای، کیچه لری اوخله مسلیگی هم راست گپ: إیققن پوللرینی صندیغیدن آلیب ماغار باسیب کیتمسلیگی اوچون شبه ده گه یائیب شمالـله ته دی»، دیب گپیریب یوریشردی. قیشلاقده آدم کؤپ، خاطره مده هر بیری اؤزیگه خاص بیر قیلیق قیافه ده قالگن. بیراق، ممه صدیق پیشیق بیلن علاقه دار خاطره لر یوره کنی غشلنتیره دیگن درجه ده غبارلیدیر.
...أیللر اؤتدی. باله لیک خوددی شمالده گی سامان پرچه سی کبی اوچتدی کیتدی. اولغه یدیک. باله لیگیمیزده ته نیگن بیلگن آدملریمیز- آپّاق ساقللی نورانی چاللر-او، ساچلریگه چؤلپی ته ققن، صندقچه لریده دایما بیزکبی باله کیلر اوچون بیر- إیکّی ته پاپوک قند تاپیله دیگن ایرتکچی کمپیرلر اؤزلرینینگ حقیقی منزللریگه خدانینگ رحمتی تامانگه اونسیزگینه، هیلویره بگینه جؤنب کیتدیلر. کیشلر ائتماقچی، بو دنیانینگ یلیب یوگوریشلریدن، تشویشلریدن ابدین قوتولدیلر، تینچ لیگ و آسایشگه یتیشدیلر، جانلری آرام و راحت تاپتدی. وقت- ساعت یتیب پیشیق هم عالمدن اؤتدی. اونینگ دنیادن کؤز یوموشی هم نیدیر غبارلی و الم انگیز بیر طرزده کیچیبتدی. او إیکّی اوچ دفعه آشقازانی یاتیب یاتیب قالدی. امّا، دوختورگه بارمه دی، بیرانته سینی چَقیریب قره تمه دی. اؤزی نینگ سویگن تعبیریچه، إیسیق-إیسق چای إیچیب، کؤرپه گه اؤره نیب یاته بیردی. اؤزی کو ازلدن آزغین ایدی، ینه یم آزیب رنگی الـله نیچوک سامان کبی بؤلیب قالدی. امّا هفته لب یاتگه نی یؤق: پیشیق نینگ مزه سی قاچیبتدی، دیگن گپ ترقه لگه نیدن اوچ- تؤرت کون اؤتر- اؤتمی، ینه کؤچه لرده چیدا بؤلدی. ینه اؤشه- اؤشه کویمه لنگن، هر نرسه نی ته شیگن پیشیق ... اویاق- بویاقده« ممه صدیق اکه آشقازان رکی( سرطان) بؤلگن ایکن، بیری بیر توزالمه یمن، دیب دوختورگه یم بارمبتدی»، دیگن گپلرنی بیز هم ایشیتدیک. بو گپ نینگ نه قدر راستلیگینی بیلمه یمیز- او، امّا، آره دن أیل اؤتر- اؤتمس اوییدن أیغی چیقتدی. بیلدیک که، پیشیق هم عالمدن اؤتیبتدی.
پیشق نینگ فرزندلری کؤپ، نیوه ره لری اوندن هم کؤپ ایدی، شولرنینگ اؤزی کؤچه نی تؤلدیرگن، بَری کؤک تؤن کیئیب، بیلینی باغلب توریشیبتدی. مینینگ إیلک انگله گن نرسم بو خانه دانده گی غریبان لیک بؤلدی. حیوانکه ایسکی شالچه تؤشلگن، اوستیده پؤستک... ایشیک دریزه لری نینگ بؤیاقلری کؤچگن. بیراق میوه لی درختلرنینگ بَری آراسته، ترتیب بیریلگن، کوزگی حسینیلر آلتینده ی تاوله نیب توریبتدی. درختلرنینگ تؤکیلگن برگلری بیر چیتگه اویلگن، قؤره ده گی قؤیلر آلدیده-ده، بیر اویوم خزان. قؤیلر اونی تله شیب تارتیشیب یئیشه یاتیر...
پیشقنی توپراققه تاپشیریشده عادتده گیدیگ« ممه صدیق اکه قنده ی آدم ادیدی»، دیب سؤره لدی. همّه چین کؤنگلدن:« یخشی آدم ایدی، خدا رحمت قیلسین» دیب جواب بیردی. پیشق نینگ وفاتی مینی او قدر اؤیلنتیرگه نی یؤق همه قطاری اؤلیم نینگ حقلیگینی، عالمده گی جمعی که انسان ذاتی اؤشه طرفگه قره ب کیتیب باره یاتگن لیگینی ینه بیر باره تصدیقله دی، خلاص.
ممه صدیق نینگ کتته اؤغلی نینگ حکایه سی
«... آتم أیگرمه إیکّی یاشده اورشگه کیتگن. بیز اوچ جؤجیق آنه میز بیلن قالگنمیز. آتم قیرق اوچینچی أیلده نیمسلرگه اسیر توشگن. نیمسلر اونی باشقه لر بیلن قؤشیب، پولشه گه آلیب کیتیشگن.
کانتسلگر حیاتینی همّه یم آزمی- کؤپمی ایشیتگن، کینوده کؤرگن کتابده اؤقیگن. امّا هیچ بیریمیز کؤزیمیز بیلن کؤرمه گنمیز. کانتسلاگیرگه توشگنلر قنده ی کونلرنی کؤرگنلیکلرینی اؤزلریگینه بیله دیلر.
لاگیرده بیلگیلیم تادد دیگن ملعون افسیر بارایکن. او منفور اوروشگه قدر عسکرلر اؤرته سیده اوزاق مسافه گه یوگوریش بؤئیچه تیرینرلیک قیلگن، بیر شاگردی آلمانیه چیمپیونی بؤلگن، اوروش باشلنگچ، ضابظ صفتیده بویاقلرگه یوباریلگن ایکن.
شو بتاّل لاگیرده گیلرگه قؤشیب آتمنی یم هر کونی قیرق چقیریمگه یوگورتیره رکن. بونقه یوگوریش نینگ ترتیب قاعده سینی مره فونچیلر بیله دیلر. آتم نینگ ائتیشیچه، سحر یاشیرب -یاشیرمی اریستانلرنی صفگه تیزیب آپ چیقر ایکن و یوگوریشنی باشلرکن. آرتده، ماشینه ده تاددنینگ اؤزی. ساعت یتّی گچه مرّه گه یتیب باریشلری شرط ایکن. مرّه دیگینی هم تاش کــَـریری بؤلیب، بارگنلر إیشگه توشرکنلر.
تادد یؤلده دیقلگنلرنی آتیب تشلرکن.
مرّه گه کیلگنلریده ائتر ایکن که:« سینلر مینی یامان کؤره سنلر، بیله من. امّا، حیات میندن کؤره بی شفقت راق، سینلرنینگ بو یوگوریشینگدن کؤره میلیون مرته مرکّب راق. او سینگه مرّه قیده لیگینی ائتمه یدی، قئی طرفگه قره ب چیقیشنی، قنچه چقیریم یوگوریش نینگ کیره ک لیگینی کؤرستمه ید، دم بیرمه یدی. بَرینی اؤزینگ تاپه سن، اؤزینگ حل قیله سن... بوگون سینلرگه أیقیلمی یتیب کیلیب، کیچگچه یخشی حقوقینی قؤلگن کیریت دیگنلر خلاص. کیئینگی حیاتینگنی ایسه، کیچقورونگی یوگوریش حل قیله دی...». آتم دله ده اؤسیب پیشگن ایمسمی، إیش قیلیب چیدر ایکن. تادد بتاّل اونی یخشی کؤره رکن. « سیندن چیمپیون چیقیشی ممکن ایدی، افسوس که، نیمس ایمس سن»دیر ایکن. گاه بیر بؤلک مان یا شوره سیگه بیر بؤلک گوشت هم قؤشتیر هر ایکن.
بولرنینگ برینی مینگه آتم اؤگی آنمگه اویله نیب، بیرینچی فرزندی توغیلگه نیده ائتیب بیرگن ایدی. او محللر مین هم أیگیرمه إیکّیده ایدیم. اؤشنده« آتم راسه قئینلگن ایکن-ده» دیب قؤیه قالگنمن. نیمه اوچون مینگه ائتگه نینی انگله مه گنمن. میلی، ایندی گپ نینگ بویاغینی ایشیت. قیرق تؤرتینچی أیلده پولشه آزاد ایتیلگندن کیئین هم آتم دراو اوییگه قئتمه گن. ایندی اونی« نیمسلرگه خذمت قیلگن سن» دیب اؤزیمنی کیلر قیئنه شگن. فقط آره دن تؤقّیز أیل اؤتگچ استالین اؤلگندن کیئینگینه قیشلاققه آنه یورتیگه قئتیب کیلیش نصیب قیلگن.
کیلگه نیده قره سه آنه میز عالمدن اؤتیب، بیز اوچ جؤجیق همه میزنینگ قؤلیده قالگن ایکنمیز. اوییمیز بوزیلیب کیتگن، اؤتینلری صندلگه قالگن. آتم نینگ قیلگن بیرینچی إیشی-یریمیزنینگ یاقه سیگه بیر چیله قوریب، بیزنی آلیب کیلیش بؤلگن. کیئین یاز بؤیی إیشلب پخسه اؤی تیکیلگن. او محللر مینیگ غیره- شیره ایسیمده: یاش باله ایدیک بیز اوچون حیات رنگ- به رنگ ایدی. قاره محنت وجودیمیزنی ایزمس ایدی: سولر زلال ایدی، سوولرده چؤمیلیب اؤینر ایدیک.
کیئین آتم اویلندی. اؤشنده عمه مگه ائتگن سؤزلری ایسیمده: « سین مینی اویله نو آلدی دیمه، آپه باله لرگه کیم قره یدی؟ کیلسم، اوچه په بالم هم سین نینگ قؤلینگده ایکن...باشینگده ایرینگ یؤق، اؤزینگ نینگ باله لرینگنی زورغه ایپله یپسن. باشقه اوروغیمیز قالمه گن بؤلسه ... خدا عمر بیرسه، اؤنته- اؤن بیشته باله لی بؤلرمن. اؤلسم، آرقه مدن أیغلب قاله دیگنلر کؤپ بؤلر، بیزدن کیئین هم بیر-بیرینی سویه ب کیترکه، بیری« آه»دیسه اؤنته سی« واه دیب یتیب کیلر...»
آتم نینگ ائت گه نی بؤلدی اؤن بیر فرزند بؤلدیک. اؤگی اوکه لریم نینگ بری مهربان، محنت سیور، بیر-بیریمیزگه اؤز قانداشلریمیزدن-ده، عاقبتلی راق میز.
ایسیمنی ته نیگه نیمدن بیری آتم تینمسدن إیشله دی. مین-کو، میلی اوکه لریم آتم نی دیرلی کؤرمس ایدیلر. اویگه یریم کیچه سی کیلر، آذانلب ینه إیشگه کیتر ایدی. آیلیگی کؤپراق دیب زهرلی جایلرده تیر تؤکتدی، یتمه گه نیگه مال آلیب سیمیرتیریب ساتدی، تام آرقه گه ایکین ایکیب، بازارگه اپ چیقتدی خلص، اؤن بیر فرزندینی هم اویلی- جایلی قیلدی. بیر اؤزی! یاردم بیره دیگن کیمسه تاپیلمه دی.
اؤن بیر باله نینگ بیشته سی قیز ایدی. حاضر« هو»دیسم، اؤن بیر تاماندن بیردنیا آدم یتیب کیله دی.
خدایم مینی یم فرزندن قیسمه دی- حاضر باله لریم یتتیته بؤلدی. کتته منی یقینده اؤیلنتیردیم. نصیب ایتسه یقینده نیوره لیک بؤله من.
کتته اؤغلیمنی اویلنتیرمسمدن بیر أیل اوّل آتم وفات قیلدی. بیز إیشدن وقتلی راق کیلیب ایندی سؤریگه اؤتیرگن ایدیک. آتم ساعت سکِزلرده کیریب کیلدی. کسلدن تورگه نیگه کؤپ بؤلگه نی یؤق. امّا محنت قیلمسدن اؤتیره آلمسدی: إیش آدمنی اؤلدیرمه گن، ته نیگده جان نینگ بار ایکن قیمیرله، یوموشگه اونّه، دیب نصیحت قیلردی بیزگه...
خاتینیم اوقاتنی سوزیب کیلدی« آلینگلر- آلینگلر» بیلن قؤل اوزه تدیک. آتم شورلیک... اوقاتنی قاشیقده آزیگه آباردی یو، قاشیق تره قلب لگنگه توشدی.، اؤزی آرقه گه کیتیب بیردی. شاشیب دسترخواندئن هتلب اؤتیب، باشینی قؤلیمگه آلدیم. بیله سنمی، نگاهی مینده یو، کؤزی تیپه گه قره ب آله یب باره یپتی. بیر محل کؤزیدن إیکّی تامچی سریق یاش آقتدی. بیر نیمه دیماقچی بؤلیب قیئنله دی، کیئین لبیدن ضعیف بیر« پوف»...
چیققن نفس قئتیب کیرمه دی...
نه ی لیئین که، اؤلیم حق ایکن. امّا، شوندن کیئین کؤزیم آچیلگندیک بؤلدی. یاتسم هم، تورسم هم آتمنی اؤیله ی ویره دیگن بؤلدیم.
هیچ نرسه گه حوصله م کیلمی قالدی. اویگه کیره من- او، بغریمنی زخگه بیریب یاتیب آله من. آتم... ته ینچیم، قوّتیم، سوینچیغیم کؤزیم نینگ آلدیدن کیتمی دی. « وای آتم- ه!» دیمن-او، یوره گیم اؤرتنه بیره دی.
اؤیلب قره سم، آم لاگیرده گینه ایمس، بوتون عمری دوامیده شونقه یوگیریب یشه دی. کیچه نی-کیچه، کوندوزنی کودوز دیمه بتدی. اؤزیگه قره مبتدی. بالم، دیبتدی. روزغاریم دیبتدی... کؤره یپسنمی، اوکه جان، آتم عمری بؤیی یوگیریب اؤتبتدی. لعتی تادداونی عمر بؤیی تعقیب ایتیبدی.
کیئین اؤز حیاتیمگه رزم ساله من. رزم ساله من-او، ینه اؤشه منظره نی کؤره من: اوکه لریم نینگ بیری روزغاریم دیب یلیب یوگیریبتدی. اؤزیم هم بالم-چقم، دیب تینمی من. مین هم، اوکه جان، آتم کبی، إیشدن جوده کیچ کیله من. کیچیک قیزیم مینی گه ته نیب، تلپینسه، گاه بیگانه سیره ب نری قاچه دی.« میلی، کتته بؤلسه ته نیب آلر...» دیئمن-او، قؤیه من.
آتم او یاقدن مرّه گه یتیب کیلیب حیاتینی سقلب قالگن ایدی. کیئین-چه؟ اؤشه یلیب یوگیریشلری بیلن کؤزله گن یرگه یتیب کیله آلمه دیمی؟ یتیب کیله لگن بؤلسه، عاقبتی نیمه بؤلیب چیقتدی؟ یتیب کیلگه نی اوچون خوشبخت بؤلدیمی؟ مین چه؟ مین هم ایرته نی، إیندننی اؤیلب یوگوره من-ایله من. بیله منکه، بوتون بیر دقیقه تین آلسم، ایرته گه باشقه گه بیر معمّا یؤلیمدن چیقه دی. تشویشیم باشیمدن آشیب یاتیبتدی. بو یاقده بؤلسه، عمر شاویللب اؤتیب کیته یپتی... نظریمده بو محو ایتووچی یازووق برچه میزنینگ پیشانه میزگه یازیلگنده ی. خودی اولغه یگچ، حیات نینگ اؤزی نتدد قیافه سیده آرتیمیزگه توریب آلیب، تعقیب قیله یاتگنده ی، تهدید ایته یاتگنده ی...
هیچ اؤیلب آخریگه یته آلمی من. قی ده او، مرّه؟ یتگنلر نیلرگه صاحب چیقدیلر او، یتمه گنلر نیلردن محروم بؤلدیلر؟ گپ نینگ آچیغی، مینینگ عقلیم بونقه نرسه لرگه یتمی دی.
اگر بیلسنگ، سین مینگه توشینتیر، برادر...».
***
مینینگ بو واقعه نی ایشیتگه نیمدن سؤنگ یتتی أیل کیچدی. یتّی أیل إیچیده کؤپ سوولر آقیب اؤتدی. کؤپ نرسه لر اونوت بؤلدی.
ائتگه نیمده ی، اؤشه محللری مین هم فلسفه گه قیزیقب یوره ر ایدیم. آره سیده « تادد دیگن تته نیش سؤز بؤلگن»Der Todd immer gewinnt » کلیمه سی نینگ مضمونی نیمه ایکن، دیب نیمسچه گه قیزیب یوره دیگن بیر آغه ینیمدن سؤره دیم. جوابدن ایسه تانگ تانگ قالدیم:
« تادد»نینگ معناسی« اؤلیم»بؤلیب، بو کلیمه نینگ مضمونی، نی عجب که، « اؤلیم حقدیر»دیگه نی ایکن.
اؤشه محللر اؤزیم چیقرگن فلسفی عموملشدن اؤزیم دهشتگه توشگنمن. پیشیق نینگ اؤغلی نینگ ائتگه نی ساده حکایه دن مین هم بیر نرسه لراوقّنمن. امّا، باشقه لرنی قؤیه توره یلیگ-او، بو واقعه ده گی بیر جهت مینی هیجانگه سالدی. نیمس ضابط نینگ اسمی بؤلمیش« تادد»سؤزی نینگ اؤزبیکچه ده گی معناسی« اؤلیم» بؤلیب چیققه نینی نیمه دیب ایضاحلسه بؤله دی؟ تصادف دیئینمی؟ یا بیر حکمت دیئینمی؟
... فلسفه نی یم شو بیلن أیغیشتیردیم. بیلدیم که، هیچ بیر فلسفه حیاتینی ایضاحلب بیره آلمس ایکن. چونکه، حیات همیشه حق و رنگ-برنگ، تاوله نووچی، فلسفه ایسه، اونینگ فقط گینه سایه سی، باشقه هیچ نرسه ایمس ایکن.
شو واقعه بؤلدی-یو، ممه صدیق بوه نینگ کؤز آلدیمده إینده مس، تند، خسیس، تینیم بیلمس قیافه سی غایب بؤلیب، اؤرنیدن باشقه بیر انسان نینگ بار تویغولری- یو، حسّیاتلرینی حیات دیگت پایگه گه قربانبیرگن بیر آدم نینگ آزغین، إیه گیده ساقالی اؤسگن، تیریشلی یوزی، جوده یره گن کؤزلری خیالیمده جان لندی.
جانلندی- یو، سیره کیتمه دی.
باشقه لرنینگ قیافه سیده ده منه، مین دیه کؤرینیش بیره بیردی. حاضر هم، ممه صدیق پیشیق نینگ سؤنگّی منزلیده تینچ، آرام آلیب یاتگه نیگه إیشانگیم کیلمه یدی. گاها قیشلی- قیراولی کونلرده، کوز میزانلری اوچگن، رطوبتلی هواده کیمسه سیز دله لرده، برگ سیز جان سیز، سؤپّه یگن توتلر ته گیده ایسکی تؤن کیئگن، آزغین بیر کیشی نینگ اؤتین کؤتریب کیته یاتگه نینی کؤریب قاله من. بو آدم سیره تینمه یدی، ساووق بؤلییشیگه قره مسدن، زاوورلر إیچیده سوو کیچیب، سبزی اؤتلرنی اؤره دی، قاپگه سالیب قی گه دیر ته شیدی. کوز شمالی قه قه آتیب کوله یاتگن پئتلرده تؤکیلگن خزانلرنی تؤپله یدی. شمال اونینگ تؤپله گنلرینی هر طرفگه ساچیب اؤینه سه-ده، او قونت و متانت، صبر و برداش بیلن ینه ابدی دیک توئیلگن شو إیشده دوام ایته دی...
بیراق بو ادم نینگ کیم ایکه نینی ائتیشگه استحاله قیله من. آچیغی، اونی هلی- هنوز یقیندن کؤره آلگه نیم یؤق. اونگه یقین کیلیشدن گاها ای یقه من هم. گاها ایسه مینینگ-ده، تشویشیم مؤل بؤله دی: کؤپینچه اعتبار بیرمسدن اؤته من کیته من.1999
--------
تاریخ نینگ
هلی اؤقیلمه گن؛
بیراق
غیجیملنگن؛
بیتلرینی ورقله ی- و رقله ی؛
اؤزیمگه مناسب یر تاپه آلمی؛
بؤش قؤل
و
بؤش قؤئین إیله-
سینیق
تقدیریمنی قؤلتیقله گنچه
بیر کون ترک ایتیب کیته من
بودنیانی
ترک ایتیب...
کانادا منظره لری
>>>>>>>>>>>>>
ساعت بیشدن اؤتیب بارماقده، بو تانگ هم منفی اؤن بیش درجه نی کؤرسه ته یبتدی- قیشده. آسمان نینگ قوچاغی قارانغیلیکدن لیق تؤله- لیمالیم؛ تاشیب کیتگنینی پئقیش قیئین ایمس. بابا قویاش نینگ زرّین نورلری شفقدن تیغ اورسه بؤلدی، قاره ظلمت نینگ کؤکره گی سؤکیلیب، بیر تامچیسی هم هواده قالمی، کینگ کائینات بغریگه سینگیب کیتیشی بار گپ. شونده ی بیر پلله ده آدمنی غریب بیر تویغو چولغب آلرکن. اؤزینگنی بارلیق نینگ ایرکه سی اؤله راق حس ایته سن گاه پیله. طبعیت بیلن گپیرگینگ کیله بیره دی، یالغیزلیگینگدن کؤنگلینگ تاشه ی دیئدی، اچّیق کؤز یاشی قیلگینگ کیله دی گاه ده.
« اؤکسینمه!» دیئدی طبعیت باشقه تاماندن.« منه مین بارمن-کو!!»-دیب یوپتماقچی بؤله دی. « قوچاغیمگه کیله قال بؤتم! دنیانینگ نریگی چیتیدن، مرگستان دیگن بیر یورتدن بختیار وطنگه خوش کیلیب سن. اؤزینگنی مسافر توتمه؛ کیل پیمان قیله میز، مین سین بیلن بیر عمر بارمن، إیشانه بیر!»- دیه سیئله یدی مینی آنه طبعیت. ینه او« گپیر، یاز، إیچینگنی بؤشت دردلردن»- دیه دلده بیره دی مینگه. « یازمه،- دیئدیلر،- او حقیده آغیز آچمه! یؤقسه پَچَغینگنی چیقره میز،- دیماقده لر. همه اوسته کریم تامانده! « بای بایگه باقر؛ سو سایگه آقر»، « میدان زورنیکی؛ تماشا کؤرنیکی»- دیگن مقال مینگه هم تیگیشلی...دیئمن.
همان غیره- شیره تانگ بیلن یوزلشه من. دیره زه پنجره لری آرتیدن ساکن اطرافگه سیکین مؤره لی من، آسمان پستگه توشیب، شونده کّینه قرشیمده توریبتدی. قؤل چؤزسم بارمی، بیر قوچاق ساچلری ایشیلیب قؤلیمگه کیله دی. خوب حال- احوال سؤره شیب یازیشگه باشله یمن.
نیمه نی یازسم ایکن؟ فیسبوکّه قره شدن بیزدیم، اؤساندیم. بو قالاق، خرافی نسل امید اوچقونلرینی تاباره سؤندیره یازماقده. باشقه یاقدن اؤقووچیلریمنی بیر- کیتین قؤلدن بیریب باره یپمن. مین دوست ایمس؛ ایندی قیپقیزیل دشمن بؤلیب توریبمن. اولرگه باشقه نرسه کیره ک، مینگه ایسه باشقه نرسه. 2018- إینچی أیلی ریجه لریمنی توبدن اؤزگرتیره من. مهمراق إیش و مسئله لر اوستیده باش قاتیره من- یا نصیب!
بوگون ینگی أیل بیره می حقیده یازماقچی ایدیم. قیشگی تانگ کیفیتی مینی ترک قیلماقچی ایمس شیکیللی. او بیلن بیر زوم راز و نیاز قیلیشگه توتینه من.
منه، ینگی قاغذگه اؤراقلی ینه بیر تانگنی هم آتتیریب، قرشی آلدیم. عمرنینگ نوبتده تورگن أیگرمه تؤرت ساعتینی ایندی بی ملال صرفلش، خرجلش؛ بل که ساوریب- ساچیب، یؤق قیلیشگه چاغله نیب توریبمن. نیمه قیلی، شونقه کتته خرجلیکّه اؤرگه نیب قالیبمن ایکن. سهل کم آلتمیش أیلینی کؤکّه ساوردیم.
همان- همان بیر تویغو إیچیمگه غلغله ساله دی:
ایندی بیکار کیتگن عمر زرّه لرینی بیتته لب أیغیب آلی، اولرنی شو بیر پیاله اچّیق شرابگه سالیب شنقه کؤتریب إیچه ی، هیدی قالمه گونچه سیپقره ی دیسم قنی علاج؟ شونده ی قیله آلمسلیگ احتمال فایده مگه دیر. ینه بیر قئته اؤلیش نینگ کیمگه کیره گی بار؟ اؤشه کهنه مزارستانگه کیریب نیمه قیله سن دئیمن اؤزیمگه اؤزیم؟! اونینگ إیچیده نیمه لر یؤق دیئسیز؟ قاقیلیش، قیغو-الم بار، سینیش- أیقیلیش، دردبدرلیک بار، کلتک، خیمچه، کؤز یاشلری، خؤرسینیش و خشونت آغریقلری اوستمه- اوست قه له شیب یاتیبتدی. یره لریم آچ بؤری ینگلیغ آغیز آچگنچه توریبتدی. اؤکینیش، بیر یاقده چه ئینلگن خام باقیشلرنینگ حسرتی، باشقه یاقده آزادلیک نینگ جسدی، کولگونینگ مرده سی، شادلیک نینگ اؤلیگی، باله لیک نینگ اؤغیرگه سالیب ینچیلگن اوشاقلری یاسته نیب یاتگندیر بو ایسگی مزارده. اونده ینه قنقه اقراوه شورلیکلر موزلب یاتگه نینی فقط اؤزیم بیله من، اؤرزیم. بولر بیراوگه ائتیب یازغوره ردی نرسه لر ایمس. کاشکی شولر فقط بیر مینینگ تقدیریم بؤلسه ایدی. میلیونلب عزیز انسانلر بوندن بیش بدترینی کؤریب، باشدن کیچیریب یاتیبدیلر. بو بیتیکلرده کهنه مزارنی ایسلشدن مقصد، کیر اؤتمیش قئتریلمسلیک ایدی. بیر عمر الداو و خرافاتلرگه اوچونیب ایمس؛ بل که انسانده ی آنگلی، قوناق، شادان، بختیار کونلرنی قوچیب و اونگه ایریشیب یشماق ایمسمی حیات دیگنی؟
وقت هم الـله محل بؤلیبتدی قره سم. کون کوموش رنگ سوپینی یئیب باشله دی. اولگورمه دیم وعده بیرگن موضوعنی،ایرته قالدیرسم میلی می؟...
آه یوره ک!
اؤقچیمه، آؤقشیمه.
بیر سین ایمس سن
سّسق و
آغوگه قاریلگن شیپتیر هوانی
سیمیریب،
یوتیب یششگه محکوم.
کانادا منظره لری
>>>>>>>>>
بو ایرته تانگ بر وقت اویغانیب من ایکن. إیلک دقتیمنی اؤزیگه تارتگن نرسه ینه همیشه گیدیک هوا، تشقری میدان- کوچه لر. حرارت منفی 24 نینگ نری- بیریسیده، نفس هواده موزله گودیک درجه ده جوده ساووق! ایت و بدن جونجیکیب، زیرقیره تیب چتنه ته یاتگن بیر هوا. إیچکریگه تثیر قیلمه دی چونکه، إیستیش تیزیمی زور إیشله یدی. اصل توره ر جاییمدن سهل اوزاقراقده من، بو یرلر تینچ، ساکندن ساکن فضا حکم سوره دی. کیتا- کیت محلله، زمانوی إیکّی قبتلی اویلر قد راستله گن. بایلر یشه یاتگن جای دیسم هم بؤله بیره دی. کؤچه لرده آدملرنی کؤرمی سیز، همّه قی یاقّه دیر کؤچیب کیتگنده ی. لیکن اویلرده آدملر بار، اویلر آلدی چراغان، قیش نینگ بؤئینیگه سلسله، قولاغیگه سیرغه تقیلگنده قیلیب بیزه تیلگن. اویلرده انسانلر، بو دنیانینگ ناز و نعمتی، عیش و عشرتینی سوریب، قوناق و بختیار یشه ماقده لر...
ینگی أیل قوللوق!
-----------------
سیزگیر یازووچیلیک کؤزی بیلن قره یمن همّه نرسه گه. دولتلر، یورتلر و جمعیتلر اؤرته سیده گ فرقلرنی اؤلچب یوره من اؤزیمچه. تن آلیب ائتیش کیره ک، غرب کپتالستیک دولتلرنینگ إیشی پیشیق، یؤلباشچیلری نینگ آنگی و شعوری یوکسک راق ایکن شرقّه قره گنده. حاضرگچه 60 میلیوندن آشیق شرقلیک مسلمانلر غربگه کیلیب، شو یرده قؤنیم تاپیب، تؤق و فراوان یشه ماقده لر. عکسینچه غربدن 20 کیشی هم شرققه باریب یشه یاتگنی یؤق. نیمه قیلسین مسلمان عالمیده؟ قؤلیگه آفتابه اوشلب دؤمه لی بیرسینمی؟ حرمتلی مسلمانلر نگاهیدن غرب « کافر»، نان و آوقتی « حرام»، بیراق، دالری، علم و دانشی، تیکنالوژیسی... میلی حلال. شرقده حیات یؤق؛ اؤلیم بار! شرقده رهبر یؤق، مییه سی پؤپه نک آتگن قلدورلر کؤپ شرقده. عقللی، ضیالی، اؤزکچه فکرلاووچیلرگه کون یؤق! ملا یو آخوند بار شرقده و اولر تؤقی گن احمقانه داستانلری و خرافاتلری بار، بس تمام.
بو یرلرده شرقده گی گه اؤخشب، بیره منی رسمی روشده دولت، حکومت رهبرلری باشلب بیرمیدی. باش وزیر و باشقه کذا- کذالر عادّی خلق قطاری اویلریده یاکه، یارو دوستلری دوره سیده بیره منی نشانله یدیلر. کانادا ده بیره منی خلق نینگ اؤزی کوتیب آله دی، اؤزی نشاله یدی. شرق مسلمان دولتلرده بؤلگنی کبی بو یرلرده بیره ملر اوچون میلیون- میلیون دالر کؤکّه ساوریلمه یدی. دولت و حکومت نینگ وظیفه سی خلق نینگ خوفسیزلیگینی تامنلش، پولیسلر آدملر بیلن بیرگه آسایشته لیکنی تامینلشگه خذمت قییلشله دی. ساخته قهرمان یسش، رهبر پرستلیک یؤق بو یرلرده. خلق بیلن حکومت اؤرته سیده حق- حقوق و قانون آلدیده جوابگرلیک بار.عذر، ینگی أیل بیره می حقیده گپیره یپکن ایدیم، موضوعدن اوزاقلشیب من.
گپ ینگی أیل بیره می حقیده. آدملر کمیده بیر آی آلدین تیارگرلیک کؤره باشله یدیلر. بیرینچی بؤلیب خانه دانلرده ارچه یسه تیله دی. عایله اعضالری تامانیدن ارچه اطرافیگه هر خیل ساووغه لر کیلتیریب قؤئیله دی. کولگو- اؤئین بیلن ساووغه لر ایگه لریگه تارتیق قیلینه دی. بیزده هم بو عنعنه هر أیل ینگی لنه دی. مینگه تیکّه نی بیرگینه« آب ِ رحمت!»، یوزی آق، اؤزی ساووق بؤلسه هم إیچی إیسّق، دردینگنی آلگووچی اؤرتاق، شکرانه کیلتیریشدن اؤزگه اعلاجیم یؤق بونده وضعیتده.( هزل)
شهر کؤچه لری، پارک و سودا مرکزلری نورافشان ایتیله دی. سیر گوجوم شهر مرکزیده ینگی أیل بیره می علیحده کوتیب آلینه دی. تنیقلی استره ده یولدوزلری کنسرت اؤتکزه دیلر. آتش اؤئینی باشله نیب کیته دی، اپش-پش دیگونچه ماوی آسمان اوزره ساچمه سالینگن تؤپلر گولدراسی ینگره یدی. آسمان چیچک آچیب، هوا رنگین نقشلر تصویری إیله چمگان/چمنزار شکلینی آله دی.
شو اؤرینده بیر- إیکّی جمله فرهنگی تفاوتلر حقیده هم ائتیب اؤتی. مسلمان دوستلریمیز بو شادیانه کونلرگه« کافرلر بیره می»صفتیده قره شیب، حرام دیئدیلر. بو یرده حلال- حرام دیگن ناباب توشونچه لر افسوس که، اؤز إیشینی قیلماقده. چال و کمپیر کیره کلی نرسه لر آلگنی سودا مرکزلریدن بیریگه کیرسک قیزیق بیر حالتگه دوچ کیلدیک. یاشی 50 اؤتگن افغانستانلیک سوادسیز بیر عیال قؤلیده گی یوگورت سالینگن إیدیشینی باله لر آنه سیگه کؤرسته یاتیب: « قره نگ شونده ژیله تینی بارمی؟»- دیه سوال بیریب یوزلندی. بو سوالدن حیرته قالگن خانیمیم بیردن« ای آپه! چئینب تورگن سقّیز/سقیچ یزده یم بار اؤشه نرسه، حاضرگی مدرن حیاتده او سیز صناعات ماللری بؤلمه یدی. بری بوزیلیب، ائنیب کیته دی»-دیب جواب قیلدی. شونده خاتین آغزیده گی سه قّیزینی یرگه توفلب، سیقیمیده گی سه قیچ پاکتینی چؤنته گه اوردی. قیتمیرلیگیم توتیب، فارس تیلیده:« آپه گینم! بو یرده فقط کانادا دالریدن باشقه همه نرسه لر حلال؛ بیر اؤشه حرام! انه شونی إیشلتمه سنگیز بؤلگه نی»- دیدیم عیالگه و چقور اؤیگه تالدیم؛ وادریغ تعصّب نیمه لری قیلمه یدی دیدیم إیچیمده.
اینگ گؤزه ل بیر عنعنه حقیده هم سؤز ائتسک یامان بؤلمس. بو یرلرده خیریه تشکیلاتلری جوده کؤپ. ینگی مهاجر بؤلیب کیلگن، یاکه یاردمگه محتاج عایله لرگه آذوق-آوقت، ساوغه- سلام اوله شیله دی. باله لر علیحده اعتبارده، اؤئینچاقلر، کیئیم- کیچک و باشقه لر دیگندیک.
شکاک، سیرگک اؤقووچیده« نیگه کمچیلیک و یامانلیکلری حقیده گپیرمه یدی؟»-دیگن سوال توغیلیشی ممکن.
«یخشی گه یخشی؛ یامانگه یامان دنیا»- دیگن گپگه عمل قیلیب، علاجی باریچه یخشیلیکلری خصوصیده یازماقچی من. یامانلیک همه یرده بار، کاندا دا هم آز ایمس. یاووزلیکنی آدملر اؤزی بیلن آلیب کیله دی، اونی پرورشلب باشقه لرگه یوقتیره دی.
بوکونگه انه شولر.
دوامی بار