اوشبو شعرنی 1994-أیلی، سوینیب- سوینیب، ایندی ایلکه میزنی قویاش نینگ یللیغی سیئله دی میکن؟ دیه یازیب ایدیم. لیکن، بوگون مین ایورلیشلر، اؤزگریشلر بیلن کیله جک سری آقیب بارماقده من. اؤزگریشلرنینگ بیر بؤلگی گه ائلنگن قلمچینی بیر قازیققه باغلب، اوشلب توریب بؤلمس ایکن. کیله جککه آتیلگن بوگون نینگ فرزندی- مین هم اؤتمیشگه تیگیشلی من اصلیده. تؤغری، کیچمیشنی قومَسب قلمگه آلگنمن بو شعرده... اما، شونی ایسدن چیقرمه یلیک که، اؤتمیش بوگون ایمس؛ بوگون هم اؤتمیش ایمس. اجدادلریمیزنینگ خطاسی اؤرته عصرگه تعلقلی؛ بیزنینگ خطایمیز اولرنیکه گه قره گنده مینگ چندان آرتیق راق. خفه بؤلمه نگ عزیزلر! تؤغریسینی ائته قالی: نه « تورک میز!»، نه- ده « اؤزبیک!» بیر هاوووچ عرب پرست، دین زده و تازیلر نینگ خرافات خرمانیدن سرقت یگووچیسی مخلوق میز. یخشی - یامان سؤزلریم إیچیده شو یره مسلری هم بؤله قالسین، دیگن فکر بیلن اؤقی یاتگه نینگیز شعرنی بوگون فیسبوککه قؤئیشگه قرار قیلدیم. ینه بیر اعتراف، شو اؤز کمترین ایجادیم بیلن انچه مونچه إیش قیله آلیشیمگه کوچیم ایته دی؛ بیراق، اؤزبیک( افغانستان) دیگن نادان و جاهل خلقنی منقورتلیکدن آزاد ایتیشگه عقلیم ایتمه یپتی. بو آرزو -إیلینچنی (مزاریم- کو، بؤلمس)، آلاو-النگه لر بیلن بارسه - کیلمسگه آلیب کیتسم کیره ک.

تورکی نامه

 اؤتمیشینگنی اېسله‌سم، کۉز اۉنگیمه شأنینگ کېلور،

اېسکی آلتای آرتیدن شوکتلی کاروانینگ کېلور.

آلپ ایر تؤنگه، اؤغوزخان تمغه سین إیلگینده توت،

یتّی اقلیم اوزره حکم ایتماققه فرمانینگ کیلور.

اې مېنینگ آلتای بابام، سېن‌سن اۉرال تاغیم مېنینگ،

اۉزلیگیم‌نینگ چَشمه‌سی، کۉنگلیمگه ارمانینگ کېلور.

هونلرینگ،اجدادلرینگ تاریخ نینگ آلتین تاجیدیر،

کیئی توران تاجینگ ینه هونلیکّه میدانینگ کېلور.

اۉیله گۉبی دشتیدن تا رۉم قدر آت اۉینه‌تیب،

آلپ-تیانشان تاغیدن تورکانه جَولانینگ کېلور.

اؤچدی دېب مشعل چیراق اۉکسینمه‌گیل اې مِلتیم،

اۉتمیشینگنی تیکله‌ماققه دَور و دَورانینگ کېلور.

تورکي آچون کۉزگوسین توتدی غبار دېب اۉیله‌مه،

تورک‌لیگینگنی اَنگله‌ماققه عهد و پیمانینگ کېلور.

یفتلینگ قیصر زمانلر باشیگه سالدی یوگن،

چین و کاشغردن ایپک یۉل باشله‌گن خانینگ کېلور.

کۉلتـَگین، بېلکه قاآن، بۉمین و ایستـَم دردینی،

پند اېترگه بیر کونی اؤگیتلی خاقانینگ کېلور.

اۉیغور و قیپچاق و قرلوق، توغسی و یغماسینی،

کۉکسیگه باسیب مـَحبتلی قراخانینگ کېلور.

اۉزگه بلبل، اۉزگه کۉیلرنینگ جفا و داغیدن،

اختـَریب اۉز باغینی محمود سلطانینگ کېلور.

چاپ یـَـشیندېک اوچقیر آتیم، آل تـویاغینگ آلغه باس،

مـَعرکه میدانیگه سلجوق تورکمانینگ کېلور.

اۉخلـَمه، اۉیغان جیگر، آتیل فَلک‌نینگ تاشیدېک،

اؤزگه لرگه باشین ایگمس لیکّه پایان نینگ کېلور.

اېندی مَملوک سېن اېمس‌سن، اېندی قـوللیک دَور اېمس،

ایکّی مینگ ییل قـَعریدن فریاد و افغانینگ کېلور.

شعر باغین سؤز و صنعت له بیزه ب-تؤلدیرگه لی،

چون بابر، یاخود نوایی دیک دانا سخدانینگ کیلور.

تۉقسان ایکـّی اېلنی اۉز اطرافیگه بیرلـَشتیریب،

دشتِ ِ قیپچاقدن خراسان ساری شـَیبانینگ کېلور.

اؤزلیگینگ انگلب، سباق آلسنگ حیات نینگ درسیدن،

بیل خرافاتدن قوتولماقلیققه امکانینگ کیلور.

عرضِ حال اېت، سۉزگه تیل آچ، دلده‌گی دردینگنی اَیت،

اېگمه باش، قدّینگنی تیک توت، دېب کۉره‌گانینگ کېلور.

هیلپیره‌ت اېرک بـَیراغینگ تا بیر یوزین بـُنیادی بار،

آنه تورکستان اوچون بیر آنگلی اۉغلانینگ کېلور.

چین حقیقت بیتگه نینگنی کفریاتگه یؤئیدیلر،

ایرته بیر کون پاکله نیب، صف-صف إینانغانینگ کیلور.

چین حقیقت بیتگه نینگنی کفریاتگه یؤئیدیلر،                                                                                       ایرته بیر کون پاکله نیب صف-صف إیناغانینگ کیلور. 

بو قصیده م شونچه که، دردیم ایمس؛ عصیانیم هم،

قاره خلق ملت بؤلور دیب، یانیب ائتگانینگ کیلور.

سین بیریاق، بو آنگی قوفلاق درد بیلمس ایل بیریاق،

کیلگوسی ایورویل زمانلرده بیلگانینگ کیلور.

سؤزلرینگ بیر کون سینی اؤلدورگوسیدیر ای إیشانچ،

بو نی دردکیم آه دیب، آچسنگ آغیز قانینگ کیلور؟

-------------------------------------------------

آلپ ایرتؤنگه- افراسیاب، 2700 أیل آلدین دورو دوران سوریب اؤتگن باش بابالریمیزدن دانگ تره تگن اینگ کوچلیسی!

ایشانچ تۉره 1994-أیل/ جوزا/ شبرغان

«بیز» نیگه بیز ایمس بیز!

 مینی کؤپدن بیری بیر نرسه اؤیله نتیریب کیله دی. او هم بؤلسه اؤز قؤلیمیزده خام تلاش بؤلگن؛ جسدگه ائلنیب باره یاتگن اؤزلیگیمیزدیر! شوندن قتّیق اضطراب چیکه من، تینچیم بوزیلیب، کؤزیم اویقوگه إیلینمه یدی. نیمه گه شونده ی؟! دیب قاتیب اؤیگه تاله من. ینه، شونینگ تیوره گیده إیچیمده قله شیب یاتگن سؤراقلر « جواب بیر !»دیه یاقمگه ترمه شگه نی-ترمشگن. سؤراقلریم گاهده، خوددی یتیم باله لرده ی یوزیمگه قره ب بیزره یه دی. اولر نیگه بونده ی دیب اچّیق- اچّیق کولیشه دی؛ مین بؤلسم ویتدن قاپ-قاره تیرگه باته من. بیز کیم ایدیک-او، کیم بؤلدیک دیه اوفکه لنه من. ینه، « بیز »نیگه بیز ایمس میز؟ دیگن سؤراققه دوچ کیله من. تاپگن جوابلریم إیچی-إیچیمنی کیمیریب، جان و جهانیمی ویران قیله دی. خوددی، توینوکسیز، اداغی کؤرینمس تونلگه کیریب قالگن سینگری، چاره تاپه آلمی چؤلاققینه قلمگه زور بیریب، غریبگینه اؤزلیگیمنی اختریشگه توشه من. شونده سؤقینچگه( تفکر) باته من، بو ملامت اقلیمیده اؤزیمدن باشقه هیچ کیم یؤقده ی گوئیا! آغریق باسگن باشیمنی چنگلله گنچه، قیده سن اؤزلیگیم؟ دیه داد سالیب قیچقیرگیم کیله دی. ساغیمده( اؤنگ) کؤره آلمه سم؛ جیلله قورسه توشیمگه کیره قال، دیئمن اؤز- اؤزیمنی آوویتگن بؤلیب. آغریقلی جوابلردن سؤغین(کیئین) اوّل اؤزیمگه گپیریب بیره ی قنی؛ اؤخشه سه باشقه لرگه ائتیب بیره من، دیئمن. آوو!! گپ- گپدن اؤتگن. قره سم ساپ(تمام) بؤلیب میز، اوواغ-اوشاغ قالدیقلرنی حسابگه آلمه سک اؤزلیک دیگن سفره ده هیچ نرسه قالمبتدی. حتی که، سفره نینگ اؤزی هم إیلمه-تیشیک بؤلیب کیتگن. إیشانه بیرینگ بیتیب توگب میز ایکن. نخاتکی مین بیلکن، حس قیلگن قیناق و عذاب-عقوبتلرنی باشقه تیلداشلریم اؤزلریده تویمی دیلر؟-دیب دانگ( حیرت) قاته من. بو کیتیشده اؤزبیک دیگن بیر خلق تاریخ صحنه سیدن یویلیب کیتمه سین ته غین؟! بو تؤغریده گی اؤی -فکرلریم بیلن مقاله دوامیده ته نیشیب آله سیز.

اؤرتوکلر آرتیده گی گپلر

 بو اوزوندن-اوزاق تاریخ نینگ اوستیدن باریب، إیچیدن حقیقتلرنی تاپیب چیقیب گپریش ملال-بیله من. شونینگدیک، مینگ أیلدن آشه راق تاریخنینگ فکریمیزگه عاید قسمینی بیر مقاله گه سیغدیریش و گپیریب بیریش هم آسان ایمس. راستینی ائتسم بونده ی نرسه لرنی یازیشگه حوصله هم، وقتیم هم یؤق. سینگه قالیب می بو آته گوری، قاضیخانه؟ شو یاشده همّه بیلن یاقه له شیب، جیققه-مشت بؤلیش یره شمیدی سینگه، باره ای! دیه قؤل سیلته گیم کیله دی. مینینگ إیشیم اؤقیگن ساحه م « اؤزبیک تیلی و ابیاتی»! قاله بیرسه شعر و ساچگیلر(نثر) یازیب فکر تره تیش و ایجاد قیلیدشدیر. مجازی ترماقلرگه کیرگندن بیری فرصت تاپیب، آره - سیره، بیر-بیر شینگیل شبهه لی فکرلرنی فیسبوکمیده یازیب کیلماقده من. بیله من، یازگنلریم کؤپچیلیک عزیز تیلداشلریم نینگ غضبینی تاشثردی، تابینی قاچیریب، اویقولرینی اوچیریب یوباردی. شو سبب دشمنلر غاولب کیتدی. کون چیقرده بؤلسم اؤز اؤزبیکلریم مینگ مرته تاش کؤمیدی قیلمی قؤئیمسدیلر. خوب، بو إیشیم کیمگه فایده-یو، کیمگه ضرر؟ بو حقیده باشقه لر یازسین. مین ایسه مدنی بیر شکلده حساس نرسه لرنی بارلب، یومشاقّینه اؤی ستیش/تنقید قیله بیره من. تاکه، اؤزگریش، ایوریلیشلر ایپکینی کؤکسیمیزگه اورمه گونچه قلم اوره ی، قؤئینگ یازه ی، اؤرتیکلب(یاپینچیق)یاتگن حقیقتلرنی بیته ئین.

مونچه اچّیق بؤلمه سنگ حقیقت

 شونیسی بارکه، مین گپیرماقچی بؤلگن موضوعلرنینگ یتگی دین و مذهبگه باریت تقه له دی. بو آغیزنی کویدیره دیگن مسئله. آرقه سیده خدا، پیغمبر توریبتدی. بو إیکّیسینی قؤلیده تؤقماق، کلتکلر بیلن قؤریقلب تورگنلر اؤزبیکلر بؤلیشه دی... مین باری یؤغی، یات، تجاوزکار فرهنگلردن قوتیله یلیک دیمن. بیکار آغیزلری کفله نیب، دَراو سؤکینیشگه توتینه دی، مینگه قرشی کؤپیکلر سچره ی بیره دی. استدلال اؤرنیده تاش دوریگه تیگیشلی تهمت، تکفیر و فتوالر کلتکلری کؤکّه سَپچیدی. بو یاروغ عالمده عرب پرستلیکدن کؤره کیف بیرووچی آغو تاپیلمسه کیره ک.

مین و دین

 برچه-برچه نرسه لرنینگ إیلدیزی زمیندن سو إیچه دی. مادّی باررلیقدن تشقری هیچ قنده ی فوق العاده کوچ-قدرت یؤق. نیمه بؤلمه سین؛ هیچ بیر نرسه تنقیددن تشقریده ایمس. اجتماعی تنقید هیچ بیر زمان نفسدن تؤخته مه یدی. اعتقاد مسئله سیگه کیلیسک دین تنلش، تنله مسلیک کیشی نینگ شخصی إیشی. بونینگ قانونگه خلاف جایی یؤق. « إیسته سنگ تاشگه سیغین؛ بیراق شونی مینگه آتمه!»دیگن مشهور گپ بار. تؤغری، بیراوگه دین عایله سیدن یوقه؛ بیراولر کؤزینی جیپه یومیب دیندار بؤلیشه دی، باشقه لر یخشیلب تیکشیریب، کیئین دین تنله یدی. یاکه، عکسینچه، کیمدیر دینّی عقل ترازوسیگه سالیب اؤلچه یدی، شعور و منطقدن أیراق تاپیب، دینسیز یششنی معقول کؤره دی. دین سینینینگ سؤراقلرینگه جواب بیره آلمسه؛ تگی و توگی یالغان ایرتک-افسانه... بؤلسه، سرابگه إینتیلیش و شمال آرتیدن قوویش نینگ کیمگه کیره گی بار؟ خدا بؤلرده ی بؤلسه، معلوماتسیز، کور-کورانه دیندار بؤلگنلرنی ایمس؛ بلکه عقلینی إیشله تیب دینگه کیرمه گننی یخشی کؤره دی و سیوه دی، سیئله یدی. خدا(250ته)لر کؤپ، دین(4600ته)لر هم بسیار. همّه سی هم« حقیقت مینینگ مشتیمده» دیئدی. دین و مذهبلر اؤرته سیده گی قانلی، دواملی اوروشلر اصلیده انه شو جایدن باشلنگن. الله و دین بیلن مینینگ إیشیم یؤق؛ شرط شوکه، مینگه تیگمه سین؛ خاتین-قیزلرنی حیاتی حق-حقوقیدن محروم قیلمه سین. اؤزگچه فکرلاووچیلرنی اؤلدیریشگه حکم چیقرمه سین. میلی، شونده ی دینگه سیغینووچیلر بؤلسه، مین اولرنی چین کؤنگلیمدن حرمت قیله من. اگر اسلام دینی باشقه لرگه ظلم قیلمی، مینگلب بیگناه انسانلرنی پارتله تیب اؤلدیرمه گنده ایدی؛ اؤزگه لرگه بوتاو(بیتیب کیتگن) کؤز بیلن ایمس، انسانی، بغری کینگلیک بیلن مناسبتده بؤلیب، کیلیشیب یشه یاتگنده (؟)ایدی، حرمت قیلگن بؤلردیم.

تینگمی ترازونینگ إیکّی پلّه سی؟

 اجتماعی تنقید هواگه اؤخشه یدی. ایشیکدنم، تیشیکدن، کؤز إیلغه مس توینوکلردن کیریب باره دی. تنقید سره نی سره گه؛ پوچکنی پوچکّه اجره تیب بهالووچی تفکّر شکلیدیر. تنقید کمسیتیش، توهین، تحقیردن أیراق فکر یوریتیش دیمکدیر. تنقید مقدس نرسه لرنی تن آلمه یدی. کمینه هم فیسبوک باپ قیسقه-قیسقه گپلر نی اجتماعی تنقید اؤله راق بیریب باره یاتیرمن. بوندن ایسنگیره نگ اؤزبیکلریمیزنینگ سانی کیم قنچه! مکتب اؤقی گن عرب پرستلر، ملا و آخوندلرنینگ فتوالری آلدیده؛ مین یازه یاتگن گپلر بیر زره هم ایمس. مین بیر کیشی یازه یاتگن بؤلسم، اولر اؤن مینگلب، تؤده له شیب حمله قیله دیلر، تبلیغ منبری اولر اختیاریده، میدانلری کینگ، امکانیت هم. اصلیده ترازونینگ إیکّی پلّه سی تینگ بؤلیشی کیره ک ایمسمی؟ خوش عزیز تیلداشلریمیز شو جاهلانه، و حشی قوتقولرنی ایشیته توریب، نیگه ملالرگه آغیز آچه آلمیدیلر...؟

اؤزبیکلر هلاکت یاقه سیده می؟

 مسئله چیندنم شو قدر خوفلی و هلاکتلی می؟ فیسبوک حساب-کتابلریگه قره گنده بیز اؤزبیکلر اوغانلردنم بتراق فنتلشیب بارماقده میز. سؤکانغیچ ،تهدید قیلگن مینگدن آرتیق تیلداشلرنی ناچار فیسبوک قبرستانیده کؤمدیم. قیزیق، هلی آغزیدن سوت نینگ هیدی کیتمه گن؛ عمریده بیتّه یم کتاب اؤقیمه گن، چله سواد یاکه سوادسیز تیلداشلریمیزنینگ پارتلشلرینی کؤریب یاقه اوشله یسن کیشی! اولر فکرگه قرشی فکر(؟) بیلن چیقیش اؤرنیده، تهدید و قؤرقیتیشنی افضل کؤره دیلر. اسلام دینی حکملرنینگ داش قازانیده ته گی کویب، یاپیشیب کیتگن- کافر، ملحد، مشرک، دهری، خداسیز، مرتد کبی سؤکینیش سؤزلرنی اؤزلریگه قورال قیلیب یازیه باشله یدیلر افسوس! اوغان تینچلیکدن؛ اؤزبیک کتابدن بیزار علم-فنگه قیزیقه یاتگن، فایده لی ساحه لرده إیشله یاتگن اؤزبیکلریمیز شکرکه-بار هر قه لی. اؤزی مکتب اؤقیب، دنیاوی تعلیم آلیب اشدّی بؤلگن تیلداشلریمیزنی نیمه دیئسیز؟ ملا-یو، آخوندنم کؤره بولرنینگ ششتی بلند. همه إیشینی قؤئیب، اؤزی بیلمه گن مسئاله سیده یاقه ویران بؤلگودیکلرنینگ اورچیب باره یاتگنی تشوشیلی ایمسمی؟ اصلیده جمعیت بر قرارلیگی اوچون اینگ خوفلی سی انه شو قتلمنی ائتمی بؤله دیمی؟ إیلغار و آیدین فکرلی دنیا متفکرلری اثرلرینی اؤقی یاتگن تیلداشلریمیز بارلیگیدن مین بیخبر. شونیسی معلومکه، هیچ قنده ی ایزگو فکر بیلن میه سینی چرخله می یاتگنلرنینگ سانی جوده یم کؤپ. دیندن سؤز باشلب، بیر سریق کتابنی اؤزبیک آلدیگه قؤینگ-او، تماشانی کؤره بیرینگ. کاشکی اؤشه نی بیلسه لر ایدی! بو کیتیشده داعش، طالبلر توگیب، اورنینی اؤزبیکلر ایگلله مسین إیش قیلیب.

اؤتمیش نینگ آغریقلری

 بیلگه نینگیزدیک، تورکیلر اوچ قاره ده کوچ و قدرتلی ایپراتورلیک یالاونی تیکیب، دورو دوران سوریب اؤتگنلر. بو بیزنینگ اؤتمیشیمیز. آقمی، قاره بیز اؤشه لرنینگ اولادی و دوامچیلریمیز. امّا، تاریخیمیزنینگ کیئینگی1000أیللیک سیاسی عمرینی ایسلش خاطر ه نی چرچه ته دی، حافظه نی حسرتگه باتیره دی. انسانیت تاریخی اوروشلردن عبارت. اسکندر، چنگیزخان، ناپلیون، بویوک پیترلر هم اولکن جنگلرنی یؤلگه قؤئیدی. بیراو اوچون ایمس؛ اؤز خلقی و اؤز منفعتی اوچون شونده ی قیلدیر. بیزنینگ تاجدار، فاتیح لریمیز عربلر اوچون جان بیریب، جان آلدیلر. اجدالریمیز کیچمیشی شونده ی بؤلگن افسوس! تاریخیمیزنینگ میوه لری آغیزنی چوچیتمه یدی؛ عکسینچه، إیچنی ویران قیلب، مییه نی ققشه ته دی. فکرلریمی بیلن یخشی ته نیش بؤلگه نینگیز اوچون اولرنی یازغیریب اؤتیرمی قؤیه قالی. ایسینگیزگه سالیش اوچون بیر إیکّی جمله نی قیستیریب اؤتیشگه مجبورمن. بیز تورکی لرنینگ اجدادلری بؤلمیش شاه و سلطانلریمیز اؤزلریگه ایمس؛ اساسن عربلر اوچون قیرغین - بارات جنگلرنی باشدن کیچیرگنلر. بیرگینه سلطان محمود غزنوینی ایسلنگ. عباسیلر خلافتیدن امیرلیک مقامینی آلیش اوچون 16مرته هندوستانگه قؤشون تارتدی. هندولرنینگ عایده لرینی بوزیب، بیر نیچه یوز مینگ هندونی قیلیچ اؤتکزدی؛ هندوستاننی قانگه قان باتیردی سؤنگ غازیلیک لقبینی قؤلگه کیریتدی. باشقه لری هم شو سیاستگه یعنی عربگه خذمت قیلیشنی شرف بیلیب حکمرانلیک قیلدیلر.

سینده بیر گپیم بار تاجدار بابام تیمور

دنیانینگ مثلی کؤریلمه گن بیرینچی اینگ اولوغ فاتحلریدن بیری سؤزسیز امیر تیمور صاحبقراندیر. بشریت تاریخیده استعدادی اؤتکیر نابغه بؤلسه، بیتّه سی بابامیز تیمور بؤله دی. تیمور حقیده بوگونگچه تورلی تیللرده یازیلگن کتابلر سانی 3000دن آشیب کیته دی. کون باترده تیمورگه هیکل قؤئیب، اروپانینگ نجاتکاری دیئشه دی. غرب متفکّرلری تیمور حقیده دارمه یازیشدی. امیریکه لیک متفکّر شاعر ادگار آلن پو( 1809-1849)اؤزی نینگ اینگ گؤزه ل شعرلریدن بیرینی تیمورگه بغیشلب یازدی. شونی تن آلیش کیره ککه، بونده ی نایاب اقتدار و استعداد ایگه سینی تاریخ عینن بیزگه هدیه قیلگه نی کتته گپ. امّا، افسوسلر بؤلسینکه، اولوغ بابامیزنینگ بیردن بیر دردی عرب دینی و منفعتی بؤلگن. قرآن تیسکریسیگه یاد آلیش، قرآننی پراگنده لیکدن چیقریب بیر ترتیبگه کیلتیریشگه جزم قیلگنی حیرتله نرلی حادثه. هندگه، ماسکوگه، ختایگه قیلگن اوچ، بیش و یتتی أیللیک اوروشلریدن مقصد دارااسلام بیراغینی تیکلش ایدی... شونچه کوچ و قدرت ایگه سی بؤلگن امیر تیمور اؤز خلقیگه نیمه قیلدی؟ دیگن سؤراق اؤرته گه آتیله دی. نیگه تیمور دوریده تیل و ادبیات ساحه سیده هیچ نرسه قیلنمه دی؟ تیمور دوریده بیرارته هم ادبی سیما بؤی کؤرستمه گن؟ حال بوکه، دولت، سرای تیلی ایسکی اؤزبیک تیلی بؤلیشی ممکن ایمسمی ایدی؟ تیمور دوری سمرقند ادبی محیطی نینگ چیراغی مطلقا اؤچگن. نه ادبی اثردن درک بار، نه -ده، ترجمه دن خبر بار. 14-17 عصرگچه بویوک تورکستان توپراغی هیچ قنده ی حاصل بیرمه گن. اوندن آلدین هم أحوال شو. نیگه تؤرت، بیش عصرگه یقین دور بؤم-بؤش یاتیبتدی؛ ادبیات نفسدن قالگن؟! بو پئتلرده تورکینی بیله یاتگن نه عالم بار، نه شاعر و نه-ده دانشمند. تیموردن کیئین نیبیره لری کهنه مزار اوستیده اؤز مای چیراقلرینی یاقتدیلر. مین انه شولردن اؤککسینه من؛ مینینگ دردیم شولر. بیراونینگ دینگه کیریشی یاکه چیقیشی مینینگ إیشیم ایمس. « کل بیله دی کله سی، کؤر بیله اعصاسی» دیگن گپلر عزیزلر.

قیده سن اؤزلیگیم

اؤزلیک دیگن بیر الوغوار تویغو یؤقالیب باره یاتگه نیدن اچینه من. نیگه مینینگ تیلداشلریم بؤلمه غور خرافتلر ارقانیگه آسیلب، اؤزلیگیدن ماسوا یشه سین؟ اوغانستانده 50 أیلدن بیری اؤزبیک تیلیده یازیب کیله میز. «ده» بیلن «گه»کیلیشینی اؤرگه نیش اوچون یریم عصر یتمه یپتدی بیزگه عزیزلر. لیکن، دین دیگنده آغزیمیزنینگ سوله گی آقیب، باسر- توتریمیزنی بیلمی قاله میز. دین بنگیسی بیز ایمی، کیم بؤلسین؟ اول اؤزلیگینگنی ته نی؛ اؤز آنه تیلینگنی اؤرگن، ادبیات، صنعت و مدنیتینگه آشنا بؤل. وقت تاپسنگ الله نینگ حمایه سیگه آتلن؛ دینبازلیک قیله بیر، دیب کیم ائته آله دی اؤزبیککه؟ یات نرسه لرگه یاپیشمه نگیز عزیزلر دیگیم کیله دی. همّه گپ انه شونده. کیملردیر مینی قوم پرستلیکده عیبله شر، گپلریمنی عربلرنی یامان کؤره رلیککه یؤئیر، بوره ر. یؤق عزیزلریم، مینگه اؤخشه گن مظلوم خلققه منسوب انسانلر بو صفتلردن اوزاق توره دی. باشقه-باشقه تهمتلر تؤقیب تشله ی بیریشلری هم ممکن. مین عربلرنی یامان کؤرمیمن. اولر هم سیز و بیزگه اؤخشگن آدملر. فرقی شونده که، باشقه لر حسابیگه ته لته یب کیتگنلر خلاص. اولرنینگ اعتقادی مینی قیئینه یدی. باسقینچ عربلر اسارتیدن آزاد بؤلی لیک دیئیمن.

مقورتلیک نینگ بیلگیلری

 ینه، یات نرسه لرگه یاپیشمه نگیز عزیزلر دیگیم کیله دی. نیمه گه شونده ی دیب کیله من؟ کیلینگ فکرلریمنی یائیب راق توشینتیره ی. راستینی ائتسم بیزده هیچ نرسه قالمه گن. عربلرنینگ داش قازانده یریب ادا بؤلگه نیمیز. إیشانمه یسیزمی؟ اونده منه مثاللرگه اعتبار قره تینگ:

1- حاضرگی اؤزبیک ادبی تیلیمیزنینگ کمیده 40%یدن آشیغینی عربچه سؤزلر تشکیل بیره دی. عکسینچه عرب تیلیده بیتّه یم اؤزبیکچه سؤز یؤق بیزدن. اولر اؤزبیک/عجم تیلیدن سؤز اؤزلشتیریشنی اؤزیگه عار بیله دیلر. دنیاده بیزنینگ شوم تقدیریمیزگه دوچ کیلگن مللتلر کم تاپیلسه کیره ک. مین بونی منقورتلیک بیلگیلریدن بیری دیب قره یمن.

2- اسملریمیزنینگ تخمین 99%ی عربچه. عرب تیلیدن اللـه قچان اونت بؤلگن آتلر هم منگله یمیزگه یاپیشتیریب کیلینماقده. حال بوکه، عربلر اؤز فرزندلریگه هیچ قچان« یؤلداش»،« تیمور»،« ایگمبیردی» دیب آت قؤئیشمه یدی.بیر تفکّر قیلیب کؤرینگ؛ فقط ایتیمیز، سویک، تیریمیزگینه اؤزیمیزنیکی. ذاتیمیز ماهیت و معنوی دنیامیز بیزنیکی ایمس. بو عربلشیش نینگ باشقه بیر کؤرینیشی و منقورتلیک بیلگیسی.

3- ادبیاتیمیز هم یات عنصرلر إیله یترلی درجه ده بؤلغنگن. ادبی ژانرلریمیزنی آلیب قره لیک. 20گه یقین ژانرلریمیز عربچه: غزل، مخمس، مسدس، قصیده، ترجیع بند، رباعی، مربع، مستهزاد، مثمن و هاکذالر. ردیف، روای، قافیه، بدیعی و معنوی صنعتلر کبی ینه بیر عالم ادبی اتمه لرچه؟ ممتاز ادبیاتیمیزنی سیم تیکندیک اؤره ب آلگن. بولردن حاضرگچه واز کیچه آلمه یپمیز.

4- کلایسیک شعریتیمیز وزنلری هم عربچه. عروض دیب اته له یاتگن، فارسلر ائتگندیک« روده پا» علم، ادبی دیدیمیز، فکریمیزنی هم وقتیمیزنی اؤغیرله گن. بونده ی بی معنا علمنی اؤرگنگونچه، اؤز تیلیمیزده توزوک-قوروق ادبیات نظریه سینی یره تیش ممکن ایدی اؤتمیشده. بو منه شعری اؤلچاو/وزنگه دقت قیلینگ: مفعولُ فاعلاتُ مفاعیلُ فاعلن = مضارع مثمن اخرب مکفوف محذوف. یاکه، مفعولُ مفاعیلُ مفاعیلُ فعولن = هزج مثمن اخرب مکفوف محذوف . آه اؤرگیلیب کته ی بونده ی علمدن! بیته گینه مصرعنی توراق و بؤغینلرینی کیلیشتریش اوچون شونقه بی معنی إیپریسقی علمگه إیشیمیز توشگن بؤلسه، شوریمیز قوریدی، دیه ویرینگ.

5- ادبی قهرمانلر مسئله سی هم ادبیاتیمیز تؤریدن اؤرین ایگلله گن ایمسمی؟ بیرگینه لیلی و مجنون داستانی و او بیلن باغلیق عربی ناملر-او، جای و قبیله ناملرینی ائتمی سیزمی؟« لیلی و مجنون»نامی بیلن 50دن آشیق داستان یازیلگن ادبیات تاریخیده. عرب قیسی علم، تمدن و اخلاقی بیلن بیزگه اؤرنگ بؤلسین؟ ادبیاتیمیز گه یؤل آلسین؟ لیلی و مجنون اؤرنیده حافظ نینگ کؤزینی قمشتیرگن تورک گؤزه لی و بربسته أیگیتی یؤقمی ایدی بیز تورک/اؤزبیکلرده؟ سو آقمس، اؤت کؤکرمس عربستانده گی بنی هاشم، بنی قریش، بنی عمر قبیله سی ادبیاتیمیزنینگ موضوعسی. زید، قیس، لیلی، نوفل...کبی کیمسه لر ادبیاتیمیز قهرمانلری! وای داد!!!!

6- علمگه عاید توشونچه لرنی ائتمی سیزمی؟ مثلث، زاویه، مربع، مستطیل، هندسه، ریاضی و باشقه لر علمی اتمه صفتیده تیلیمیزگه کیریب کیلگن . اگر اجدادلریمیز کتاب، علم-فنگه اهمیت قره تگنده ایدی عرب سؤزلری اؤرنیده علمی اتمه لرنی اؤزلری اؤز تیللریده وجودگه کیلتیریشی ممکن ایدی.

7- آی و قویاش تقویمی بؤلمیش أیل سنه میزنی نیمه دیئسیز؟ 1399-إینچی هجری(؟) عربی سنه منگله یمیزگه قازیقده قاقیب قؤئیلگن عزیزلر. یسه مه تاریخ قربانلری بیز ایمی کیم؟

8- آی ناملرینی شونچه که ایسینگیز ساله من. حمل، ثور، جوزا، سرطان ...حوت. حال بوکی بیزده آی و کون ناملری بؤلگن. کاشغری، ربغوزی و باشقه منبعلرده اولردن آت توتیلگن.

9- یازوو-الفبامیزعربچه. یخشی-یامان اؤی-فکرلریمیز بیگانه قالیبگه سالیب یازیله دی. حال بوکی، تیلیمیز تاریخیده، کؤک تورک یازووی، آنه سای یازووی، اویغور یازوی، سغناقی یازوو و نهایت بابر اختراع قیلگن بابر خطی بؤلگن. بو منقورتلیکنی قی گه کؤرتیب باره میز؟

10- دین و الهیات -کو اؤز ی بیر داستان. ینه کیم قنچه عرب تیلیگه عاید جمله و عباره مییه میزده إین قوریب آلگن. اولردن بیر نیچه ته سی هر دقیقه تکرارلنه دی. بو کتته و نهایت کینگ موضوعنی اؤزینگیز قؤیه من. آزگینه تفکّر قیلسه نگیز مین تیلگه آلمه گن، بیراق، اؤزلیگیمیزنی ویران-زیران قیلگن ینه الـله قنچه گپلر بار. ایندی سیز خلاصه چیقرینگ عزیز تیلداشلریم. « بیز» هلی یم بیز می؟ مین یوقاریده اؤزبیکچیلیکنی منقورتلیککه ائلنتیرگن عامللرنی سنب کؤرستدیم. بولر هلی همّه سی ایمس. بیز حاضر هم اؤزبیک میزمی؟ دردیم انه شولر قدرلی ملتداشلریم. ایندی سیز مینی کافر، ملحد، مرتد... دیب سؤکه بیرینگ؛ اوز عبیلریمنی شو مقاله ده تؤکیب ساچدیم. قالگه نی سیزگه حواله.