تیل و ادبیّات

تیل و ادبیّات

علمی،ادبی،تیلشناسلیک،حکایه،قصّه،درامه،رمان

اؤزبیک تیلی وادبیّاتی مساءله لری بؤیچه سؤراقلرینگیز بؤ لسه جواب قیله میز.

منبع نی کؤرسه تیش بیلن موضوع ومقاله لردن فایده له نسنگیز بؤله دی .

:: آرشيو مطالب

:: پروفایل مدیر وبلاگ

:: پست الكترونيك

:: RSS

:: ادبی نقد

:: کتابلر اویی

:: sara hikoyalar

:: سره غزللر

:: ینگیلیکلر

:: مقاله لر

:: نوایی‌نامه

:: انتالوژی

:: دوستلر صحیفه سی

:: سوال و جواب

:: تورکی مشایخلر

:: اؤزییک تیلی

نوایی نامه- انیق سؤزلرنینگ موهوم معنالری

انیق سؤزلرنینگ موهوم معنالری

بیشینچی قسم

بیشینچی قسم انیق بیر متننی ینگیچه هیرمونتیک( معلوم بیر نظریه، قانونیت اساسیده تفسیر، تشریح، بیان، توشونتیریش) تحلیل قیلیش فنده بار نرسه. بونده اساسن متن نینگ معنا و منطغنی کوچیتیریش، اثرنینگ یشاووچنلیگینی تأمینلش، فکرنی دلیللش، تورلی- تومن قره ش، رنگمه رنگلیکّه اعتبار قره تیله دی. کؤپراق ادبی و فلسفی متنلر شونده ی خصوصیتگه ایگه. بیراق، دینی تیکستلرده عکسینچه، اونده خطالرنی خسپوشلب توزه تیش، زوره کی دلیللشگه اورینیله دی. عرفان و تصوّفده هم شو وضعیتنی کؤریش ممکن. صوفیستیک تعلیماتده، فکرنی موهوملیکّه چولغش، کله وه لشتیریش استونلیک قیله دی. شونیسی بارکه، تلقین ایتیلگن هر قند ه ی دینی متن، عرفان و تصوفگه عاید إیسته لگن تیکستنی کؤزدن کیچیرسنگیز، هیچ نرسه قؤلگه کیلمه یدی. « الهی نور»،« معرفت باده سی»، « الهی عشق»،« الهی تجللیبات»،« بهشت شرابی»، « حق وصالی»... کبی موهوم توشونچه لرنی قنچه لر ائلنتیرمنگ، کاولشتیرمنگ حاصله سی پوچیزیم و موهوماتدن اؤزگه نرسه ایمس.

نوایی اثلری چیندن هم هیرمونیتیک تحیللنی طلب ایته دیگن نرسه. شاعر شعریتی منطقی لیک، شرح ، بیان و هر قنده ی تلقینلرنی بی ملال کؤتره آله دی؛ قئیشق بوریشلر، قینغیر تحلیلللر، یسه مه، رورمه - زوره کیلیکّه بؤئین ایگمه یدی. نوایی نینگ دینی، تصوفی اثرلرینی بوندۀ خصوصیتیگه ایگه دیب بؤلمه یدی. چونکه، اولر هم موهوملیک و افسانه لرگه اساسلنگن.

اؤزبیکستانلیک ائریم نوایی شناسلر ادیب اثرلری بابیده انه شو موهوملیک یؤلدن باریب، دینی جزوه گه بیریلیب، اونگه عربی تؤن کیئدیرماقده لر. بو بیزنینگچه نوایی اثرلریگه نسبتن تؤغری یانده شو ایمس. ینه « خزاین المعانی» دیوانی نینگ علاوه قسمیده بیریلگن سؤزلرنینگ ایضاح سیگه اؤتمه میز.

« جام»سؤزینی علیشیر نوایی اؤز شعریتیده جوده کؤپ باره قإلـله گن. جام نینگ حقیقی معناسی: قدح، می پیاله سی، شراب إیچیله دیگن إیدیش؛ سفال، آلتین کوموش و مسدن یسلگن ظرف-بویوم. نوایی یازه دی:

قؤیوب آلیغه گونه- گونه طعام،

یگچ-اؤق، تؤتّیلر تؤله-تؤله جام. « سبعۀ سیار»

بو ساریغ رخساره بیرله قان یاشیمدین یاد قیل، إیچسنگ آلتون جام إیچینده بادۀ رنگین سالیب. « بدایع البدایه» کؤریب تورگه نینگیزدیک، هر إیکله بیتده هم می کاسه سی، إیدیش معناسیده إیشله تیلگن. عین پئتیده جام سؤزینی اجتماعی، سیاسی، فلسفی و باشقه معنالرده إیشله تیش ممکن. چنانچه، شاعرلر شعریتیده شونده ی هم قیلینگن. انسان دورنینگ فرزندی بؤلگنی سینگری سؤز هم دور و زمان نینگ محصولی. ائریم زمان و مکانده دورنی چیتلب، اونی حسابگه آلمسدن سؤزلرگه آرتیقچه معنا یوکلب بؤلمه یدی. چونکه، قلم نینگ تیل و باشینی کیسیب، اؤزینی یؤق قیلیووچی قاره کوچلر تاپیله دی. کیلینگ ایندی« جام»سؤزینینگ معنالرینی اؤزبیکستانلیک نوایی شناسلر تلقینیده کؤریب باقه یلیک. نوایی شناس شونده ی یازه دی: « جــام- قدح، عارف نینگ معرفت باده سیگه تؤله دلی و احوالی. بعضیلر جام- بدن، جسم بدننی تازه لاووچی، صافلاووچی، دیئدیلر. ذاتن، کامل عارف الهی باده جامیدن إیچه دی و توحیددن سرمست بؤله دی. ساغر، صراحی و مینو اتمه لری هم عارف قلبینی انگله ته دی. قلب- خمخانه، میخانه و میکده عباره لری بیلن هم تعبیر قیلینه دی. مستلیک دیگنده عشق نینگ چولغب آلیشی، باطینی و ظاهری صفتلر، معرفت سر خوشلیگیگه غرق بؤلیش نظرده توتیله دی.

نوایی یازه دی:

دیر ارا هوش اهلی رسوا بؤلغه لی ای مغبچه،

جام ِ می توتسنگ، مین ِدیوانه دین قیل ابتدا.

مثال اؤله راق کیلتیریلگن بیتده اصلا نوایی شناس اؤیله گن معنالر یؤق. مذکور بیتیده جام دنیاوی معناده إیشله تیلگن. بیت نینگ معناسی:« ای شراب ترقه تووچی! دنیاده هوش اهلینی رسوا قیلماقچی بؤلسنگ بیرینچی میندن باشله؛ شو رسوا قیلووچی شراب پیاله سینی مینگه بیره قال، مین رسوالیکنی إیسته یمن»دیماقده نوایی. مقاله لریمیز دوامینی اؤقیب بارینگ.

ارسال در تاريخ 2019/12/2 توسط ایشانج

.: Weblog Themes By Blog Skin :.