انیق سؤزلرنینگ موهوم معنالری

<<<<<<>>>>>>>>>>>>>>>

اوچینچی قسم

اؤزبیکستانده ائریم دیندار نوایی شناسلر شاعر شعریتیده قؤلـلنگن سؤزلرگه زوره کی تصوفی معنا یوکلش بیلن آواره. بو بیهوده و بی ثمر اورنیشلردن مقصد نیمه؟ بو سؤراقلر حرمتلی نوایی شناسلر جواب بیرار لر. بیز نوایی اؤز اثرلریده تصوفّی معناگه ایگه بؤلگن سؤزلرنی هیچ إیشلته مه گن، دیب اتماقچی ایمسمیز. درواقع، نوایی متصوف شاعر بؤلگن، او اثرلریده إیشلتگن تصوفی سؤزلر سانی اونچه لیک کؤپ ایمس. اولوغ نوایی بیتگن سؤزلرینی اگر عرفان و تصوّگه علاقه سی بؤلسه - توشونتیریب بیرگن، مثلن (« لسان الطیر»)-اثریده. نوایی قؤلـله گن سؤزلر قتلملریگه کیریب بارسنگیز، بیرینچی گلـَـلده حیات نینگ نفس اوریب توریشینی سیزه سیز. حیات، جانلی طبعیت انسان و انسانی مناسبتلر عکس ایتیب توره دی شاعر إیشلتگن سؤزلرده. بو گون ینه شونده ی سؤزلردن ینه بیری بیلن ته نیشتیره میز. کیچک - کیچیک مقاله لریمیز شو یؤسونده دوام ایته دی. « فواید الکبر» دیوانیده کیلگن« خال» سؤزیگه اؤزبیکستانلیک حرمتلی نوایی شناس شونده ی ایضاح بیره دی:

خال                                                                                           کبریالیک( اولوغلیک، بویوک لیک)خطابی. محمّدی حقیقتگه، بعضن وجود مرتبه سیگه یقین راق بؤلگن روح عالمیگه اشاره؛ محبوب یوزیگه لطافت،نازکلیک، گؤزه للیک و لطافت بیلن چیزیلگن خط. او برچه نازکلیک، حسن و جمال نطقه لرینی جملاووچیسیدیر.

خال و خطینگ خیالیدن ای سرو گلعذار،

گهی کؤزومگه خال توشوبدور، گهی غبار. ( « غرایب الصغر» 1، 171)

خال سؤزی حاضرگی اؤزبیک ادبی تیلیده کؤپ إیشله تیله دی. اونینگ تؤغری و کؤچمه معنالری« اؤزبیک تیلی نینگ ایضاحلی لغتی»ده توصیفلنگندیر. ص.فی و عارفلر اصطاحیده هم بو سؤز آچیقلنگن. خالدن مقصد: کنایه، حقیقت وحدتی( بیرلیگی) و غیب عالمی، دیب ایضاحله نه دی تصوّفی منبعلرده. ایندی بیواسطه نوایی یازگن بیتگه کیلسک، اونده هیچ قنده ی عرفانی و تصوفی معنا یؤق لیگینی کؤره میز. یوقاریده گی شعرنینگ معناسی: ای مینینگ بؤیی سروگه اؤخشه گن، یناقلری قیپ-قیزیل نگاریم؛ سینینگ( یوزینگده گی)خال و لبینگده گی مَئین توکلرینگ خیالی( إیچیمدن اؤتسه)؛ گاه کؤزومگه گاه خال، گاهده غبار توشه دی. یعنی، بیرگینه خالینگنی ایسلشدن اؤزگه نرسه گه ایریشمه یمن. کؤره یپ سیزکه، بو بیتده هم نوایی شناس ادّعا قیلگه نیدیک« کبریالیک خطابی» و « محمّدی حقیقت؟ و وجود مرتبه سی» دیگن توشونچه یؤق. مقاله لریمیز دوامینی اؤقیب بارینگ.