تیل و ادبیّات

تیل و ادبیّات

علمی،ادبی،تیلشناسلیک،حکایه،قصّه،درامه،رمان

اؤزبیک تیلی وادبیّاتی مساءله لری بؤیچه سؤراقلرینگیز بؤ لسه جواب قیله میز.

منبع نی کؤرسه تیش بیلن موضوع ومقاله لردن فایده له نسنگیز بؤله دی .

:: آرشيو مطالب

:: پروفایل مدیر وبلاگ

:: پست الكترونيك

:: RSS

:: ادبی نقد

:: کتابلر اویی

:: sara hikoyalar

:: سره غزللر

:: ینگیلیکلر

:: مقاله لر

:: نوایی‌نامه

:: انتالوژی

:: دوستلر صحیفه سی

:: سوال و جواب

:: تورکی مشایخلر

:: اؤزییک تیلی

حکایه - اؤلیش آسان ایمس

اؤلیش آسان ایمس

اوچ خاتین آلیب، تؤرتینچی سیگه اؤیله نه من، دیب تورگن ظاهر ابه، قؤقّیسدن کسل بؤلیب قالدی. بای- بدولت، کیلیشگن آدم نینگ ساغلیگی هم کسل-بیماری هم مبادا اؤلیب قالسه، اؤلیگی هم قدرلی بؤلرکن... ظاهرابه نینگ احوالی کون سائین آغیرله شه باردی. داکتر، داری- درمان یتمه گنیدیک، ملا، پالچی، قاقیمچی، بخشیلرنینگ- ده، کیئتی اوزیلمه یاتگن بؤلیب قالدی. بیر یاقدن خاتینلری نینگ اؤزا ارا مشمشه لری، کونداشلرنینگ بیر- بیریگه تاش آتیشلری زوره یماقده. ساغلیغی چؤکیب، توشه کّه میخله نیب قالگن ظاهر ابه نینگ إیچیدن: « اخ بو میکه جینلرنینگ تابینی آله آلمیپمن-ه»-دیگن کیچینمه لر بات-بات اؤتماقده. تیشلرینی غیچیرله دی و اوستونده آسیلگن قیزیل قمچیگه تیکیله دی، نی قیلسین که، اوندن ایندی فایده یؤق." هیچ بؤمه سه قمچینی آلیب یانیمگه قؤی برکه تاپگور"- دیگولیک گپنی تیلیدن تشقریگه چیقره آلمی، کؤزیگه یاش قه لقیدی. اؤلیم بیلن آلیشه یاتگن کسل بیردن تنه یگه کوچ یاغیلیب، اورنیدن توره ی، دیب قؤزغه له دی-یو، بیراق، کوچی یتمه می، ینه ناچار یانباشله یدی. شوتاب کؤزی شونده یکّینه آغیلخانه یانیده گؤنگدن تؤپ یسب، جان-جهدی بیلن پستلیکدن تیپه گه آلیب چیقه یاتگن بیر قاره قرنغیزگه إیلینه دی. قره سه که، اوسته کار قؤنغیز مهارت بیلن اؤزیدن أیگیرمه برابر کتته راق قیلیب تؤکیس توزگن تؤپنی تیپه راققه آلیب چیقیش بیلن آواره. قؤنغیز اؤز قؤلی بیلن یسه گن دؤمه لاق گؤنگنی جاییدن سهل سیلجیتیب، آزگینه جیلدیره دی-ده؛ توتیب توره آلمگه نی سبب، قئه تیب اوستیگه گؤنگ ینه اغه نیب توشه دی. بو وضعیت ظاهر ابه نینگ کؤز اؤنگیده کؤپ باره تکرارله ندی. کسل نینگ جان کویرلری شفا سؤره ب، خدا یؤلیده هفته سیگه بیرجانلیق سؤئیشه دی. قاری لر کیلیشیب، قیزیل بخمل کؤرپچه اوستیده، قرآن یازیب، باش إیرغیتیب، تاماغینی قیگنچه تلاوت قیلیش بیلن بند. بیر سیدره ختم توگه گچ، چیننی کاسه لرده قؤی گوشتیدن پیشیریلگن شوربه نی شؤرچه شؤرپه إیچیب، یاغلیقّینه یتینی یئیشر، سویگینی چه ینب، إیلیگینی قؤلی کفتیگه قاقیب لوقّه یوتیشه دی؛ سؤنگ آغیز- باشینی یلتیره تیب، قؤلی نینگ یاغینی ساقاللریگه إیشقب، گلمه- گلیگه فاتحه گه قؤل کؤته ردیلر. آخرده ختم پولینی آلیشیب، تورنه قطاربؤلیشیب ظاهر ابه نیکیدن چیقیشه دی؛ کیئینگی ختم وقتینی انیقلب، ریجه لب، آرتگه قئته دیلر... اوزاق یاتیب قالگن کسل نینگ یانیگه کیلیب، کؤنگلینی کؤتروچیلر هم باره- باره نیگه دیر سیره کله شرکن. دره نغیلله گن حولیده یالغیزلیک دردی إیله إیچیدن ایمریله بارماقده ایدی بیمار. اگر اؤشه ساغلیگیده باقیب قؤیگن ائغیر إیتیلری، قفسلرده گی قؤشّه- قؤشّه کـکلیکلری، غوجوم درختلرده تیزیب آسیلگن بودنه لری بؤلمسه، ابه نینگ إیچی ترسه یاریلیب اؤلیشی تورگن گپ. هر نه شولر دردینی آلیب توریبتدی. ظاهر ابه خانه ده، اوی بالارلریگه تیکیله - تیکله بیزدی. بو یاروق عالمده اؤپکه سیگه جایله یاتگن مصفّا هوا برده لنگن قؤغانشین میده لری دیک تاماغینی قیریب اؤ اؤته دی. شو هم یتمی قاله دیگن پئتلر هم بؤلیب توریبتدی. ظاهر ابه آخری: - جائیمنی اوو انه اووی چارپایه دن،- دیب اولیگه کؤز اشاره سی بیلن، کیئین تیلی بیلن ائتدی،- سالیب بیرسه یزلر بؤلمه یدیمی؟- دیدی خاتینلریدن بیریگه قره ب. عایشه خاله مینغیلله ی- مینغیلله ی : " کسل بؤمه ی هر بلا بؤلگور" دیه إیستر- یسته مس، ایریگه اؤریک درختی آستیده گی سؤریده جای تؤشه دی. ایندی، کسلنی چپرکتگه آلیب باریب یاتقیزه ی دیسه، بیر اؤزی ایپله آلمه یدی. گاوده لی آدمنی ته شیب باریشی اعیال ذاتی اوچون آسان ایمس. کونداشلرگه ائتیب، یاردم آله ی دیسه، غروری یاری بیرمه یاتیر. بیر إیککی کائیب، ظاهر اکه گه اولرنی سؤکتیره ی دیسه، کسل نینگ تیلی ائله نمی توریبتدی. قؤنی- قؤشنیدن کؤمک آله ی دیسه، بَری اؤز إیش- یوموشلری بیلن کیتیشگن. عایشه خاله نینگ إیچیدن « اؤلیب کیتگور، تیکینخور قاریلر کیلیشمه یدیمی شو پئت؟ منه وی گؤمه گور بؤلگورنی اوزه تیب قؤئیشگه یاردم قیلیشسه!»- دیگن اؤی اؤتماقده. کونداشلر بیر- بیریدن قالیشمس لیک معناسیده، تاووش چیقرمسدن، قؤلمه -قؤل قیلیشیب ظاهر ابه نی کؤرپچه سی بیلن بیر عمللب، تشقریگه سودره ب، سؤریگه آلیب باریب یاتقه زیشدی. ابه بیر پیاله کؤک چاینی هوپلب، بیر زوم تین آله دیسه تینکه سی قوریگن-اؤشه احوال، کسل نینگ کؤزی ینه هَلیگی ینه بایه گی قاره قؤنغیزگه توشدی. قؤنغیز همان گؤنگنی مقصدگه آلیب باره آلمی، بار کوچینی إیشگه سالیب، تیریشماقده ایدی. کؤره ر کؤزگه قیزیق منظره. ظاهر ابه إیچیده، اؤتمیشینی، یشب تورگن حیاتینی، بار وجودینی انه شو قؤنغیزگه مینزه دی؛ اؤینی تینیم بیلمس قؤنغیزگه اؤخشه ته دی گویا. بیمار بیر نفس اؤیگه باتیب، دهشتلی اؤلیمینی کؤز اؤنگیگه کیلتیریب کؤردی. چیده ب بؤلرده ی وضعیت ایمس...کؤزلری منگو اویقوگه کیتر- کیتمس بیمارنینگ روحینی اؤزیدن قاله یاتگن مال- مُلک، تؤرته خاتین تقدیری کیمیره باشله یدی. اؤزیدن کیئین بیوه قالگن خاتینلری باشقه لرنینگ قوچاغینی تؤلدیریب یاتیشینی اؤیله سه، پارتلب کیتگیسی کیله دی. هلی اوئیگه آلیب کیلمه گن، آق بیلک قرچیغــَی دیک کیلین داغیده پیتکه نک بؤلیب کیته دی. اؤلیمی آلدیدن بولر کیمگه یمیش بؤلیب کیتیشیدن؛ آغیر ائریلیق دردینی خیالن چیکه دی. اچّیغی بیلن دنیانی بورگه ده ی سیقیمیگه آلیب، غیجیملب تشله گوده ی بؤله دی. ...هلی اؤلمی توریب، مال-ملکینی میراث خورلری تارته- تارته خام تلاش قیلیش بیلن- اندرمان. ظاهر ابه نینگ حالیدن ساکنلیکدن اؤزگه خبر آله یاتگن کیمسه یؤق. شمال ایسیب، شیتیر- شیتیر درختلر یپراغی قیمیرله شی بیلن، تنگه ده ی گینه قویاش نوری یوز و کوزینی إیلت ایتب سیله یدی خلاص. ظاهر ابه گوشت و پستی ایریب، سویکلری ققشب توشه کّه تؤکیلگنده ی اؤزینی حس قیله دی. ایندی فایده یؤق، غیشت قالیبدن کؤچگنده ی نظریده. کؤزی ینه اؤشه قاره قؤزنغیزگه توشدی. بو گـَل قاره قؤنغیز کولوله گؤنگنی تیپه گه یتردی، منزلگه یتر- یتمس، إیرغیب کؤز إیلغه مس توبنگه دؤمه لب کیتدی. قؤنغیز هم گؤنگ تؤپ بیلن قؤشیلیب، پستگه قره ب قؤله، کؤزدن غایب بؤلدی. ظاهر ابه کیپریگی اوستیده کؤتریب تورگن آغیر آسمان یوکی آستیده اؤته اؤکینچلی آه چیکتدی، بیرچقور نفس آلیب، " وادریغ دنیا!" دیماقیچی ده ی بؤلدی- یو، دمی تشقریگه چیقمه دی. *** إیچیده :" گورگه ! نه او یاق بؤلدی، نه بویاق"- دیب تورگن عایشه خاله بو وضعیتنی سیرتدن کوزه تیب توره رکن، " بیردن إببببیییی اویئیم کویدی؛ بیرگینه ام ایدی؛ ایسیز تؤره مدن اجره لدیم!!"-دیگنچه قیچقیریب أیغله ی باشله دی. إیکله کونداش هم خوددی خوتیب توزگنده ی شوکویی ماتم قؤشیغینی ائتیشگه کیریشدیلر. قویاش کون باترگه آغه یاتگن پئت، آفتاب قیزیب توریبتدی. ضرور بؤلمسه کوچگه چیقرده ی هوا ایمس. آدملر قاپ - قاره تیر ته گیده، خُم و کؤزه لر تؤله ساووقیّینه دن جاملرنی تؤلدیریب إیچگه نی إیچگن. سایه سلقینلرده بیر چیریم اویقو آله ی دیب یانباشله گن آدم نینگ سیلله سی قوریگن، توریشگه مداری یؤق. آدم اؤلگنده بوتون احوال و وضعیت اؤزگره دی... آدملر مرحوم خداگه مهمان بؤلسین دیب، جنازه نی ایرته راق توپراققه تاپشیریش پیئیده. اؤلیکنی اوی إیچکریسیگه آلیب کیردیلر. عایشه خاله ایری نینگ جه غینی آق سوپ بیلن باغلشگه شاشیلدی. کونداشلر هم حاضر و ناظر توریشر، کیره ک بؤلسه عایشه خاله گه یاردم قؤلینی چؤزیشماقچی اولر. شو تاب کتته خاتینی ایری نینگ یوزیدن یاپینچیقنی موربت کؤته ریب، جه غینی باغله ماقچی ایدی-یم که، مرحوم نینگ آچیق آغزیدن، تیشلریگه کئیگیزیلگن قطار آلتینلر لاوللب کؤزگه إیلیندی. چؤغده ی کؤزگه تشلنگن طلا تیشلرنینگ یلتیره ب تــَوله نیشیدن اؤلیک خودّی تیریکلر کبی، گؤزه ل و جاذبه دار بؤلیب کؤزلرگه کؤرینرکن. سریق شیطان اؤلیکنی هم چرایلیک قیلیب یوباریشینی شو زمان انگلش یخشی ممکن ایدی. عایشه خاله ایری نینگ یوزیگه سیکین گینه قیلیب آق پرده نی یاپتدی-ده، سوغریلیب، تشقریگه چیقدی. سهل اؤتمی، اوچی سینیق قـــئیچینی آلیب کیلیب، مرحوم نینگ تیشلریدن آلتینلرنی اجره تیب آلیشگه کیریشدی. قــئیچی إیش بیرمس ایکن، کونداشی اوچلی راق پیچاقچه نی، اوچنچی کونداش ایسه، آمبرنی آلیب کیلدی. اوچ کونداش خزینه اوستیگه چؤکــّن بؤلیشیب، اؤتّیز إیککیته تیشدن بیر-کیتین طلالرنی آلماقچیلر. آلدینگی قطار تیشلرگه قؤندیریلگن طلالردن اوچته سینی آسانراق کؤچیریب آلیشدی. اؤلیک نینگ آغزینی کتته راق آچیب، کلـّک تیشیگه داریب ایدیلرهم که، نی کؤز بیلن کؤریشسین، ظاهر ابه نینگ کؤزلری شقـّـه آچیلیب کیتدی. تنه سیگه قان یوگورگنده ی بؤلدی. شو پئیت کونداشلر داد و وای کؤتریشیب، قؤرقینچ باسگن بیر وضعیتده آلدین -کیتین تشقریگه آتیلیب چیقدیلر. *** اؤلیک تیریلیشی یخشی نرسه ایمس، بو قوم اؤرته سیده نحس، شوملیک بیلگیسی سنه له ی. اونی ینه حیاتگه قئتریشدن کؤره، میئغیده اؤلدیریب، کؤمیشنی افضل بیلیشه دی. بولرگه کؤره اگر شونده ی قیلینمسه، بار اوروغو-ایماغی، باله- چقه سی بیلن قیریلیب کیتیشی ممکن، دیگن إیریم بار. هی دیمه ی کؤپچیلیک تؤپله نیشدی؛ اوزاق- یقینلرده گی قوم و قرینداش، ته نیش بیلیش، یارو برادرلرگه خبر کیتگن. مونچه آلتینی قاره یرگه کؤمیب یوباریشگه کؤزلری یتمی توریبتدی. جنازه گه کیلگنلر نیمه قیله رینی بیلمی حیران. کیمدیر اؤلیکنی کؤرگه نی إیچکریگه کیردی. مرحوم نینگ کؤزلری چیندن هم یاپیق، تیشلریدن سیزیب چیقه یاتگن قانلر قاتیب قالگن. پیشانه سیگه کفتینی قؤئیب قره سه، تنه ساویگن ایدی

إیشانچ تؤره

تورانتو- کاناد ا07/11/14

ارسال در تاريخ 2019/4/12 توسط ایشانج

.: Weblog Themes By Blog Skin :.