اؤزبیکچه سؤزلرنی تؤغری یازیش و إیشله تیش کیره ک

حرمتلی تیلداشلر
« آرزوگه عیب یؤق دیئله دی» دانا حلقیمیز مقاللریده. اؤلگندن قالگن- بیرگینه ابگار و بوزوق تیلیمیز بار ایکن، همّه له شیب، اونی اؤرگه نیب، بیر- بیریمیزگه اؤرگه تیش ایزگو إیشلردن سنه له دی. اجتماعی ترماقلرده تورلی سویه ده گی عزیزلریمیز اؤز بیلگنلریچه شونده ی قیلیب هم کیلماقده لر. مین بوکبی إیشلرنی قؤللب - قوتله یمن البتته! شرط شوکه، بیریله یاتگن معلوماتلر تؤغری همده توشونرلی و افاده لی بؤلسین. یؤق ایسه، آسیغیدن زیانی کؤپراق بؤلیشی هیچ گپ ایمس. شونده ی بیتیکلرده کمچیلیک بؤلسه، کیره کلی اؤرینلرده درّاو تؤغری شکلینی یازه من. بو مینینگ بورچیم.

بیر« تیل دستوریدن» حیرتلنگنده
-------------------------------
اجتماعی ترماقلردن بیریده دکتر شفیقه یارقین نینگ سباقلریگه کؤزیم توشیب قالدی. راستینی ائته قالی، سؤزمه - سؤز دقت بیلن قئته - قئته اؤقیب چیقدیم. اؤزیمنی طلبه لر اؤرنیگه قؤئیب هم کؤزدن کیچیردیم. قره ب باقسم، کؤپ نرسه توشونرلی ایمس. بلکه، فارس تیلینی یخشی بیلمه گنیمدن توشونمه گندیرمن، دیه اؤیلب هم قالدیم. هر حالده اؤشه درس قیسی تیلده بؤلمه سین جوده یم ابتدایی تیلشناسلیک مساله لر ایمسمی؟ گپ شونده که، سباق بیرگووچی نینگ اؤزی اؤزبیک تیلی و ادبیاتیدن هیچ هم سباق آلمه گنی شونده ی بیلینیب توریبتدی. اؤشه درسنامه نی علمی تنقید قیلیش مقصدینی کؤزلب ایمس، بلکه کمچیلیکلرینی توزه تیش معناسیده 20دن آشیق خطالرینی کؤرسه تیب، ناتؤغری اؤرینلری قرشیسیده سؤز، توشونچه و مساله لرنینگ تؤغری شکلینی یازیب قؤئیدیم. اؤقی سنگیز فایده سی تیگیب قالر.

هر بیر ساحه نینگ اؤز تیلی بار
------------------------------
انیق فنلرنینگ اؤز تیلی؛ فلسفه، روح شناسلیک، ادبیات، موسیقه... نینگ اؤز تیلی بؤلگنی کبی تیل نینگ( تیلشناسلیک) هم اؤز تیلی بار. تیلشناسلیک اجتماعی علم صفتیده اؤز سؤز، اتمه و توشونچه لریگه ایگه. اولر حقیده گپ کیتگنده شو تیرمینلردن إیش آلینه دی. علمی روس و اروپا تیللری اصطلاحلریدن هم استفاده قیلیشگه تؤغری کیله دی. 
باردی اؤزبیک تیلیگه عاید مساله لر سادّه راق تیلده توشونتیریلسه، بیزنینگچه نور اوستیگه اعلی نور بؤلگوسیدیر. اما، دکتر یارقین نینگ یازگنلری فارسیگه یقین راق(؟)، عین پئتده توشونرسیز ایدی مین اوچون. فارسیده گی معلوماتلریده هم کمچیلیک بارگه اؤخشه دی. فارسیچه سی یو، میده - چویئده خطالرنی حسابگه آلمسدن اساسی لرینی اجازه تینگیز إیله یازه ی. قلمگه آلگنلریم باشقه هیچ قنده ی معنا انگلتمس دیگن امیدده من. همه خطا قیله دی، بیز هم کؤپ خطا قیلگن میز. باشقه لرنینگ مثبت فکرلری بیزگه کوچ بغیشله گن. 
ایندی اؤشه درسنامه ده گی خطالرنی بیر چیکه دن سـَب کؤرستسم:
1. گه و ده و نی و نینگ و دن، اوزبیک( ؟)- اؤزبیک تیلیده اویوشیق( گه، ده، نی، نینگ) بؤلکلر« و»بیلن اجره تیب یازیلمه یدی. اولرنینگ آره سیده« ،» قؤئیب عکس ایتّیریله دی تؤغریسی. فارس تیلیده ایسه مذکور بؤلکلر کیتمه - کیت« و» بیلن یازیله دی؛ اؤزبیک تیلی فارس تیلی ایمس-ده؛
2. محاوره(؟)- بو سؤزنینگ إیشله تیلیشیگه قرشی ایمس من. بیراق، اؤزبیکچه سی بؤلگنده نیگه آرتیقچه یات تیل سؤزلرینی ته شیب قؤلـلی بیره یلیک؟ دیمک، محاوره - سؤزله شو دیگنی، گپله شو دیسه هم بؤله بیره دی؛
3. ایشله‌تالمه‌یمیز(؟)/ishlatolmaymiz- شیوه گه خاص. بو سؤزنینگ ادبی شکلی إیشلــَـته آلمی میز/ishlatalomaymiz بؤله دی؛
4. اوته‌دیگان/o'tadigon( شیوه ده)- اؤزبیک ادبی تیلده ایسه، اؤته دیگن/o'tadigan بؤله دی تؤغریسی؛
5. دستوریمیزده(؟)- درسنامه ده شونده ی جایی بار)- بو سؤز دری تیلیده ائتگنده « برنامه میز»یاکه «کؤرستمه میز»بؤله دی. اؤزبیکچه ده« دستوریمیزده» دیگن فارسی توشونچه- گرامریمیز، تیل قاعده لری دیگنی بؤله دی؛
6. توشوم کیلیشیک معمولن مفعول‌گه قره‌تیله‌دی(؟)- انیق تعریف ایمس، اؤزبیکچه ده بونده ی دیب ائتیلمه یدی؛ 
توشوم کیلیشیگی اصلیده آت بیلن فعل نینگ علاقه سینی کؤرسته دی. اسم اؤتیملی فعل بیلن مناسبتگه کیریشه دی. کیلیشیکلر عادتده آتنی اؤزیدن کیئینگی سؤزگه تابعله نیش اساسیده باغله یدی. سادّه راق قیلیب باشقه بیر پئت توشونتیر ه رمیز؛
دستور( خطا)- بو سؤزنی گرامر معناسیده إیشله تیش تؤغری ایمس. « تیل دستوری» دیئش هم ناتؤغریدیر. اؤزبیک تیلیده دستور دیب بیران إیش - حرکت اوچون قؤللنمه، إیش نظامیگه ائتیله دی؛ 
7. تونا گون( خطا) - بو سؤز اؤزبیک ادبی تیلیده توناوکون، اؤتکن کون یاکه کونی کیچه، دیب إیشله تیله دی. شعرده توناکون؛
8. یؤنه لیش- جؤنه لیش کیلیشیگی دیگنی ایمس. تیل شناسلیک تیرمینلری صفتیده جؤنه لیش تؤغری؛ یؤنه لیش کیلیشیگی دیگن توشونچه یؤق اؤزبیک تیلیده. یؤنه لیش- بیران نرسه نینگ حرکتده گی یؤلی، آقیم، بیران یاققه قرب یورماق معناسیگه ایگه.
کیلیشیک آتلرنی باشقه سؤزلرگه تابع قیلیب باغلش اوچون خذمت قیله دیگن قؤشیمچه لر بؤلیشه دی؛
9. جیملاووچیلر( نا تؤغری)- تؤغریسی جیلاووچیلر بؤله دی. « جیملاووچیلر»- دیگن سؤز یؤق اؤزبیک تیلیده. جیلاووچیلر اوچون علیحده گرامر هم یؤق؛
11. بشقه( خطا)- بو سؤزنینگ تؤغریسی باشقه بؤله دی؛
12. قولیزده( خطا)- تؤغریسی قؤلینگیزده بؤله دی؛
13. ایکّی حرفلی کیچکینه دستوری کیلیشیک(ن+ی)(؟!)- درسده شونده ی گپ بار) - عادی قیلیب ائتگنده توشوم کیلیشیگی بؤله دی؛
14. فاعل(؟)- اؤزبیک تیلیده بونقه سؤز یؤق؛ عادّی تیلده بجروچی، تیل شناسلیکده ایسه، ایگه بؤله دی؛
15. مفعول- اؤزبیک تیل شناسلیگیده بونقه اتمه هم یؤق. مفعول تؤلدیرووچی بؤله دی. انگلیسچه سی object؛
16. متکلّم-( اؤزبیکچه اتمه ایمس)؛ اؤزبیکچه سی سؤزلاووچی.اؤزبیک تیلیده نطق اساسن اوچته شخص اؤرته سیده کیچه دی: سؤزلاووچی، تینگلاووچی و اؤزگه شخص...؛
17. نسبت( خطا)- بو سؤز قره تقیج کیلیشیگی ایمس؛ بلکه، فعل کتگوریه لریدن بیری حسابله نه دی...؛ قره تقیچ نسبت و ملکیتنی کؤرسته دی دیئلگن. بو کیلیشیکدن آت بیلن آت باغلنه دی. قره تقیچ و قره قیچ و قره لمیش شکلیده.
18. ملکیت( خطا)- قره تقیچ کیلیشیگی ایمس؛ ملکیت ایگه لیک گرامه تیک کؤرستگیچی گه تؤغری کیله دی. قره تقیچ دایم ایگه لیک قؤشیمچه سی بیلن کیله دی
19. کتابیم‌نینگ... ورقی( خطا)- کتابیم نینگ ... وراغی؛
20. اریغ نینگ سووی( خطا)- اریق نینگ سووی تؤغریسی؛
20. اریغ سووی ایچیملیک ایمس(؟)- بو بیریکمه باشقه معناگه ایگه؛ اریق سووی إیچرلی ایمس، إیچگولیک ایمس، إیچیب بؤلمه یدی دیئیش کیره ک؛
21. بولونمه-(خطا)- اؤزبیک تیلیده بؤلینمه دیگن سؤزی بار؛ او باشقه معناگه ایگه. بو سؤزنینگ تیلشناسلیک تیرمینلریگه علاقه سی یؤق. بؤلونمه دیگن سؤز هم یؤق تیلیمیزده؛
22. ييرلشكندن/erlashkandan(؟)- یرلشگندن/erlashgandan بؤله تؤغریسی.
----------
آغزه کی نطقده سؤزلرنی بوزیب، إیسته گن شکلده إیشله ته بیریش ممکن. یازمه نطقده ایسه، ستندرد، معیاری یازیش طلب قیلینه دی. بونگه برچه میز عمل قیلیشیمیز شرط و ضرور. ادبی تیل باش- باشداقلیکنی تن آلمیدی.