ادبی اؤیلر
>>>>>

بیز افغانستان اؤزبیکلری هم بیر کونی اؤز ادبیاتیمیزگه ایگه بؤلرمیکنمیز، دیه کؤپ اؤیله یمن. چینه کم ادبیّات نینگ النگه دن آلدین اوچقونلری کؤرینیشی کیره ک. بو اوچقونلر یؤق ایمس؛ آلاوله نیب کیتیشی ممکن بؤلگن تلنتلر بار بیز خلقده. بو استعداد ایگه لری تؤغری یؤنلتیریلمی، اؤچیب قالیشیدن قؤرقه من. ممتاز ادبیّاتیمیزنینگ بویوک دهّاسی نوایی بابامیز دیگنلر- کو!
باقمـه سه دهقـان چمنین تون کون،
نخل ترین انگله قوروغان اؤتون.
هه، استعداد پرورشگه محتاج، بیر آغیز إیلیق سؤز شاعر و یازووچینی الهاملنتیره دی، شاعر شعوریدن شعر کؤز آچه باشله یدی، فکر توغیلیب، سؤزلر تیلگه کیره دی، سؤز صنعتی إیشلب کیته دی.
ارزیرلی ادبیّاتگه ایگه بؤلیش اوچون نیمه کیره ک؟ بونینگ اوچون اوّلا: 
استعداد، قاله بیرسه اوزلوک سیز إیزله نیش و آغیر محنت طلب قیلینه دی. استعداد و محنت تفکّرنی تقاضا ایته دی. شعر بؤلیب تره لگن تفکّر تیل آرقه لی اؤز افاده سینی تاپه دی. شوندن کیئنگینه ادبیّات وجودگه کیلیشی ممکن. یوکسک ادبیّاتگه ایگه بؤلیش بیزدن: استعداد، فکر، محنت و تیل بیلیشنی طلب ایته دی. ائتیب اؤتیلگن عامللر بیز اوچون یوکسک ادبیّاتگه ایشیک آچسه عجمس! بولر آره سیده اؤزبیک تیلینی پخته ایگه للش اؤته مهمدیر. شو جهتدن ایجادکارلریمیزده بیر قدر آقسش کوزه تیله یدی. 
یوقاریده تیلگه آلینگن نرسه لرسیز تیبره نه یاتگن قلملر چوبچکدن اصلا، فرق قیلمه یدی. بونده ی قلمنی قؤلگه توتیشدن کؤره، دهقان و چؤپان بؤلیش مینگ باره افضل دیب اؤیله یمن. اگرچه بو کسبلرنینگ هم اؤزیگه یره شه پست و بلند جایی، إیش، یوموشی بار. هر کیم نینگ قؤلیدن کیله بیرمه یدی. یوکلی، سلماقلی ادبیّات معنوی بایلیکدیر. کم و کیتیگیمیزنی تؤلدیریب توره دی، صنعت و مدنیتیمیزنی قوتلنتیره دی ادبیّات. جسم و روحیمیزنی پرورشله یدی.
قلمکشلریمیز ادبیّات دیگنده عروضده ایجاد قیلیش، تؤرت غزلنی قافیه بیلن دؤندیریشنی توشنه دیلر. نثر ساحه سی هلی شونده یلیگیچه توریبتدی. زمانوی ادبیّات سری إینتیلیش سست کیچه یپتدی. تار اؤیلب، میده- سویده نرسه لرگه اؤره له شیب یوریش ادبیّات ایمس.

آی ده نیمه بار؟
--------------
بو گپلرنی شونچه که تیلگه آله یاتگه نیم یؤق. قلمکشلریمیز ادبیّات بؤی و بستینی وزون و قافیه قطیچه سیده کؤرماقچی بؤله دیلر. آنگده اؤزگریش بؤلمه گن ایکن نه چاره؟ أیگیرمه بیرینچی عصرده هنوز شاعرلریمیز یاری نینگ حسن و جمالینی آی و قمرگه اؤخشه تماقده لر. اؤخشه تیشدن آلدین آی نیمه لیگینی بیلیش کیره ک اخر! بو سماوی خونیک کینه جسم نینگ توزیلیشی و ماهیتینی بیلیش لازم. آی دیگنی بار- یؤغی بیر کویب یاتگن، قه قشاق چؤل و پنّاس؛ نورسیز صحرا، تاش و توپراق بؤلسه، یارنینگ حسن و لطافتیگه مینگزه ب بؤله دیمی؟ اؤرته عصرلرده شاعرلر آی حقیده تؤلیق معلوماتگه ایگه بؤلمه گنی اوچون آینی یاروغلیک تمثالی، گؤزه للیک کؤزگوسی صفتیده کؤریشگن. شولر طفیلی ممتاز شعریت هم خرافاتگه بولغه نگن. بوگون بو خطا تعبیر و تصوّرنی شعریت جوهریگه قؤشیش مناسب اؤخشتمه ایمس؟ تؤغری( ایمس - کو!) اؤخشه تیش بؤلگنده هم بونقه تشبیه لرنینگ وقتی اؤتیب کیتدی. « آی یوزلی نگاریم»- دیب تشبیه قیلیشده هیچ قنده ی معنا یؤق. بوگون نینگ شاعری کیچه گی تشبیه و استعاره لرنی چه ینیب، تکرارلب یورمسلیگی کیره ک. زمانوی شاعری ینگی تیل بیلن ینگی اسلوبنی تجربه قیلیب، ینگی اؤخشه تیش و ینگی تعبیر، عباره و ترکیبلرنی یسه ماغلری لازم. فکر چیکسیز بؤلگنی کبی تیل هم افاده لش معناسیده شونچه لر سیغیمگه ایگه.

قافیه نینگ ساووق جرنگی
------------------------- 
إیسته یمیزمی؛ إیسته می میزمی قافیه کلاسیک شعرنینگ زواله سیگه قؤشیب یوغریلگن عنصر. ینگی یؤنه لیشده گی شعرلرده هم قافیه دن فایده له نیشه دی. بیراق، بو ابدی قانون دیگه نی ایمس. قافیه نی شعرنینگ وجودیدن آلیب تشلب هم گؤزه ل شعرلر یازیش ممکن. یوز أیلدن آشدی بو یؤنه لیش اؤز ثمره سینی بیرماقده. ایندی معنانی قافیه لر ته شیب یوریشی کیره کمس. شعری فکرگه منطق بغیشلش اوچون اؤتمیشده هم حاضر هم قافیه دن إیش آلینگن و آلینه دی. ممتاز شعریت اوچون قافیه توزیش شعر یازیش قاعده و اصول بؤلگن. حاضرگی کونده زور- زوره کی قافیه دن إیش آلیش شرط ایمس. بیر عمر قافیه بیلن قاریلیب یششگه نه حاجت؟ « لب شکر»گه « نیشکر»نی قافیه قیلیب، حضور حلاوت آلیش وقتی بیتدی. افتیدن ائریم شاعرلریمیز قافیه بابیده دانشمند، قافیه دن نقص قیدیریب تاپیشگه اوسته بؤلیب بار ماقده لر. قافیه ده کیم کؤپراق تاپقیر بؤلسه، کیم که کؤپراق المیساقدن قالگن اؤشه« قافیه علمی»نی بیلسه مقامی و مرتبه سی یوکسک شاعر سنه له دی چمه سی. قافیه بازلیک اوستیده کیم آشتی مسابقه سی اویشتیریلماقده. های برکه تاپگور! نثرگه اؤخشش بؤلسه هم بیر قتیم فکرنی سؤزلرده جایله گین، انه شونینگ اؤزی شعر دیب کیم ائتسین- بولرگه؟! 
کؤپچیلیک کیکسه و اؤرته اولادنینگ سویه گی عروض و قافیه بیلن قاتگن؛ اونی قه یرسنگیز سینیب کیته دی. ایندی اولردن ینگی لیکنی کوتیش فایده سیز. یاشلریمیز، قلمینی قئریب تخیل کینگلیکلریگه جولان اورماقچی بؤلگن ایسه لر وزن و قافیه توزاغیدن قوتیلیشلری لازم. شعرنینگ اؤزی اؤلچاونی اؤزی بیلن آلیب کیره دی. تاووشلر اؤزی آهنگگه یؤل آچیب، گؤزه ل گرمونیه/ اویغونلیکنی حاصل قیلیب بیره دی. کوچلی استعداد اونیسیده هم بونیسیده هم اؤزینی کؤرسه ته آله دی، مهمی فکر بؤلسین عزیزلر.

اؤلچاونی اؤلچش صنعتمی؟
------------------------>
عربچه « مفاعلن!»، « فاعلاتن!»، « فاعلون!» به - به، انه علم و کمال! « خفیف مسدس مخفوف محذوف»،« رجز مثمن مطوی مقطوع»، « مجتس مثمن مخبون مقصور»...19 ته بجرنینگ اصل و ترماقلری بیلن قؤشیب حسابله گنده، غلطی جدول حاصل بؤله دی. نیمه دیگه نی بولر؟ بونقه عم نینگ نیمه کیره گی بار اژی؟ اؤشه 40- 50 أیل آلدین عروض بازاری قنده ی قیزیق بؤلسه، حاضر مینگ چندان چقّانلشماقده بو بازار. بیر زمانلر شخصی شغلله نیب، اؤرگه نیب چیقدیم عروضنی. بونده ی مزخرف« علم»نی باشقه هیچ جایده اوچره تمی سیز. بیر عالم عربچه عروضی اتمه لر، ائقش- اویققش قاعده لرگه بو عزیز عمرنی صرفلب اؤتیریشگه نیمه حاجت؟ بیر عرب ادیبی موزون سؤزلر تیزیمنی یره تیب، تاش و ترازوگه سالیب عروضنی وجودگه کیلتیریبتدی ایکن؛ مینیگچه، اگر شو عرب عروضی بؤلمه گنده هم شاعرلر باشقه چه اؤلچاووده شوخ، اؤیناقی و موزن شعرلرنی یازیشه بیره ر ایدیلر. انسان إیچیده کیچه یاتگن تویغولر اؤزی قئنب تورگن آهنگ بولاغی ایمسمی؟ کلاسیک شعریت اوچون دورو زمان طلبی بؤلگن عروض شعرنینگ میزانی بؤلیب کیلدی. شعریت اوچون بو شیشیریلگن شکل جوده یم آرتیقچه یوک. بونینگ اؤرنیگه زمانوی ادبیّات مساله لری بیلن شغللنماق فایده لی راق بیزنینگچه.
اؤز ملی شعری شکل و اؤلچاولردن فایده له نیش وقتی الـله قچان کیلگن.