حکایه
------

بای بوبه

حاجی بوبه کون آشه سیمریگندن سیمری بیردی. قنچه لر ایگیلیب قره مه سین آیاغی آستینی کؤره آلمه یدیگن بؤلدی. باریب- باریب آخری طهارت آلیشگه هم یره می قالدی. آش- آوقتینی کؤکره گیگه قؤئیب توریب یر ایدی. روزه گه بیرگینه کون قالیب ایدی. فکر و ذکرینی روزه بند ایتگن. طبعیتی تیرّیق حاجی نینگ خیالی کؤچیب، مییه سیگه چقماق چقه قیلگندیک بیزاوته لندی . بیلینمه دی که، مزه سی بؤلمی قالگه نیدنمی یاکه، مال و ملکی نینگ حساب- کتابیدنمی ایدی بو احوال؟ حاجی بوبه کینّ آیی( خاتینی)نی یانیگه چقریب:
- سینی ائته من خاتین! بویاقه کیل گپیم بار سینگه!
- تینچلیکمی آته سی، قولاغیم سیزگه؟
- ایرته گه روزه، بونی یخشی بیله سنه-ه! - بیر تؤلغه نیب، قارنینی قه شیگینچه،- سحرلیکّه توره میز نصیب بؤلسه! همّه نرسه یترلیمی؟ کم- کیتیگ یؤقمی؟ یخشیلب افطارلیکّه تیارگرلیکنی باشله ی بیرگین ایندی. آوازه میز بار، شکور آتیمیز کیتگن -ه، بو اولغه یم کونلری حاجی بوبه نینگ اوییدن قویوق-قویوق توتونلر آسمانگه چیقمه سه، لذیذ یمکلرنینگ انقیگن هیدی دماغلرنی قیتیقله مه سه نیمه دیگن گپ؟ اویمیز اوستیگه ارواحلر اوچیب کیلیشه دی. فرشته لر جیقّیللب درگاهیمیزدن قوروق کیتمه سین تغین.
- بؤله دی آته جانیسی، همّه سی بوت، إیشیم شو. اورینیب- سورینیب شولر بیلن بندمن. اوییمیزده بارینی پیشیریب دسترخوانگه تارته من...؛ مینی کؤپراق باشقه نرسه اؤیگه تالدیره دی، دیدی حاجی بی بی ایریگه تیرمولیب.
- نیمه او؟- بوغیق آوازه غؤنغیلله دی حاجی بوبه.
- یان قؤشنیمیزنی ائته من-ده. سیر جملغه، یاش باله لری کؤپ. آیده، أیلده قاره قازانی قئنه مه یدی شولرنینگ. باله - چقه لری بیلن تاپگن- توتگن بیر تیشلم نانینی بیر جام سوگه باتیریب یا یگـَی یا یمه گی. هیچ نرسه سی یؤق شولرنینگ. آدمنی رحمی کیله دی...
- إیسیغیم آشیب باره یپتی خاتین!- قؤقیسدن إیسیتمه وجونی چولغب آلدی،- داری- درمانینگ یؤقمی؟ یانیب باره یپمن؟!-دیدی حاجی.
خاتینی در حال رومالنی هول قیلیب، پیشانه سیگه باسیب توردی. حاجی إیستمه اره لش گپیره بیردی:
- ایی سین خاتین، نیمه لرنی دیه پسن؟- قوخ-قوخ یوته لیب، باشیگه کفتینی قؤئیب، بیر کاسه ساووقینه سوونی إیچه یاتیب،- قیسی زمانده یشه یتسن اؤزی؟ ثواب توربه نینگ ته گی تیشیلگه نیگه انچه - مونچه بؤلدی. غریب- غربا دیه بیرسنگ باشینگ آقه ریب کیته دی. « رحم قیلمه یتیمگه...» دیگن گپ بار. اولرگه خدا بیرسین، دیب کیته بیر، إیشینگ بؤلمه سین، اؤزینگنی بیل، بو نصحیتیمنی قولاغینگه قوئیب آل. توشوندینگمی خاتین؟
- انسانیت اؤلدیمی حاجی؟ سیزگه یره شمه یدی. خودّی، کؤکره گینگیزده یوره ک ایمس، تاشنی کؤتریب آلگنده ی گپیره سیز.
- انسانیتنی کؤرسنگ عربستانگه بار. کعبة الله نینگ تیگره سیده تماشانی کؤر. یتّی مرته حج قیلیب، کؤپ نرسه لرنی کؤزیم بیلن کؤردیم. باشقه جایلرنی کو گپیرمه سم هم بؤله دی. شو یاشگه کیریب، آدملر بیلن اره له شیب، آخری شو خلاصه گه کیلدیم. 
- باشقه لر نیمه بؤلسه بؤلیشسن؛ بیز اونداق بؤلمه یلیک، باله جان خلقمیز، بغری کینگ بؤلیب کیلگنمیز،- دیدی حاجی بی بی ایریگه. 
کون هارغینله نیب باره یاتیر ایدی. اطرافنی سوکت چولغب، کوچه هم تین آلماقده ایدی. قویاش نینگ یللیغی سؤنیب باره یاتگندی. حشمتلی خانه ده حاجی بوبه هاردیق چیقره یاتگندی. آیاقلرینی بیر-بیریگه مینگشتیریب یاتگن حاجی، تلویزوندن کؤز اوزرکن، تویقوسدن تابی قاچیب قالدی. خاتینینی چقیرماقچی بؤلیب تورگن حاجی بوبه سؤل قؤلی کؤکّه چؤزیلگنچه أیقیلدی. درّاو شاشه - پیشه کیلیب، حاجی بی بی ایرینینگ یوزیگه ساووق سو اوردی، باشینی یاستیقّه جایلشتیردی. سریمساقنینگ بیر دانه سینی ارچیب، سووینی ماموقّه سیقیب، بورنیگه توتیب توردی. بیر یاغی سیتیلگن یلپیغیچی بیلن یلپی باشله دی. کؤپ اؤتمی، اؤغیل-قیز، قرینداش-اوروغ، قؤننی- قؤشنیلر یاپیریلیشیب کیلیشدی. بیرگه له شیب، حاجی بوبه نی تیزلیک بیلن داکترگه آلیب باردیلر.
***
کسلنی کؤتریشیب، داکترنینگ معینه خانه سیگه کیریب باریشدی. اوستیده آق چاپانلی داکتر:
- نیمه بؤلدی حاجی بوبه؟- دقت بیلن قؤل تامیرینی اوشلـی توریب، اؤلچه گیچنی شیلـَی باشله دی،- قان باسیمیزنگیز بلند؛ قند نگیز هم یوقاری؛ یوره ک اوریشلرینگیز ناساز؛ إیسیغینگیز هم بلند، دیدی داکتر و جایده داریلردن إیکّی تابلیت إیچیردی و چقور- چقور نفس آلیشگه بویوردی.
شوندن کیئین حاجی بوبه نینگ کؤزلری آچیلیب اؤزیگه کیله باشله دی. او إیستمه اره لش دلینی یازیب شفاکارگه سؤز قاتدی:
- روزه آلدیدن شونقه بؤلگه نیم یخشی بؤلمه دی داکترجان. پیغمبر یاشیمده من. بیر کون هم روزه م قؤلیدن کیتمه گن. شوندن کیئین ائتینگ روزه توته یمی یؤقمی؟
- مین علم بیلن شغلله نه من جاجی بوبه. اؤقیگنلریمنی آدملرگه تطبق قیله من. انسانلرنینگ دردینی آله من. روزه حقیده بیر نرسه دیه آلمه یئمن سیزگه، اعتقاد مساله سی بو مطلقا باشقه نرسه. عقل باشقه -یو، حسّیات باشقه دیگنلریدیک. یخشیسی، سیز کیچ پئیت ساعت 5-6دن تا ایرته لب ساعت 9 گچه هیچ نرسه ایمه سنگیز توزویک بؤله دی. امّا سویوقلیک إیچه بیرسنگیز فایده لی...
- ایی توبه قیلدیم ای! بو قنداق گپ! یره تگن ایگم روزه نی چیقرگنده شو سیز ائتگن تامانینی حسابگه آلمه گن ایکنده. بیلمه دیم سیزگه إیشانه یمی خداگه می؟ اؤرته ده آخرت بار داکتر جان. بو گور عذابی، قبرنینگ قیسیشی، منکر- نکر، دوزخ، إیلان- چیانگه یم بؤلیشدن قؤرقه من داکتر صاحب راستی گپ. اجازه بیرینگ روزه منی توته قاله ی...!
- میلی یو، سیزنینگ شخصی إیشینگیز، توتگینگیز کیلسه توتنگیز. بیراق، شو مین ائتگن پیلله لرده بیر نرسه ایمسه نگیز یخشی بؤله دی. بونی ساغلیغیگیز اوچون ائته من. بیر سیزگه ایمس، همّه انسانلرگه توصیه قیلینه دی شو نرسه لر. کیچه سی آش قازان دم آلیشی کیره ک. مییه فعالیتی آسان کیچسین، قان هم اؤز مرامیده ائله نسین خوشمی؟
بای بوبه اؤزینی بیرآز یخشی حسن قیلرکن، داکتر بیلن مساله ته له شگیسی کیلیب، گپ-سؤز قیلدی. امّا، داکتر کسل بیلن اوزاق سؤزله شیب اؤتیریشنی خوشله می، گپنی قیسقه قیلیب قؤئیدی. و آخرگی سؤزینی منه بو جمله لر بیلن توگه تدی:
- آپّاغ بؤلیب، توزه له سیز،- داکتر قؤلی بیلن کسلنی نینگ پیشانه سینی سیله یاتیب،- اؤزیزگه قره نگ، همّه سی یخشی بؤله دی. مثبت اؤیله نگ. دنیا کؤرگن، کؤپ نرسه دن خبردار انسان ایکنسیز و یخشیلیک قیلیشدن تارتینمه نگ.
- گپیزده جان بار داکتر صاحب. بونی قره نگ، افطارلیکده بیر بؤکیب یسَک، اوچ ساعت اوخلر- اوخله مس، ینه زمبیلدیک قیلیب قارنی تؤلدیرسک. ایرته تانگدن کیچگچه 16 ساعت آچ و قینجیر تپّه تشلب یاتیب آلیشدن اؤزگه علاجی یؤق. بو ادیمدن-قدیمدن اودوم بؤلیب قالگن، بیز مسلمانلرنینگ تورموش طرزیمیز- شو. بیز اؤگزه آلمه یمیز. خدانینگ ائتگه نینی قیلیب یشه ی بیره میز... بیزگه قالسه بو دنیا مهم ایمس، آخرت- نرگی دنیانی اؤیلب یشه لرینگ، دیب اؤرگه تیشگن...
- منه بو داریلرنی إیشله تینگ یخشی بؤله سیز، دیب حاجی بوبه نی رخصت ایتدی داکتر.
***
حاجی نینگ همان إیستمه سی بلند، الجیره ب توربتدی. یقینلری بیلن گپله شر ایکن:« شو تنگریم روزه نی کیچه سی توتیلسین دیه بویورمه گن ایکن-ه! بونده ی آشیقچه إیشلر اؤزی بیکار وقتلرده قیلینسه باشقه گپ. بو دیسنگیز، کوندوزی آدملر تیریکچیلیک تشویشی بیلن غرق، اؤزلرینی قیئنب نیمه قیله دیلر. بیر باشگه مینگ سودا...»- دیه قلمپیر داریگنده ی کؤزلرینی چیپّه یومدی و ینه نیمه لرنی دیر گپیره کیتدی.

ایرته سی روزه. حاجی بوبه هنوز هم روزه توتیش فکریده. یوره گی نینگ بیر چیتیده« گؤزه ل حیات، بختیار کونلر حیاتبخش قویاش آستیده ایمس؛ قاره یرنینگ ته گیده» دیگن خیال یشه یدی اونینگچه. یوره ک حیات اوچون ایمس؛ نرگی دنیا اوچون تیپه دی اونینگ نظریدن. « شراب انطهور»، « حور» و « غلمان» اونینگ آنگینی ضبط قیلگن. نیمه قیلسه شولرنی اؤیلب قیله دی. روزه اونینگ اوچون منگو نجاتکار واسطه.

کؤنگیلده گیدیک دستورخان بیزه تیلیشینی إیسته یدی. ایرته سی شام نمازیگه هم باریشگه اؤزیده حوصله کؤرمه دی حاجی. دسترخوان اوستیده یؤق نرسه نینگ اؤزی یؤق. روزه نیتینی قیلدی. بیلک باشینی توریب، غیرتگه مینیب، اونچه- مونچه کسللیکّه قؤل اوشله تمی من، دیگن اؤی بیلن رنگا-رنگ ایگولیک و إیچگولیکلردن تناول قیله باشله دی. قاوریلگن قؤزی گوشتی-یو، بیقیرده گن شوربه، دیمله مه، کباب و پلالردن بابلب توشیردی.
إیکِّی قوتلی اویده سلقین شمال ایسیب توریبتدی. بیراق، قؤشنی سی نینگ اوییده جیم-جیت ساکینلیک. گویا بیر یاقّه کؤچیب کیتگنده ی اولر. چیراق سیز اویده ناچارلیکدن بند زندان بؤلگن قؤشنی نینگ حالیدن هیچ کیم بیر نرسه بیلمه یدی. حاجی بی بی خیر و صدقه اوله شی دیسه، ایریدن قؤرقه دی. یشیریب، بوسیب بؤلسه هم بیر تباق آش- اوقت ایلتماقچی هرنه.
حاجی بی بی ایرنینگ بو احوالده آوقتله نیشیدن خواطرلندی. 
- آته سی! هلی سحرگه یم توره سیز ینه. یتر بؤلدی قیلینگ یئیشنی، دیدی.
- شو کاسه ده گی ساووق سونی آلیب بیر خاتین. مین کیته من، جایمگه کیره من. خدا قبول قیلسه باشیمیزگه ثوابلر یاغیله دی. سحرلیکنی هم غملب قؤئگین. بو اولوغ کونلرده یخشی نیت قیلیش یخشی بیلدینگمی خاتین. تمشه نیب، اؤرنیدن جیلگیسی کیلمی توریبتدی هلی.
حاجی بوبه إیکّی قبت کؤرپه چه ده اؤتیره ر، یؤغان یاستیقلرگه یانباشلر ایکن، اوئیشگن آیاقلرینی یازیشگه اوزه تدی. قؤلیگه قیزل گل شفتالوز رومالینی آلیب قاره تیرنی اریتدی. او آخرگی لقمه لرنی تاماغیدن اؤتکزیب، لب و لونجینی سچاق بیلن اریتیب قؤئیدی. اؤنغی سیزلنگه نیدن تورماقچی بؤلیب، حرکت قیلدی-ده، بیراق توره آلمه دی. خاتینی قؤلتیقلب، سیوب، یان اویگه آلیب باره یاتگندی. هنسیره گنچه خاتینی نینگ قؤلیدن اوزیلیب، اوی نینگ بیر چیتیگه اغه نب توشدی. تقر- توقور بؤلیب، اوی بورجگیده امانت قؤئیلگن تاواق آشی یرگه ساچیلب کیتدی. اچّیغی چیقیب، « آشلر بو یرده نیمه قیله دی لعنتی قنچیق؟ شونداغ کونده اوست - باشیمنی رسوا قیلدینگ» دیدی.
حاجی بی بی قؤشنی سیگه آلیب باریب بیرماقچی بؤلگن آشنی سیزدیرمسدن ایرینی چَـلغیتدی. اونگله نیب تورماقچی بؤلگن حاجی تیزه لنگن جایده گورس ایتیب أیقیلدی... 
خاتینی:
- ای خداییم نیمه بؤلدی سیزگه حاجی، اؤزیزنی توتینگ؟! - دیدی. جاجی نینگ بوتون تنه سینی ساووقلیک چورمب آلدی. « نیمه بؤلدی اؤزی، حاجیمدن اجره لدیم؟!»- دیه قیچقیردی بی بی. قؤلی بیلن ایرنی نینگ یوزلرینی بیر قئته سیرمَلب نیمه بؤلدی سیزگه، اؤزیزنی اوشله نگ»، آته سی، دیدی أیغلب.
بیراق، حاجی بوبه نینگ تیلی سؤزگه کیلمی، کؤزلری آچیق قالدی...