شیرین نینگ سیوگی و ساغینچگه بیله نگن مکتوبی

بیرینچی قسم
-----------------
حرمتلی اؤقووچی
مقاله نی یازیشگه باشلشدن آلدین سیزنینگ سیزگرلیگینگیزنی آشیریش مقصدیده، اجازت ایتسنگیز کیچیک بیر کیریش قیله من. سیز مینگه: نیمه قیله سیز المساقدن قالگن داستانلرنی سؤیلب، بیز 21 -ینچی عصرده یشه ماقده میز اخِر! همّه قدریتلر آغدر- تؤنتر بؤلیب تورگن بیر پئتده؛ یَسَمه مقدّسات اولاقتیریلیب، تابولر سیندیرلیب تشله نه یاتگن بیر دورده؛ کؤر- کورانه تقیلد اؤرنینی شبهه و شکاکلیک ایگلله گن بیر زمانده یشب کیله یاتگن بؤلسک، بولرایندی بیزگه نیمه کیره ک؟-دیئسیز. لیلی مجنون، فرهاد و شیرین، بهرام و گل اندام، خسرو اسکندر و باشقه داستانی قهرمالرنینگ بوگونگی حیاتیمیزگه نیمه علاقه سی بار؟ قیسیدیر خلقلرنینگ داستانلریده گی قهرمانلری بؤلسه لر، بیز اؤزبیکلرگه نیمه دخلی بار؟ بیزنینگ نیمه آغیریمیزنی اینگیل قیله آله دی بو ایسکی داستانلر؟ - دیئیشینگیز ممکن. سیزده اگر شونده ی سوال توغیلگن بؤلسه یوزگه یوز حقلی سیز؟ چیندنم سیزلرگه، اؤزلیکنی انگلش، قئته تیکله نیش، اؤز معنوی ملکیگه ایگه چیقیش غایه سی کیره ک. زمانوی حیات قوچاغیده یشب، علم- فن هدیه قیله یاتگن یوتوقلردن بهره مند بؤلیب یششگه آشیقه سیز. بیله من، اؤگزیش سیز، ایوریلیش سیز یشب بؤلمه یدی. زمانوی انسانگه خاص حیات طرزی جان و دلینگیز. 
بونده ی بؤله دیگن ایسه، نوایی دیک بویوک متفکّر اؤز دوری آدملری معمّالرینی قلمگه آلمی، عمرینی بیکارگه اؤتکزیبدی-ده، دیئیشینگیز ممکن. یاکه، نوایی 15- عصر آدملری بیدیعی قیافه سینی نیگه چیزیب تصویرله مه گن؟ - دیب سؤال بیره رسیز. نوایی اوچون تیموری شهزاده لر توزگن دولت نینگ پرایلمه لری آزمی ایدی که، ایسکی داستانلرگه یاپیشیب آلگن ایکن؟! دیرسیز. مساله نینگ امّا، لیکنی هم بار!
گپ شونده که، علیشیر نوایی بو داستانی قهرمانلرنی شونچه که، تنلب اثرلریگه کیرتگن ایمس. اولوغ شاعر نظریدن بیر خلق نینگ آغزه کی ایجادی یاخود، یازمه داستانلری درواقع اؤشه خلق نینگ اؤزلیگی، کیملیگینی نمایان قیلیب توره دی. داستانلر شو خلق اؤتمیشی نینگ تنیق کؤزگوسیدیر. نوایی شو نکته نی یخشی انگلب یتگن. اؤزبیک ادبیّاتی نینگ گلتاجی سنه لمیش خمسه نوایی عالمشمول شهرت کیلتیردی. خمسه نی یازه یاتگنده نوایی إیکّی نرسه نی کؤزدن قاچیرمه گن:
- نوایی موجود عنعنه لرنی سقله گن حالده، عین ِداستانلرنی اؤز سلفلریدن کؤره، گؤزه ل راق، مضمونن بای، تؤلدیریلگن، قئته إیشلنگن، پیشیریلگن شکلده قیامیگه یتکزیب بیتدی. او داستانلر إیچیگه ینگی روح آلیب کیریش، داستانلر هواسینی ینیگیلشنی کؤزده توتیب خمسه یره تگن بؤلدی اولوغ نوایی. میر علیشیر داستانچیلیکده فارس ادبیّاتی دهّالری بیلن بیر معناده کوچ سینه گن، مسابقه لشگن، دیب بی ملا ائته آلمه میز. شونینگ اوچون هم نوایی خمسه سی نطامی گنجوی، خسرو دهلوی و عبدالرحمن جامی خمسه لریدن اؤتسه اؤتگن اؤرینلر کؤپ، اصلا، اولردن قالیشمه یدی. نوایی نینگ یوتگن جایی شونده که، تورکی ادبیّاتده هلی تجربه قیلینمه گن بیر ادبی تور/ شکلنی وجودگه کیلتیردی. یعنی، آنه تیلی ایسکی اؤزبیک تیلیده معیاریدن آشیریب خمسه یره ته آلدی. 
- نوایی کؤزله گن إیکّینچی مقصد شوکه، او اؤز دوری معمّالری، انسان و انسانی مناسبتلرنی ایسکی اساطیر قالبیگه جایله یدی. یعنی پروتاتیپ( تمثال، بدیعی اوبرز یره تیش اوچون منبع بؤلگن شخص) اصولدن استفاده قیلدی. خمسه ده گی تیرن معنالی شعرلرنی اؤقیر ایکن سیز، اونده گی بدیعی قهرمانلر- فرهاد و شیرین اؤرنیگه اؤزینگیزنی قؤئیب کؤرگینگیز کیله دی. واقعه-حادثه لر مبادا مینینگ تقدیریم ایمسمی؟ یاخود، مین بیلگن و ایشتگن بیر زمانداش نینگ حسرت-المی، اچّیق قسمتی ایمسمی، دیگن اؤیگه باره سیز. داستانلر بیش یریم عصر آلدین یازیلگن بؤلسه هم خودّی بوگون یازیلگن اؤخشب اؤزیدن ایار تره تیب توره دی. عین ِ بیز اوچون بیتیلگن دیب اؤیلب هم قاله سیز. منه سیزگه نوایی نینگ کوچ و قدرتی. بولر بیلن چیکلنمی، نوایی برچه اؤلچاو چیگره لرنی یاریب، منگولیکّه یوز بوره دی. اونده گی معنا و مضمون، لطیف و نهایت گؤزه ل شعرلر برچه دورو زمان، تورلی - تومن ایل و خلقّه تیگیشلی بؤلیب قاله بیره دی.
*** 
خسرو پرویز فرهادنی سلاسل زندانیده قمرکن، عاشق فرهاد حیوانلر، قوشلر، تاش و تاغلر بیلن سؤزله شگن جایی بار( بو حقده سؤزله گندیک). فرهادنینگ بوتون احوالی منه بو بیتده مجسّم بؤلگن:
ازلدین عشق ایکن بؤلسه سرشتیم، قضادین درد و محنت سرنوشتیم.
عشق طفیلی فرهادی نینگ باشیگه توشگن منه شو درد و محنتنی شیرین یخشی حس ایته دی. سیوگی مکتوبی یازیب، اونینگ دردیگه درمان بؤلگیسی کیله دی. 
هه سؤز فرهاد حقیده! فرهاد بو- اؤن بیشینچی عصر بیر فدایی اؤزبیک نینگ قسمتی ایمسیکن؟ فرهاد او سیوگی یؤلیده بوتون غیرت، همّت، بیلیم و هنرینی صرف ائلب، سیوگی بهانه بیر یورت آدملریگه حیات سووی بغشیده قیله دی. 
فرهادگه بیر یاقدن شیرین هجریده اؤرتنیش بؤلسه، باشقه یاقدن روحی و جسمانی ایزیلیش اونی ادای تمام قیله دی. شونده سیویکلیسی شیرین فرهادی نینگ دادیگه یتیب، باشیگه توشگن کؤرگولیکلردن قیغوریب، عاشقانه خط یازه دی. بو سیوگی مکتبوی شوقدر طبعی، گؤزه ل حس- تویغولر بیلن سوغاریلگن که، اؤقیب-آق بیردن وجودینگیزنی سیوگی له تاشگن تاتلی لحظه لر چولغب آله دی.
مقاله نینگ إیکّینچی قسمیده بیواسط سیوگی مکتوبینی آچیب، شیرین نینگ اینگ لطیف سؤزلری و إینجه تویغولریدن نفس آله سیز.
دوامی بار>>>>>