نوایی حکمتلریدن

اولوغ متفکّر و بویوک شاعر علیشیر نوایی نینگ حکمتلی سؤزلری بغایت کؤپ. بو سؤزلر شاعرنینگ اؤز دوریدن باشلب تا بو گونگچه،انسانلر آره سیده آغیزدن-آغیزگه کؤچیب یوره دی. نوایی اخلاصمندلری اونینگ پند و اؤگیتلرینی تؤپله شیب، علیحده کتاب حالیگه کیلتیریلگنلر. اؤزبیکستانده « نوایی حکمتلری» نامی آستیده شونده ی توپلملردن جوده کؤپی نشر ایتیلگن. کمینه هم اؤز ذوقیمگه قره ب نوایی شاه بیتلری یو، معنالی سؤزلریدن ائریملرینی أیغیب کیله من. تبرّک سنه مناسبتی إیله انه شونده ی اؤگیتلردن 1000ته سینی اختیارینگیزگه قؤیماقده من. مرحمت اؤقیب بارینگ.

باشنی فدا ائله اتا قاشیغه،
جسمنی قیل صدقه انا باشیغه.
إیکّی جهانینگغه تیلر سین فضا،
حاصل ایت اوشبو إیکّسیدن رضا.
تون- کونونگه ائله گه لی نورپاش،
بیریسین آی انگله، بیریسین قویاش.
سؤزلریدین چیکمه قلم تشقری،
خط لریدین چیکمه قدم تشقری.
2
حق یؤلینده کیم سینگه بیر حرف اؤقوتمیش رنج إیله،
ائله مک بؤلمس ادا آنینگ حقین یوز گنج إیله.
3
أیگیتلیکده أیغ علم نینگ مخزنی،
قریلیک چاغی صرف قیلغیل آنی.
4
نفعینگ اگر خلقّه بیشکدورور،
بیل که، بو نفع اؤزونگه کؤپره کدورور.
5
بیلمه گنّی سؤره ب اؤرگنگن عالم و عارله نیب سؤزله مه گن اؤزیگه ظالم.
6
آز- آز اررگه نیب دانا بؤلور، قطره- قطره أیغیلیب دریا بؤلور؛
7
تیلگه اختیارسیز، ایلگه اعتبارسیز.
8
ائتور سؤزنی ائت، ائتمس سؤزدن قئت.
9
صحت تیله سنگ، کؤپ یمه، عزّت تیله سنگ، کؤپ دیمه.
10
ایرکیشسگه زیب و زینت حکمت و دانشدیر.
11
سین اگر ترک ِطمع قیلسنگ، اولوغ إیشدور بوکیم،
عالم اهلی بارچه بؤلغی بیر طرف، سین بیر طرف.
12
کیم بیر کؤزوغ نینگ خاطرین شاد ائله گی،
آنچه بارکیم کعبه ویران بؤلسه آباد ائله گی.
13
کعبه که عالم نینگ اؤلوب قبله سی،
قدری یؤق آنچه کیم، کؤنگل کعبه سی.
14
ای نوایی، عمر اؤتر یلدیک اؤزینگی شاد توت،
یلگه یتمَک ممکن ایرمستور چو سرعت کؤرگوزوب.
15
اگر اپه هم ساچسه بؤلماقّه تؤق،
انگه بوغدای اؤرماق نینگ امکانی یؤق.
16
اگر کیمسه دین ظاهر اؤلسه یامان،
کؤره ر هر نی کیم ظاهر ایتدی.
17
اگر نفعدین بؤلسه مخزن أیراق،
انینگ لعلیدین خاره کؤپ یخشیراق.
18
اگر تیلنی اسره ماق کؤنگولگه محنتدور،
امّا سؤزنی سینه ماق سینه ماق باشگه آفتدور.
19
اگر توزولوک اؤلسه کیشی نینگ إیشی،
نی وصف ائله ی آلغی إیشینی کیشی.
20
اگر یخشیلیق کیمگه افعالدور،
جزاسی آنینگ گنج ِاقبالدور.
21
اگر قیلمه دی حمایت سنگه،
اؤزونگدین کیره ک دور شکایت سنگه.
22
اگر قؤی بؤری خیلی پامالیدور،
یقین بیل که، چونغه إیت حالیدور.
23
عدالت قیلورنینگ تانیب حالتین،
فزون قیلسه ایلگه عدو حالتین.
24
انداق قری کیم یؤق انده آئین خرد،
اول یاش آرتوق که، تاپتی تلقین ِ خرد.
25
انگله غیل احباب قدرین کیم الر بؤلمی نی نفع،
گر سنگه افلاک اوچی اوزره تخت ِ جاهدور.
26
عرصه ده شطرنجی اول کیم تؤکر،
نیچه یاغاچ، پارچه سیدورکیم اؤکر.
27
اطلس و زربافت ارا نادان انینگدیک محو ایرور،
کیم خطای صفحه ده ثبت اؤلدی افشانلر ارا.
28
عطا هم طرفه إیشدور، طرفه راق اول،
اگر یؤقدور انینگ یانیده منّت.
29
اگر عشق دردیدین مینگه یوزمینگ عقوبتدور،
ولی همدردسیزلیق اندین آرتوغراق صعوبتدور.
30
ابله انی بیل که، عالمدین بقا قیلغی طمع،
احمق اول کیم عالم کیم عالم اهلیدین قیلغی طمع.
31
عقل و حکمت إیشدور بؤیله معاش و آئین،
قیده تاپقی مونی هر نفس پرست و خودبین.
32
احباب أیگتلیکنی غنیمت توتینگیز،
اؤزنی قریلیق محنتیدین قؤرقوتیگیز.
آئین عداوت و حسدّین اؤتینگیز،
هر نوع إیله اؤزنی نیچه کون آووتینگیز.
33
انینگ کیم شاهلرغه خدمتی خوبره ک، قؤقونچی کؤپره ک.
34
افتاده لیغ بیله خوی توت و شکسته لی بیله کؤنگول آووت.
35
ائتور یرده اونوتمه، ائتمس یرده اؤزینگنی متکلّم توتمه.
36
اگر نادان محلسیز هر زمان ائتور ولی ایشتور،
قولاقّه یاقمسه معنیغه تنبه ائله مک بؤلمس.
ایشک صوتی کلام الله ده کیلدی انکر الاصوات،،
انینگ صوتیغه مُقرب و تحاشی إیسته مک بؤلمس.
37
عیش نوایی، نیچه دلکشدورور،
لیک ادب بیرله حیا خوشدورور.
38
عدل ائله که اول خلق حیاتی بؤلمیش،
خوش اول کیشی کیم، عدل صفاتی بؤلمیش.
هم ملک بیله عدل جهاتی بؤلمیش،
هم عدل بیله ملک ثباتی بؤلمیش.
39
اوج شرف اوزره آفتاب اؤلدی حیا،
بوستانی سعادتغه سهاب اؤلدی حیا.
مذموم خصایلگه حجاب اؤلدی حیا،
ایل آئینیغه گویا نقاب اؤلدی حیا.
40
اصل ِمقصود ساریدور یؤل صحبت،
فرخنده کیشی که، تاپقی اؤشول صحبت.
41
یخشی کیشلر بیرله توتر بؤل صحبت،
تا بیرگی امان شریریدن اول صحبت.
42
اگر بار ایسه پاکلیک نعمتی،
انگه یار اؤلور پاکلر همّتی.
43
اسره دینگ کتان کفن قیلماق اوچون، نی سود کیم،
حشر بازاریده بی قیمتدورور مونداق متاع.
44
اهلِ معنی گروهیده زنهار،
هیچ عار ائه مه گدالیغدین،
کیم بولرغه گدالیغ آرتوغدور،
اهلَ صورتقه پادشلیغدین.
45
اگرچه مین یامان مین، یخشیدورکیم معترفدورمین،
اؤزین یخشی تصوّر ائله گن میندین یامان ایرمیش.
46
انی نظم ایت که طرحینگ تازه بؤلغی،
اولوسقه میلی بی اندازه بؤلغی.
47
اگر شاه، اگر گدادور آدمیزاد،
ایمس بؤئینی قضا حکمیدین آزاد.
48
انی سخی انگله غیل ای هوشمند،
کیم انی دولت قیلغان سربلند.
حالی اگر یخشیدورور گر تباه،
کیمسه دین طمع ایتمس مال و جاه.
49
اگر یوز قتله بلبل چیکسون افغان،
بهار اؤلمی، گل آچیلماق نه امکان.
50
ائلمه اؤز رأینگّه کؤپ اعتقاد،
معتمد ایل رأیدین إیسته کشاد.