جنلر بزمی-Jinlar bazmi
آته ام بو حکایه سینی باشله گن وقتده مینینگ قؤرقوو اؤره ب آلر ایدی-ده، إیچیمدن: «مینی هم شونده ی جنلرگه یؤلیقتیرمه»-دیب، تنگریگه یالبریب قؤیر ایدیم. کیچه خاله ام بیزنینگ اویگه مهمان بؤلیب کیلگن ایدی. کیچه سی آشدن کیئین آته ام، خاله ام اوچلاولری چای إیچیب اؤلتیره ر، اؤتگن -کیتگندن سؤزله شر ایدیلر. سؤز ائله نیب کیلیب ینه اؤشه جنلر، پریلر، دیولر تؤغریسیده تؤخته دی. آته ام بؤلسه اؤزی کؤرگن «جنلر بزمینی» سؤزلشدن ینه تایلمه دی. آته ام نینگ بو حکایه سی یوقاریده سؤزله گنیمچه، مینینگ اوچون آرتیقچه وهیمه لی بؤلگه نیدن دررّاو اؤرنیمگه کیریب، کؤرپه امگه بورکه نیب یاتیب آلدیم. آته ام مینگه بیر کولیب قره دی-ده، «جنلر بزم»یدن سؤز آچدی:
-« ینگی اویلنگن وقتلریم ایدی. تریکلیک بیلن آواره بؤلیب، باغ نینگ پایه سیگه اؤز وقتیده قره آلمه دیم. بیر کیم(بؤشه گه نیمده) پئیت تاپیب باققه باردیم، تاک جوده هم اؤسیب کیتگن، بَردیدن(1) حتا، إیککی قریچگه چه اؤسیب چیققن ایدی. شونینگ اوچون إیشکام(تیرکه گیچ)لرنی شتابراق تیککه ئتیریشگه تؤغری کیلر ایدی. باققه باره باشله گنیم نینگ تؤرتینچی کونی کیچه سی بیر آز یامغیر یاغیب چیقدی. گویا یامغیرنی کوتیب تورگن تاکلر ینه هم اؤسیب کیتدیلر، شوره لر بَردی اوستیگه اینگگه شیب، إیشکام اوستیگه آلمه گنینم اوچون گویا میندن اره زله گندیک کؤرینر ایدیلر. مین نیمه بؤلسه هم پایه إیشینی بوگون بیتیرماقچی بؤلدیم. ایرته گه تاکنی آچمه سم هم اؤزیم اوچون جبر قیلغان بؤلرمن، دیب اؤلردیم.
إیستکنی(2) آزراق آلگن ایکنمن. آخرپیشن(3) وقتیگه إستک تمام بؤلیب قالدی. إیستک اوچون بازارگه باره ی دیسم بیر إیشکامگینه یماق قالدی، اوندن کیئین بازاردن قئتیب چیققونچه کیچ هم بؤله دی. نیمه قیلیش کیره ک؟ اوزاق اؤیلب تورمی، توت، قئراغاچ، و تال کبی درختلردن إیستک چیلپیدیم(کیسماق، چیکنه قیلماق). چیبلپیگن إیستکلرنی أیغیشتیرگونچه بیر چای قئنر وقت اؤتدی. إیستکلرنی بیلباغیمگه قیستیریب إیشکامگه کیردیم. قاش قاره یب، قارانغی توشگن پئتده ارنگ پایه إیشیدن قوتولدیم. یوز-کؤزلریمنی یویب، سلله-چاپانیمنی کیئگه نیمده آبدان قارانغی باسگن ایدی. باغ إیشله گنی کیلگن مهمان قؤشنیلردن هیچ بیریسی قالمه گن، همّه شهرگه جؤنب کیتگن، کؤچه ده چیگیرتکه لرنینگ چیریلله شی، قوربقه لرنینگ قوریلله شیدن باشقه تاووش یؤق ایدی.
مین باغدن چیققه نده خفتن بؤلمه سه هم شونگه یقینله شیب قالگن ایدی. قارانغیده تورتینیب-سورونیب یؤلگه توشدیم» آته ام خاله امگه خطابن دیدی:
-« سیز بیله سیز، بیزنینگ باغنینگ تیوه ره گی قویوق درختلیک میدانلر بیلن اؤره لگن. کتته کؤچه گه تیزاق چیقیب آلیش اوچون مین شو میدانلردن یوردیم. میدان نهایتده قرانغی و وهمیمه لی ایدی. لیکین مین قارانغیده بی پروا باره ر ایدیم، یالغیز قارانغیده تورتینیب قیئنه لر ایدیم. کتته کؤچه گه چیقیب آلماغیم اوچون آره ده بیتته گینه همدم خمدانچی نینگ چَکه له گی(شاخلری توته شیب کیتگن غاو درختزار) بار قالدی».
آته ام حکایه سینی شو جایگه کیلتیریب تقه گچ، مین کؤرپه گه یخشی بیرکینیب آلدیم. آته ام سؤزیده دوام ایتدی:
- « بیر- إیککی قدم همدم خمدانچی نینگ میدانیگه تامان یوردیم...أیراقدن کیلگن یاروقلیکنی سیزیب، تیوره گیمگه قره دیم-ده، حیران بؤلیب قالدیم... قرشیمده گی میداندن اؤتکیر نور شرپه سی توره ر ایدی. بوگینه ایمس، کیشیلرنینگ چغیر-چوغور سؤزله شیب کولیشلری، گژدن-گژدنگ بیلن چیلدیرمه، آره -چوره دوتار، تنبور، غیژه ک کبی سازلرنینگ ضعیف، امّا یوره کنی قیتیقله ی تورگن تاووشلری ایشیتیله دی.
مین تانگ قاتیب بیر نیچه وقت توریب قالدیم. در حقیقت، بایقوشلر اویه سی بیلن بیر ویرانه ده بونده ی واقعه نینگ یوز بیریشی کیشینی البتته حیران قیلر ایدی. حال بوکی، مین شو کون ایرته لب هم بو میداندن اؤتگن ایدیم. بو یرده بیرار ضیافت بؤله تورگن بؤلسه، ایرته بیلن اونینگ بیر اثری کررینر ایدی. یاش یلنگلر کوندوز کونی حرکت قیلگنلر-یده، خره-کؤچه لر، دیب فکریمدن اؤتکزدیم.
مین بزم بؤله یاتگن میدان آرقه لی اؤتماقچی بؤلیب، دیوار نخره سیدن آشیب توشدیم... اؤ-هؤ- ؤ- ؤ، میدان إیچی کوندوزگودیک یاروغ، درخت شاخلریگه چیراقلر آسیلگن، یرلرگه إیپک گلملر یازیلگن. بیر چیککه گه کتته آق سموارلر قؤئیلگن، بیر طرفگه کتته قازانلر قوریلگن، جز-بیز دوام ایتر ایدی. میدان نینگ اؤرته یریده یوز چاغلیک یاش-قری کیشیلر قورشه لیب اؤلتیریب، دوتار، تنبور، چیلدیرمه، ناغره لر چه لیب بزم قیلر ایدی.
شو چاقده بیر کیشی آلدیمگه یوگوردی و بزمده گیلریگه قیچقیریب:
- منه، اؤسر اکه، پایه دن قوتیلدینگیزمی؟- دیئیشدیلر.
اؤشه آنده اولرگه نیمه دیب جواب بیرگه نیمنی حاضر ایسله آلمیمن، چونکی جوده هم گره نگسیله گن ایدیم.
اولر مینی اؤز اختیاریمگه قؤیمی، سودره ب، تارتیب تؤرگه چـَقیردیلر. عادتده مجلسگه کیریب اؤلتیرگندن کیئین فاتحه اؤقیر ایدی. بیراق اولرنینگ هر تورلی سوال و معمالری بیلن آواره بؤلیب، فاتحه اؤقیش هم یادیمدن چیققن. بیر آز ایسیمنی إیغیب آلگندن کیئین مجلسده گیلرنی کؤزدن کیچیریب چیقدیم. کؤپلرینی قیسی جایلرده کؤرگندیک بؤلگنمن... انیقلب قره سم عمریمده کؤرمه گن- ته نیشمه گن یات کیشیلرگه اؤخشه یدیلر. فقط اولرنینگ مین بیلن خودّی ته نیشلرچه معامله قیلیشلری، قیلگن إیشلریمنی سؤره ب، بایه گی إیستک چلپیب یورگنیمنی بیلیشلری- مینی جوده هم عجبگه قالدیرگن ایدی.
آره دن کیمدیر، بیلمه دیم، غالبا مجلس نینگ باشلیغی بؤلسه کیره ک.
- اؤسراکه امگه دستورخوان یازیلسین!- دیدی.
تؤرده اؤلتیرگنلردن ینه بیریسی اونگه قرشی چیقدی:
- إیلگری بیر بزم قیلیب آله یلیک، سؤنگره دستورخوانگه همّه میز برابر قره یمیز!-دیدی و مینگه یوزینی بوریب:
- سیز بیزنی ساغینیب قالدینگیز. إیلگری بزم قیله یلیک-ه؟- دیب سؤره دی.
مینینگ قارنیم آچ بؤلسه هم، مهمانلیگیم وجهیدن اونینگ فکریگه قؤشیلیشدن باشقه چاره م یؤق.
سازنده لر سازلرینی تؤغریلب باشله دیلر. سازلردن تنبور، دوتار، غیجک، رباب، چنگ، نی و دف کبیلر مینگه ته نیش بؤلسه هم، ینه مین کؤرمه گن و بیلمه گن بیر قنچه سازلرهم بار ایدی. سازلر سازلندیلر، بیر خیل باسیق، آغیر مشقگه چلینه باشلندی.
مشق سحرلیک ایدی... مین یرگه کیترلیک درجه ده ایزیلماقده، اسیرلناقده، إیچیمدن بیر تؤلقین کیلیب اؤزیمنی یرگه اوره ریمنی بیلمی اینتیکمککه باشله دیم. سازلر همان هلیگی باسیق مشقنی سیکین-سیکین اوجگه چیقریب باردیلر...اخری چیده ب توره آلمه دیم، پیق-پیق أیغله ی باشله دیم. نیگه و نیمه اوچون أیغلر ایدیم، بونی اؤزیم هم بیلمی من. اوزاق أیغله دیم. نهایت مشق بیتدی، لیکین مینی هم اؤزی بیلن بیرگه بیتیردی. إیککی تیگیرمان تاشی آره سیده ینچلیگن کیشیدیک مجروح ایدیم. قیمیر ایتگه لی مجالیم یؤق ایدی. کؤزیمنی آچدیم. مجلسده گیلرنی نینگ برچه سی هم گویا بیر کؤزدن مینینگ حالیمگه کولیب قره ب توره ر ایدیلر. مین اؤز حالیمدن اویلیب یرگه باقدیم.
سازنده لر ینه إیککینچی مشقنی چه لیش اوچون تیارلنر ایدیلر. لیکین مین هلیگی دیک مشقنی ایشیتیشدن بیزار بؤلگن ایدیم. یوره گیم گوپ-گوپ اوریب قالدی. بایه گیدیک مشقدن ینه بیرینی تینگله سم احتمال عجلیمدن بورون اؤلر، یر بیلن یکسان بؤلر ایدیم.
إیککینچی مشق باشلندی. مشق باشله نیشی بیلن بوتون وجودیمگه حیات سووی یوگوردی. اؤزیمده الـله قنده ی بیر لذت حس قیلدیم. مشق غایتده شادلیکلی ایدی. بونگه نی دیب اسم بیریشنی بیلمه یمن.
شو وقت اؤرته گه اؤن بیش- اؤن آلتی یاشلیک بیر قیز کیریب کیلدی. اونینگ ساچلری جینگلیله -جینگیله، یوز و کؤزلری دؤندوق، اوستیده یشیل بخملدن بورمه قیلیب تیکیلگن چیرایلی جلوه گی کیئیمی بار ایدی. بیر نیچه قدم چه لیشیب اؤرته ده یورگن ایدی، آیاغیده گی قؤنغیراقلری جینغیریب کیتدی. قیز مشق بیلن برابراؤینه ی باشله دی.
مشق دوام ایتر، گویا نفیس ساز تاووشی نینگ یلی اؤینچی قیزنی غیر اختیاری بیر حرکتگه کیلتیره ردی. دنیاگه بیر شادلیک، بیر روح یاغه دی، گویا اؤلیکلر تیریلرلر، یرلر سیلکینرلر، تاغ-تاشلر کولرلر، یولدوزلر، درختلر، شاخلری تیتره گیدیک بؤلرلر.
اخر شادلیکلری یورگیمگه سیغمه دی. اؤز ایرکیم بیلن ایمس، الـله قنده ی بیر کوچ اؤتیرگن جایمدن تورغوزیب یوباردی. قیزنینگ یانیگه کیریب، مین هم اؤینب کیتدیم».
آئیم بیلن خاله ام اؤزلرینی توته آلمی کولیب یوباردیلر. مینینگ بؤلسه کؤز اؤنگیمگه داده ام نینگ اؤینده گی احوالی کیلیب توخته گندیک بؤلدی.
ده ده ام دوام ایتدی:
-« شونده ی، مین اؤینه ی باشله دیم. نیمه بؤلسه هم قیز بیلن بیردیک اؤینه مککه تیریشه من. قیز مین بیلن بیر آز اؤینب تورگه نیدن کیئین اؤرته دن چیقیب بیر چیتگه کیتدی. لیکین مین اؤیننی تؤخته تمه دیم، تؤخته تیش خاطره مگه هم کیلمه گن ایدی. کیشیلر قرص اوریب توره دیلر و مینی مسخره لنگندیک قئیقیریب، آغیز-بورونلرینی قئشیتیره دیلر. لیکین مین اولرگه پروا قیلمی اؤیننی دوام ایتتیره من....
بیر وقت الـله نرسه لرگه تورتینیب یرگه أیقیلدیم. اؤزیمنی اؤنگلب آلیب ینه اؤینگه حرکت قیلگن ایدیم.
بیر وقتدن سؤنگ اؤنگله نیب اؤرنیمدن توردیم و کؤزیمنی اچیب تیوه ره گیمگه قره دیم...
آره ده نه کیشیلر، نه سازنده لر و نه باشقه لر- هیچ کیم، هیچ گپ یؤق!.. قاپ قارانغی میدان، بیر اریق إیچیده توریب من».
***
میدن داده ام نینگ بو کؤرگن حادثه سینی معلم افندیگه سؤزله گن ایدیم، کولدی:
-اهیمه، خیالات!- دیدی.
چیندن هم وهیمه می، وهیم بؤلسه کیشیده قنده ی واقع بؤله دی؟ - دیب سؤره گن ایدیم، افندیم:
- کیله سی جمعه باله لر اؤرته سیده بو تؤغریده معلومات بیره من، سین هم شو مجلسده حاضر بؤلسنگ واهیمه نگ قنده ی واقع بؤلیشینی بیلیب آله سن!-دیدی.
مین البتته جمعه کونی مکتبگه باریب افندیمیزدن واهیمه نینگ کیشیده پیدا بؤلیشینی ایشیته من. وقتینگیز بؤلسه جمعه کونی سیز هم بارینگیز.
__________________________________________
1. بَردی- قه میش اؤزه گینینگ ته گیده یر بغیرلب اؤسه دیگن برگلری، اونی اؤریب کیلیب، تاکنی یاتقزیب قؤنداقله لنگندن سؤنگ ساووق اورمه سین اوچون اوستیگه یاپیله دی.
2. إیستک- تال، توت قئره غاچنینگ بوره ب یومشه تیلگن إینگیچکه ناوده سی، اونی تاک بغــَـز(سؤری، إیشکام نینگ پایه سیگه باغله نه دیگن کؤنده لنگ یاغاچ)لرینی باغله شده آسان إیشله تیله دی.
3. آخرپیشین- ساعت 4لر اطرافی، عصر نمازیدن آلدینراق پئیت.
4. خره-کؤچه- بیکارچی.
5. نه خره- رخنه - دیوارنینگ اؤپیریلگن جایی.