جناب باتیر افندی نینگ نغمه لری

 گپ آره میزده قالسین-او، " تویه گه مینیب، جهازیگه یه شینیب بؤلمه یدی" -اخر، ائنیقسه حاضرگی دور و زمانده. باشیمیزگه ماما قویاش نور ساچیب، شمال یلیب تورگن بؤلسه.... مین بار گپ -سؤزیمنی اؤز آدرسیمدن، آچیق- آیدین ائتیشنی یخشی کؤره من. پنه -پسقملردن توریب کیسک آتیشنی یاقتیرمی من، بو ضعیفلیک و قؤرقاقلیکدن باشقه نرسه ایمس. اجازت بیرسنگیز شو اؤرینده کیچکینه بیر قاچیریق قیله ی. گاه پئیتلری تؤرت یاشر نبیره م توران بیک، باباسی بیلن کوپّه -کوندوزی بیکینمه چاق اؤینشگه توشه دی. اوی نینگ اؤرته سیده توریب آله دی-ده، میندن اؤزینی یشیرماقچی بؤلیب، برماقلرینی یوزیگه توتیب توره دی. سؤنگ، انگلیسچه لب، " تاپینگ بابا مین قی یرده من"- دیب سؤره ی بیره دی... مین ایسه بیلمسلیکّه آلیب قیدیره بیره من. اونی کؤریب تورگه نیمنی اصلا سیزدیرمه یمن. شو طریقه " شوم باله" گه اؤخشب، بیز بابا-نبیره نینگ اؤئینلریمز دوام ایته بیره دی. 

گپ چوالمه سین ایکن...

 کمینه هیچ کیم بیلن هیچ قی یرده مناظره قیله من، تارتیشه من، بیلیمینی بیراق قیله من، دیب ائتگن ایمسمن- جر سالگه نیم یؤق. اؤز عرابه امنی اؤزیم تارترده ی کوچیم بار، باشقه لر بیلن إیشیم یؤق. اگر سؤره شسه لر، بیر پرچه بیلگنلریمنی عزیز تیلداشلریمدن هیچ پئیت دریغ توتمه گنمن. قاله بیرسه، یازگنلریم، بیلگنلریم اوستیده، باردی، اعتراض توغیلرده ی بؤلسه، هر کیم بیلن هر قی یرده دوستانه، احترامانه بحثله شیشگه، جواب قیلیشگه تیارمن. خطا قیلسم اعتراف ایته من. بیلمه گن نرسه امگه یاپیشیب آلمی من... شو وقتگچه بیرار کتاب و یا مقاله حقیده جدّی تنقیدی نرسه یازگه نیم یؤق. جیلله قورسه، بیراونینگ کتابیگه، یازگه نیگه آزگینه مناسبت بیلدیریب، انصاف و عدالت یوزه سیدن جینده ی تنقید قیلگن بؤلیشیم ممکن. جناب باتیر افندی نینگ مونچه لر کوئیب-یانیشینی توشونمه یپمن؟ تینچلیکمی اؤزی؟

آغیزنی کویدیرگن سؤزلر

 بوندن بیر أیل آلدین آره ده هیچ گپ یؤق، مینینگ آدرسیمگه اوزاقدن هر خیل بؤلمه غور، اوزون قولاق گپلر آتیله باشلندی. اؤشنده هم باشلاوچی مین ایمس، بل که، بو بی مزه گپلرگه نقطه قؤئیش معناسیده یازیلگن نرسه لرگه جواب قیلدیم. اؤشنده هم نیتیم عادّی خطالرنی سنب کؤرسه تیش ایدی. معلوم سبب یوزه سیدن تؤختــَب قالدی... تؤغری معناده گی یازشمه لریمیز بی غبار یاشلر تامانیدن یخشی قبول قیلینمه دی. شوندن سؤنگ شوگینه چؤلاق قلمنی یرگه قؤیمی، اؤز یازیشیم، ایجادیمگه دوام بیره بیردیم.

بحثله شو مدنیتی

واو، بونی قره نگ! بیز اؤزبیکلر بیلیم یمیز آشیب تاشگه نیدن خوددی، امریکه نی آچگنده ی دراو مناظره گه اؤتیب آلیمیز. گویا بشریت تجربه قیلمه گن بیر ینگی لیکّه قؤل اورگندیک. کیلینگ انصاف یوزه سیدن گپیره یلیک، حقیقتن بیز بحث اهلی میزمی؟ تارتیشماقّه بیران نرسه میز بارمی سفره میزده؟ تیلیمیز اؤلیم یاقه سیگه کیلیب قالگن بؤلسه، اؤزیمیز بیر هاووچ سوادسیز بؤلسک( مین هم) بحث و مناظره قیلیشگه بلا بارمی؟ اوّل باشقه لرگه اؤخشب، علم-فن، ینگی-ینگی معلوماتلرنی اؤز تیلیمیزده اؤزلشتریب آله لیک، تغین مدنی درجه ده بحثله شه یلیک، یاقّه لشمسدن تارتیشه یلیک. باشقه لرگه یره شگه نیدیک، بیزگه هم ته تیسین.

اؤرگنگن کؤنگیل اؤرتنمی قؤیمیدی

 مین-کو، " بحثله شوو" باره سیده گپیمنی ائتدیم. لیکین باشقه گپنی شودگارگه تارتیب، یاقّه میزنی قؤیب یوبارمه یپتدیلر. یقینده، دوستیمیز باتیر افندی نا ته نیش آدرسدن کیریب، مینینگ بیر کیچکینه مقاله مگه کامینت قالدیریپتدیلر. پیام حرمت دایره سیده یازیلگنی اوچون تشکّر ائته میز. اوستیمیزدن کولیش معناسیده انچه -مونچه إیلماقلی گپ تشله پدتیلر. مین بونی تحقیر و توهین، دیب قبول قیلگه نیم یؤق. اؤز آلدیلریگه اولدن مقصد قیلیب قؤئیگن خیال، قیتمیرلیکلر بؤیاغینی قویوقلشتیریش اوچون شخصی، خصوصی نرسه لرگه آغیز سالیبتدیلر. همّه دن مهیمی بیزنینگ " گمراهلکّه" تارووچی إیشیمیزنی اثباتلشگه کیریشه دیلر. مین انه شولرگه جواب قیلشگه مجبورمن. بیر صفحه چه لیک کامینت( سیز اونی اؤقیگن بؤلشینگیز کیره ک) نینگ برچه سینی بو یرگه قؤئیشدن کؤره- اعتراضلر، سؤراق و حمله قیلووچی نقطه لرینی علحیده اجره تیب آلیب، هر بیریگه تؤخته لیشگه قرار قیلدیم. همّه سی بؤلیب، تؤقـّیزته مساله جناب باتیر افندی تامانیدن اؤرته گه آتیله یپتدی.

بیرینچی سی

 جناب باتیر افندی شونده ی دیب یازیبتدیلر: «...بحث قیلماققه چیدَمی یۉقلیگی و تېز اچّیغی کېلیشینی پَیقه‌دیم»؛ مینینگ جوابیم

  کؤرینیشدن افندیمیز، کمینه نی سینه ماقچی بؤلیب، " بحث قیلماق" بیریکمه سینی  اؤرته گه تشله بدیلر. بیزدن هیچ قنده ی جواب آلمسدن، سوو کؤرمی، ایتیک چیقریب، دراو شاشیلیب " چیدَمی یۉق..."- دیه تشخیص قؤئیبتدیلر. نیمه دیئیشیم ممکن؟ بوندهِ لرگه مینینگ هیچ قچان اچّیغیم چیقمه یدی. اگر مساله علمی تارتیشوولی بؤلسه، عقلیم یتمی قالیب، ینگلیشگن بؤلسم، تن آله من. بیلمه گه نیمنی اؤرگه نه من. اگر شخصی، تهمت، اویدیرمه لر بؤلسه، پروا قیلمی کؤز یومیب اؤتیب کیتیشگه حرکت قیله من. چونکه، بونرسه لر عداوت، کؤره آلمسلیک یاخود باشقه سببلرگه کؤره، ائتیلگن بؤلیشی ممکن. بو نرسه لر جواب قیلیشگه ارزیمه یدی، وقت کیته دی.

إیکّینچی سی

  اؤشه کامنتده جناب باتیر افندی اوچینچی بیر شخصگه قره ته ائتگنلری: « ... دۉستیمیز نینگ( عزی جاهد) عیبی اېمس، چونکه بیز اۉزبېکلرده شونده‌ی یمان خصلت بار. « توشونمسدن کولیش، اۉقیمسدن امضأ قیلیش، ناملرگه اوچینیب...»؛

مینگ جوابیم:

-------------- تؤغری، اؤشه کامینتگه باشقه لر قطاری جناب عزیز جاهد هم مینینگ جوابیمنی تصدیقلب پیام قؤیگن ایدی. باشقه پست-بلند گپیرگه نی یؤق. بو نرسه مطلقا نورمال حالت- الکترون ترماقلرده. جناب باتیر افندی، اغواگرانه إیش توتیب، جناب عزیز جاهدنی مینگه " خوش خذمت" قیلیب کؤرسه ته دیلر. بیلیشیمچه او آدم سیزنی جوده کؤپ حرمت قیله دی. سیز بؤلسه، اؤقووچیگه حرمتینگیزنی سقلله ی آلمه گن سیز. هلی قیلینمه گن بحثگه باشقه لرنی قؤشیش یخشی ایمس دوستیم. سیز بو گپینگیز بیلن مینی ته نیمسدن نامیمگه اوچینیب، قیلگن خطاسینی یوزیگه اوریب، ایسیگه سالماقچی بؤلدینگیزمی؟ مین اؤزیمنی اؤزیم ته نیشتیره من بیلمه گن عزیزلر بؤلسه، سیز بیکارده آواره بؤلیب اؤتیرمنگ. مینینگ کتته نامیم یؤق. وزیر بؤلمه گن بؤلسم؛ معین بؤلمه گن بؤلسم، رییس، مدیر، آمر و باشلیق بؤلمه گن بؤلسم، مینینگ نامیمگه اوچونیش یاکه اوچونمسلیکبه معنا بارمی؟ اگر سیزگه شونده ی صلاحیت بیریلگن بؤلسه، قاضیلیک قیلیب حکم چیقره بیرینگ. مینده" اؤزبیک تیلی و ادبیّاتی ماستری؛ شو ساحه ده درس بیریش، تحقیق قیلیش، إیشلش، صلاحیتی بیریلگن"- دیگن دیپلومیم بار. بو سیزگه هیچ قنه سیگه خلقیت بیر مه یدی. سیز او یاقده تورینگ، حتّاکه اؤزیمگه هم فایده سی تیکّه نی یؤق. اؤقیگن ساحه ام نینگ نانینی تیشلب کؤرمه دیم. باشقه سیزنی تشویشگه سالرده ی دعوایم یؤق. هدیک سیره ب اؤتیرمنگ عزیزم.

حرمتلی باتیر افندی نینگ سؤزلری: «...کمینه نی متخصص دیگنی اوچون «...حرمتلی عالم کوهکن اکه‌میز هم مناسبت بیلدیریبدی»- دیب چنگینی قاقمی، سَوَله مسدن رحم و شفقت قیلیب سیز، قوللوق!؛

جناب باتیر افندی نینگ گپلری: «... گمراهلیک دېگنیم تۉغری، افسوس که حاضرگچه ‌سیز بو نرسه‌نی پَیقه‌گنینگیز یۉق. چونکه، حاضرگی اۉزبېک ینگی املاسی افغانستانده اۉزبېکلر اوچون رسمي و قبول بۉلگن بیر املا حسابلنه‌دی. بو املا اساسیده اۉزبېک تیلیده‌گی برچه اونلیلر اَینیقسه، ایکّی «ö و e» اونلیلری معلوم شکللرگه «اۉ (ۉ)، اې (ې) اېگه. معارف تمانیدن چاپ بۉلگن مکتب درسلیکلری و بیلیملر اکادمیسی، بیلیم یورتیلر، رسانه لر....» همّه‌سیده شو املا مراعات بۉله‌دی و قۉللنه‌دی»؛

مینینگ جوابیم

 تؤغری سؤزلش کیره ک. هلی سیز ائتگن قاعده-قانون عامّه لشوویگه بیر نیچه قاوون پیشیغی بار. راست گپ، مین گمراه بنده سی سیزنینگ کؤرستمه لرینگیزگه عمل قیلمی کیلماقده من. نیگه؟ علم قیلیشدن کؤره، علم اؤرگه نیش افضل بؤله سه کیره ک. کتاب شکلیده میدانگه کیلگن " علم" آدم نینگ آبروینی یؤقّه چیقریشی هیچ گپ ایمس. کتاب شو احوالده بؤلسه باشقه نرسه لرگه وای! « ایچکینی شمال اوچیرسه، دؤپپینی آسمانده کؤر»-دیئدیلر. ایندی، نیمه گه ینگی املا قانون -قاعده لریگه رعایه قیلمسلیگیمنی توشوتیره من: باشیده سیز ائتگن املا قاعده- قانونلریگه عمل قیلماقچی بؤلیدیم. کور-کورانه إیش توتیش یخشی ایمس؛ بونده ی قیلیشدن آلدین شو املا قاعده سی بیلن بیر ته نیشیب چیقه ی دیدم اؤزیمچه. حقیقتن کوتگه نیمدیک، شونقه دستور العمل بار ایکن. سیز ائتگن املا قاعده لرینی اؤزیده جمعله گن  " سؤزلیک..." کتابی قؤلیمگه توشدی. یخشیلب ته نیشیب چیقدیم. نه کؤز بیلن کؤره که، خطالر کؤپلیگیدن لاله زار بؤلیب کیتگن. کؤز کؤریب، قولاق ایشتمه گن نرسه لرگه دوچ کیلدیم. عجبله نرلی جایی شونده که، باشقه لر بیر یاقده تورسین، مذکور مجمل، کَلَوَه قاعده گه مولف نینگ اؤزی هم عمل قیلمه گن. ایندی انه اؤشه بوزیق املادن فارسلر ائتگنده ی، " مشت نمونه خروار "دن بیر نیچیته سینی مثال صفتیده حضورینگیز تقدیم قیله من. بل که شولر عمل قیلمه گنلیک بیلن عیبیم یوویلر:

الف) -بو قنده ی املا قاعده- قانونیکه، سؤز تورکوملری بؤئیچه علحیده، آت، صفت، فعل کتگوریه لری بؤئیچه علحیده؛ تیلشناسلیک مساله لری نینگ هر بیریگه بیر تور قاعده توصیه قیلینسه؟ حرفلر تاووشلرنی، تاووشلر سؤزلرنی، سؤزلر ایسه بیریکمه، گپنی شکللنتیرمه یدیمی اصلیده؟ مثلن، اؤقیدیم( اؤتیملی)، اوخله دیم( اؤتیمسیز)؛ کؤردیم( بؤلیشلی)، کؤرمه دیم (بؤلیشسیز). خوش، بو سؤزلر اوچون ینگی قانون-قاعده إیشلب چیقیب، ینه قنده ی یازیش ممکن؟... ب) - تاشکینتده چاپ بؤلگن تیار تؤغری سؤزلر ینگی املاده ناتؤغری عکس ایتتیریلگن ایکن: ادبی تیلده قبول قیلینگن: یامان سؤزی" یمان"؛ سامان سؤزی" سمان"، تامان سؤزی " تمان"؛ قازان سؤزی" قزان"؛ اقچه( پول) سؤزی" آقچه"؛ آله قرغه سؤزی" اله قرغه"؛ کاولشتیرماق سؤزینی " کولشتیرماق(متنده)"؛ آله قوله نی" اله قوله"، آله -چیپارنی " اله چیپار"، آچکؤز سؤزی «آچ  کؤز»، عرابه سؤزلری" ارابه" شکلیده بیریلگن؛ شونینگدیک، آمبار سؤزی " انبار"، دمبه سؤزی دنبه، جوخاری/ جوگاری سؤزی "جواری" آلتای سؤزی" آلتاییک(؟)" یاقه لب سؤزی « یقلب»، تاغاره سؤزی« تغاره» یاقه سؤزی " یقه"، تاماق سؤزی « تماق» چقماق سؤزی«چاقماق»، قارین « قرین»، چارلماق « چرلماق» وباشقه لر. ج) سؤزلیکده گی بیر ته لی سؤزلرنینگ ایتمالوگیه( کیلیب چیقیشی) سی نا تؤغری کؤرسه تیلگندیر: مثال: کتان سؤزی عربی ایمس بلکه یوناچه؛ تسمه فارسی ایمس تورکی؛ تندور فارسی ایمس عربچه ؛ تورات عربچه ایمس، عبری؛ بوریا عربی ایمس آرامی؛ منتو اؤزبیکچه ایمس ختای تیلیدن کیرگن؛ آمین عربی ایمس عبری؛ سوغورته اؤزبیکچه ایمس ایتالینچه؛ مقناطس سؤژی عربچه ایمس یونانچه، آلماس سؤزی فارسچه ایمس عربلشگن یونانی یؤزدیر.دیر و اشقه لر.

ح) سؤزلیک اؤزبیک تیلی نینگ ایضاحلی لغتیگه اساس 100% توزیلگن. بو سؤزلرنینگ کیریلچه، لاتینچه شکللری ادبیّاتلرده موجود. بیراق، بو سؤزلیکنی توزگن عالم اؤز آلدیدن الفبا اختراع قیلیب، لاتینچه سیگه یازه من دیب، سؤزلرنینگ ابجه غینی چیقریب تشله گن. مثال:  ghayr-i akhläqî...  ,Tasawwur,  Muruwwat,  Samaäwî,  Suwchi,  Suluw, She'rî,   Baquwwat,  özgaruw,  Tasawwuf... وباشقه لر. منه بولرنی حقیقی اختراع دیسه بؤله دی. ( w،î،kh،gh) < اوشبو حرفلر کتابده گی دستورده قید ایتیلمه گن-کو! قنده ی قیلیب سؤزلرنی یازه یاتگنده اشتراک ایته دی؟ وباشقه لر. إیشله تیلگن تقدیرده هم دمی بیر قولاچ قیلیب تلفظ قیلینمه دی هر حالده! نیگه اؤزلری یازگن قانونگه اؤزی عمل قیلمه یدیلر؟ بو حقده جوده کؤپ گپیریش ممکن. بیراق زیری کرلی بؤلمسین اوچون شولر بیلن چیکله نه میز. تیپه ده کی سؤزلرنی نینگ قنده ی یازیلیشینی بیلماقچی بؤلسنگیز، "اؤزبیک تیلی املا لغت"یگه مرا جعت قیلینگ. د) بو کتابده فارسی-دری سؤزلرنی خودّی، تیل ایگه لری ائتگنده ی قیلیب ائتیشگه مجبور قیلینماقده. مثال صفتیده بیر نیچه سؤزلرنی کیلتیریب اؤته میز: شودگارنی « شدیار» ؛پلخماننی« پلاخن»؛چویَن سؤزینی«چدن»؛ جوگاری سؤزینی جواری و  هاکذا لر. باشقه تیلدن اؤزلشگن سؤزلر اؤزبیک تیلیگه ممکن قدر ماسلب ائتیلیشی کیره ک ایمسمی؟ اؤزبیکلر نیمه اوچون عربی و فارسی سؤزلرنی  اؤز تلفظیگه ماسبی ائتیشمه سینلر؟ ر) سؤزلیک اؤزبیک تیلیده 35ته حرف بار دیب اعلان قیلینگن. لغتنی توزه یاتگنده نیگه دیر إیکیته حرف توشیریب قالدیریلگن؟ اونده گی سؤزلر باشقه حرفلرگه کیریتیلگن؟ قیزیق جایی شونده که، بیش خیل علحیده ائتیله یاتگن تاووشلی(َI,E,O',U, A) سؤزلر بیر حرف(A) شکلیده جایلشتیریلگن. بوندن هم قیزیقراغی: (Yu,Yo,Ya,Y) حرفلریگه عاید سؤزلر هم (Y-ییگیت)حرفی بیلن بیریلگن. بو کتابده شوقدر تیلبه -تیسکری یازوو و شکلری کؤپ که، اولرنینگ بَرینی کؤرسه تیش اوچون آیلب کیشی نینگ وقتی کیتیشی ممکن. ایندی شونده ی آشفته املا قاعده- قانونیگه مینینگ عمل قیلیشیم کیره کمی؟ سؤراغینگیزگه جواب بیردیم شیکللی.

جناب باتیر افندی نینگ اعتراضلری

  «... ایکینچیدن، سیز اۉزبېکستانده استفاده بۉله‌دیگن بیر قنچه بې‌معنا، قۉپال سۉزلرنی استفاده قیله‌سیز. در حالیکه او سۉزلر اۉزبېکچه هم اېمس، یاکه اۉزبېکچه بۉلگنده هم اۉزبېکستانلیکلرگه اۉخشتیب تلفظ قیله‌سیز و یازه‌سیز. شو اۉزی بیز نینگ تیلیمیزنی قۉپاللشتیریشگه کۉمک بېره‌دی. مثلاً، سیز مورفولوژي، بیولوژي، فیلالوژي...کبی اروپا تیللریدن کیرگن علمي اتمه‌لرنی «مورفولوگیه، بیولوگیه، فیلالوگیه...» شکلیده یازه‌سیز. فارسچه قیلیب اَیستسم بو «تقلیدِ بیجای» یعنی، بېچاره اۉزبېکستانلیکلر روسلر نینگ تاثیری نتیجه‌سیده شونده‌ی تلفظ قیلیشگه مجبور بۉلگن سیز و بیزنی کیم زۉرله‌گن حرمتلی استاد. اوندن تشقری «رویخط، شادیانه، رویاب...» کبی فارسچه بې‌معنا و متروک سۉزلرنی استفاده قیله‌سیز، شونینگدېک، «بیرته» سۉزینی «بیته» و.......یازه‌سیز. و شونینگدېک «طلبه» «دامله» هکذالرنی هم بې‌ملال ایشلته‌سیز؛ مینیگ جوابیم ---------------- سیز مورفولوگیه، بیولوگیه، فیلالوگیه... سؤزلرنی قؤپال، سؤزلر، دیب ته نیشتیرماقده سیز. بو علمی اتمه لرنی قبول قیلگن عالملر إیشیدن نخواتکه، آذوقلنگن بؤلمه سنگیز؟ اوشبو سؤزلرنی تورلی لغتلرده سیز اؤیله گندیک، قؤپال، دیب ایمس، بل که، علمی تیرمین صفتیده بیریلگندیر. قؤپال سؤزی فارس تیلیده: (خشن، زمخت، وحشی، گرفته، زشتگونه، زننده کبی) کبی معنالری بار. قیسی استندردلرگه کؤره مذکور سؤزلرنی قؤپال سیز دیب تاپدینگیز؟ مین هم عین سیز قؤلـله گن سؤزلرنی: مورفولوژي، بیولوژي، فیلالوژي...قؤپال دیسم  بؤله دیمی؟ یؤق البتّه. بو سؤزلر بیزنینگ تیلیمیزگه ماس ایمس. بیزده بو شکلده یسه لگن سؤزلر دیرلی یؤق درجه ده. شونینگ اوچون هم مین سیزنینگ کؤرستمه نگیزگه عمل قیلمه گنمن. عکسینچه «مورفولوگیه، بیولوگیه، فیلالوگیه...» کبی قیلیب، ائتیشلر تیلیمیزگه قوئیب قؤئیلکنده ی ماس توشه دی. چونکه تیلیمیزده شونگه اؤخشب یسه لگن سؤزلر جوده هم کؤپ. مثلن: تیرمه، کؤچمه، قؤشیمچه، تسمه، کیسمه، اؤسمه، قیمه، تارتمه، یوکلمه، ماسلمه، ائله نه، اوستقرمه، قاپلمه و هاکذالر. کؤره یپسیزمی، بو سؤزلرنی و شونگه یقین ائتیله دیگن سؤزلرنی اؤزبیک تیلیده بی ملال تلفظ قیلیش جوده قولی. مین شونینگ اوچون بو سؤزلردن فایده لنماقده من. اؤزبیکستانلیکلر اؤزلری یخشی بیله دی روسلردن تاثرلنگه نی یاکه، تاثرلنمه گه نینی. عقل اؤرگه تیب، عیب ته قیش اؤرینلی بؤلمه سه کیره ک. بیر تیلنی حقسیز روشده إیکّیگه بؤلیب، ائرمه چیلیک قیلمه سنگیز یخشی بؤلردی. "بیلم" ینگیز آرتگن-تاشگن بؤلسه هم بیز تامیری، إیلدیزلری بیر خلق میز اخیر! فرقلر بؤلسه بو باشقه مساله. بو بیلن چیکلنمی، جناب باتیر افندی منه بو سؤزلرنی هم بی معنا، دیب ته نیشتیرماقده لر: «رویخط، شادیانه، رویاب...» کیلتیرگن سؤزلرینگیز نینگ معناسی بارمی، یؤقمی فرهنگلرگه مراجعت قیلیشینگیز کیره ک. اؤزبیکلر قی یرده یشه مه سینلر فارسی، عربی سؤزلرنی خودّی تیل ایگه لری کبی قیلیب ائتیشگه مجبور ایمسلر. اولر هم یعنی فارس و عرب بیزنینگ سؤزلریمیزنی باشقه چه ائتیب، اؤزلری إیسته گن معناده إیشله ته دیلر . بو نورمال حادثه مینمچه. مذکور سؤزلرنی دری زبانلر بی ملا ل إیشله ته دیلر. ایندی سیز توریب سؤزلرنی بی معنا قیلگن بؤلسنگیز باشقه گپ. بیزنینگ تیلیمیزگه اؤزله شیب ینگی معنا حاصل قیلگن و تیلیمیزنی بائیتگندیر.

باتیر افندی نینگ سؤزلری

«...سیز اۉزینگیزنی تیل عالمی دېب بیله‌سیز، (بیلمه‌دیم «تار تیل شناسلیک» و «کېنگ تیل شناسلیک» کبی اتمه‌لرنی یازگنینگیز اوچون)، اېندی سیز یازگن متنلرده موجود بۉلگن موردلر که مېن اولرنی یوقاریده سنب اۉتدیم خطا حسابلنمه‌سه، بېچاره ینگی اۉزبېک تیلیده اۉقیشگه حرکت قیلگن اۉزبېک سوادلیسینی گمراهلیککه چیقیریش حسابلنمه‌سه، نیمه نرسه خطا حسابلنه‌دی؟».

مینیگ جوابیم

  قئته  ائته من که مین تیلشناس عالم ایمسمن. بو کنایه لرنی کؤپ باره إیشلتگه نینیگزنی توشونمی قالدیم. "تار" و "کینگ" سؤزلری باشقه بیر سؤز بیلن بیریکیب، ینگی توشونچه حاصل قیلیشینی سیزگه داملار اؤگه تمه گن بؤلسه مینده  نیمه عیب؟ مین تار تیلشناسلیک ساحه سی، کینگ تیل شناسلیک ساحه سی کبی بیریکمه لردن فایده لنه من. تار ساحه، کینگ ساحه لرنی توشونتیریشگه مینینگ وقتیم یؤق. تورک لغتچیلیگی و اؤز بیک تورکچه سی دیگن نظری خطالرگه تؤخته لیب اؤتیرم م. مرحمت قیلیب علمی ادبیباتلرگه مراجعت قیلینگ.

جناب باتیر افندی نینگ کنایه لری

  «...آتینگنی چیقر سامانگه یات» دېگنیدېک، سیز نینگ نامینگیزگه اوچیب سیزدن تقلید قیله‌دیلر۔کو؟ نیمه بیلسین که اۉزلریگه اۉرنک توتگن مقتدا هم «این راه که تو میروی به قندهار است». مینینگ جوابلری ----------------- نیگه دیر جناب باتیر افندی مینینگ نامیمدن وحشتگه توشه دیلر؟ قلبکی نام آستیده  مینینگ قیلیب قؤئیگن بیرار مهم إیشیم یؤق که، وحشت قیلسنگیز. مین هم باشقه لرگه اؤخشب عادّی بیر آدم بؤلسم، اؤزگه لر نیمه گه مینینگ نامیمگه اوچین سینلر؟ سیز " سامان"( ؟) سامانخانه گه یات اتینگنی چیقر" مقالی نینگ معناسینی یخشی توشونمس ایکنسیز. مین بیقیق، یاپیق، دیکتاتور بیر میحیط ده یشه میمن که، سیز ائتگن جای گه یاتیب اؤزیمگه نام آرتیرسم. مین رواجلنگن، انسانی قدریتلر طنطنه قیله یاتگن بیر دموکراتیک دولتده یشه یمن. بو یرلیکلر اوچون سامانخانه دیگن نرسه مطلقا یات توشونچه دیر.  سیز کیلتیرگن مقال نینگ معناسی شوکه، حیات نینگ قیسی دیر بیر پلله سیده، استعدادیگه، عقلیگه مناسب بؤلمه گن بیر إیشنی تصادفن قیلسه-ده، اوندن کیئین بیر عمر جیمیب، هیچ إیش قیلمی، اؤشه نامینی نینگ سایه -پنه سیده یشب یوره بیرسه. ایندی ائتتینگ بو قناتلی عباره نینگ مینگه نیمه علاقه سی بار؟ شونینگدیک، « این راه که تو میروی به قندهار است». یسه مه مقالینی هم اؤز اؤرنیده قؤلـه ی بؤلمه گن سیز. دومبول قلمدن انه شونقه خام گپلر آتیله بیره رکن. قاله بیر سه قندهار مینگه ایمس سیزگه یقینراق توره دی. کمینه نی اونوتیلگن فارسی سؤزلرنی إیشله تگنلیده عیبله کن سیز. مین ایمس سیز اؤزبیک تیلگه زیان-ضرر یتکزماقده سیز. افغانستان اؤزبیکلری تیلینی کؤز-کؤز قیلگنده ی گویا،« در حالیکه» دیگن سؤزنی قؤلـله گن سیز. کیچیره سیز جناب افندی. اؤزبیک تیلیده درحالیکه دیئیلمه یدی بل که، "حال بو که" -دیب یوریتیله دی. بونقه نرسه لر سیزده افسوسکه سیراب. مینیگ یازگنلریمگه پیام قؤئیگن ائریم مللت داشلریمیزگه هم زهر ساچیب، اؤزینگیزچه، مینی "امام"، اولرنی ایسه "مقتدا" -دیه تیلگه آله سیز. بو اؤرینده  مقتدا سؤزینی اؤز جاییده إیشله ته آلمه گنسیز. مسلمانلر:" اقتدا کردم به امام حاضر استاده"-دیئشه دی.  مین او یرلرده حاضر و ناظر ایمسم که، مینگه اقتدا قیلسه لر. احتمال سیزگه یره شر.

جناب باتیر افندی نینگ دعالری

  «...کفر آمیر گپلرینگیز « مین مردم نی الله قچان گمراه قیلیب قؤئیلگن بیر "کتاب" بارلیگینی یخشی بیله من»گه ایشیم یۉق، لېکن بیر مسلمان صفتیده بو و باشقه کفري گپلرینگیز بیلن هم مخالفمن. الله سیزنی صراط المستقیم‌گه هدایت قیلسین».

مینینگ جواییم

 اولا، دین و اعتقاد مطلقا خصوصی مساله. بو حقده سؤره شگه آغیز آچیشیگه حقینگیز یؤق. مینینگ هم حقیم یؤق سیزدن دینگیزنی سؤره سم. جناب افندی باتیر بیراونینگ عقیده سینی تفتیش قیلیش فتواسیگه هم ایگه بؤلیبتدیلر. قوللوق-ای! سیزگه  ینگی عمل-منصب. نیمه إیش قیلیب یورگه نینگیزدن خبرسیزمن. بو کیتیشده ملا عمرنینگ وزیری بؤلیشینگیزگه شبهه ام یؤق. مینینگ یازگنلریمگه " کفر گویلیک" تشخیصینی قؤئیش سیزنینگ قؤلینگیزدن کیلمه سه کیره ک، بو حقده مخالفلر هم گپیرسینلر. حرمت إیله