ینه یازوو حقیده

     یازوو قؤلنینگ تیلی، تفکّر و کتابلرنینگ اسراوچیسی، دیگن ایدی اؤرته عصر عرب  متفکّری- الجاحظ. یازوو خصوصیده گی فکرلریمیزنی بیان قیلیشدن آلدین ائریم اوچره ب توره دیگن کونده لیک خطالرگه دقـّـتینگیزنی قره تسک.

- اؤزبیک تورکچه سی

     بو بیریکمه مطلقا فکری خطا ایکنی بابیده آلدین هم بیر نیچیته مقاله یازگن ایدیک. خوش، خطاسی قی یرده؟ بیرینچیدن بو عباره اؤتمیشگه دخلدار. تورکی خلقلرنی باشقه لرگه آسانراق ته نیشتیریش اوچون عمومی معناده «تورک» اتمه سیدن فایده لنگن. اؤشنده هم بو سؤز «برچه تورکی تیللر بیر تیل، دیگن معنانی انگلتمه گن. بوندن مینگ أیللر بورون هم تورکی تیللر بیر- بیریدن فرقله نیب تورگن. بو حقد محمودکاشغری اؤزی نینگ«دیوان اللغات الترک»اثریده معلومات یازیب قالدیرگن. شونینگدیک، باشقه اؤرته عصر تیلشناسلری هم جمله دن زمخشری، غرناتی، ابن مهنا، ابن قیس خوارزمی و باشقه لر تورکی ایللر تیللریگه بغیشلب بیر قنچه سؤزلیکلر یازگن. سانلری یوزدن آشیب باره یاتگن جهان تورکالوگلری نینگ هم  بو ساحه ده گی خذمتلرینی سیره انکار قیلیب بؤلمه یدی. اچینرلی سی شونده کی، بونده ی خطالر شو ساحه ده اؤقیگنلر یازوویده هم اوچره ب توره دی(«اؤزبیک تیلی سؤزلیگی»). بو کتاب حقیده گی تنقیدی فکرلریمیزنی حاضرچه کیئینگه قالدیریب توره میز.  

       تؤغری، تاریخده تورکی خلقلرنینگ عمومی نامی تورک بؤلگن. دور و زمان ایوریلیب، قبیله لر، اوروغ، ایلتلر، ملتلرگه ایله نیب، تیللری هم ترماقه له نیب، مستقل تیلگه ائلنگن. اؤزبیکلر هم دور و زمان المه شیب مللت(اؤزبیکستان) درجه سیگه کؤتریلدی. بس شونده ی ایکن، ایندی تورکی خلقلرنینگ هری بیری اؤز نامی و اؤز تیلی بیلن اتلماغی کیره ک. «مین تورک من»، «تیلیم تورک تیلی»- دیب مقته نیب یوریشیر، فقط مللی اؤزلیکنی ایمیریشدن باشقه حاصل بیرمه یدی. بونده ی دعوالر نینگ علمگه هیچ علاقه سی یؤق، اوندن کؤپراق سیاسی مقصدلر یؤلیده فایده له نیله دی. بیرگینه تورکی تیللر ایمس بوتون جهان تیللری شو ترماقله نیش دورنی باشلریدن اؤته گنلر. ایندی، اولرنی هندو اروپا، سلاوینلر، ایرانی، خام سام و هاکذالر، دیب اته مه یدیلر. بلکی، روس، انگلیس، بلغار، فارس، اوغان، اوردو، عرب، یهودی کبی آتلری بیلن اتشه یدیلر. یوزدن آشیق مللت و اولرنینگ تیلینی، بیر عایله دن کیلیب چیققنیگه قره می، بیر نام بیلن اتب بؤلمه یدی. بو دلیللرگه هم کؤنمه یاتگن عزیزلر بؤلسه، التماسیمیز شوکی، اولر اؤز تیلیدن تشقری بیرارته تورکی تیل متنینی قؤلگه آلیب، افاده لی اؤقیب، معنالب، اؤشه تیلده سؤزلب بیرسینلر چه، قنده ی بؤلرکن؟ اؤکینچلر بؤلسینکی، تورکالوگیه ساحه سیده تعلیم آلگنیمگه قره می، کمینه بو إیش نینگ عهده سیدن چیقه آلمه دیم. اؤزبیک تیلیدن باشقه سیگه تیشیم اؤتمس ایکن. تن آلیب ائتیش کیره ک کی، تورکی تیللر بیر- بیریدن فرقله نوچی مستقل تیللردیر.

 - افغانستان تورکلری

      افغانستانده تورکلر یشه مه یدی، بلکی ائریم تورکی خلقلر استقامت قیله دی دیسک تؤغری  بؤله دی. کیچیک آسیا یعنی حاضرگی تورکیه ده حیات کیچیریب کیله یاتگن قرداش تورکلر بیلن قرینداش تورکی خلقلرنی بیر-بیریدن فرقله ماق ضرور. بو خلقلر تیلی بیر-بیریدن فرق قیلگنی اوچون هم اولرنی اؤز نامی بیلن اته ماق کیره ک بؤله دی. اؤزبیک تیلیده حتـّا، "تورک لغتچیلیگی" بیریکمه سی هم إیشله تیلمه یدی. اؤزبیک لغتچیلیگی، دیئیش نینگ اؤزی کفایه دیر. چونکی، بیز حاضرگی اؤزبیک تیلی سؤزلیکلری خصوصیده فکر بیلدیرماقچی بؤله میز. طبعی کی، بو نرسه چقور اؤتمیشگه باریب تقه له دی.

- تورک لغتچیلیگی(؟)

 - اؤزبیک تورک تیلی

      بو بیریکمه هم یؤقاریده گیگه اؤخشب تؤغری ایمس. بو نرسه بیر زمانلر اؤزبیک تیلی نینگ نامی "تورک" بؤلگن، دیگن توشونچه بیلن تینگدیر. بوگونگی، مللت و تیل حقیده سؤزله ماقچی بؤلسک، اونینگ ایسکی نامی، یاکی کیلیب چیقیشینی هه، دیب تیلگه آله بیریش یره مه یدی. اونی چاغلی تؤغری دیب اؤیله سیز؟ بلکی بونگه هم قناعتلنمی، آلتای اؤزبیکچه سی یاکی، اورال آلتای اؤزبیکچه سی دیب هم یازماقچی بؤلرسیز. اؤزبیکچه، اؤزبیک تیلی، اؤزبیک ادبیّاتی، اؤزبیک فلکولوری، اؤزبیک مدنیتی، دیب یازیشدن نیمه نی یوتقزه میز؟ بیزنی اویلتیره دیمی بولر؟ نیمه گه بوگونگی نامیمیزدن قاچیش و اوزاقله شیشگه تلپینه میز. بو حرکتلر اؤز إیلدیزی، اؤز آیاغیگه بالته اوروش ایمسمی؟ 

- اؤزبیک تیل و ادبیات

      بو بیریکمه هم جوده قؤپال و خطا توزیلگن، هیچ قنده ی معناگه هم ایگه ایمس. اوچته اسم: «اؤزبیک»،«تیل»« ادبیات» یانمه- یان قؤئیلیب، بیر «و» باغلاوچیسی آرقه لی باغلنگن خلاص. بو اوچته سؤز اؤز ارا گرامه تیک علاقه گه کیریشمه گن. شونینگ اوچون فکر بیلدیرمه یدی. سیز اؤزبیک نینگ تیلی و ادبیّاتی، دیماقچیسیز-ده! اونده تؤغریسی «اؤزبیک تیلی و ادبیّاتی» بؤله دی. خوش، نیمه گه خطا؟ خطالیک جایی شونده کی، سیز آت/ اسم معناسیده کیلگن بیرگینه«تیل و ادبیّات» حقیده ایمس، بلکی، انه شو آت(تیل و ادبیات) نینگ ایگه سی نینگ(اؤزبیک) تیلی خصوصیده خبر قیلماقده سیز. آتلرگه«ی» ایگه لیک قؤشیمچه سینی تیرکب، اوچینچی شخصنی کؤرسه تیشینگیز کیره ک بؤله دی.

- اؤزبیک تورک لهجه سی

    بو بیریکمه هم فکری تاماندن ینگلیش توزیلگن. ادبی تیل بیلن لهجه نی فرقله ی آلمه یدگن شخصلر مستقل بیر تیلنی لهجه دیب یوریشه دی. اؤزبیک و تورک تیللری علیحده- علیحده قرداش تیللر حسابله نه دی. اؤزبیک تیلی اؤز لهجه لریگه ایگه بؤلگنی سینگری تورک تیلی هم اؤزلهجه سیگه ایگه. اگر اوغانستان اؤزبیکلری اؤز تیللرینی بیلمی، توشونمی کیله یاتگن بؤلسه لر، بو اولرنینگ فاجعه سی، اؤزبیک تیلی نینگ فاجعه سی ایمس اصلا. آلدین هم تاکیدله گنیمیزدیک، بیر تیل عایله سیگه منسوب إیککی قرداش خلق نینگ سیاسی، علمی، تاریخی، ادبی ملاقات و مساله لری ترجمان سیز بیتنه یدی، عملگه آشمه یدی. بیر- إیککی معیشی موضوعوگه عاید سؤزلرنی ائتیب مشکلینی حل قیلیش تیل دیگنی ایمس. اؤشه عموم «تورک» تیلی نینگ محصولی بؤلگن:«دیوان اللغات تورک»،«قوتادغوبیلیک»نی برچه تورکی تیللر وکیللری  ترجمه آرقه لی توشینه دیلر. حاضرگی متنلریمیز هم  شو شگلده.

 - اؤزبیک شاعر و یازووچی

  بو- ده، نهایتده قؤپال و خطا توزیلگن بیریکمه. بونی هم یؤقاریده گی گرمه تیک تحلیل آرقه لی توشونتیریش ممکن. بیرینچی مثالده، هر إیکله آت، ایگه لیک قؤشیمچه سینی آلمه گن بؤلسه؛ کیئینگی سیده ایسه، بیرینچی آت(شاعر) ایگه لیک«ی» قؤشیمچه سینی آلمه گن. خطادیر. تؤغریسی، بؤله دی:«اؤزبیک شاعری و یازووچیسی». بو خطا بیریکمه کؤپراق انتیرنیت ترماقلریده کؤزگه چه لینه دی. شونی هم علیحده قید قیلیش جایزکی، تورکی تیللرنینگ مستقل بؤلیشی تیل نماینده لری نینگ بیرلیگی، بیردملیگیگه هیچ قنده ی خله خیت بیرمه یدی. بولر بیر چمنزارنینگ طبعی طرفه گللری بؤلیب قاله بیره دیلر.

 کیئینگی تنقیدی مقاله نامی:

 اؤزبیکچه سؤزلر لاتین بیتیگیده قنده ی یازیله دی؟