کیلینگ تؤغری یازه یلیک

(4)

 جنس توشونچه سی حقیده

جنس سؤزی عرب تیلیدن اؤزلشگن بؤلیب، خیل، تور، نوع معنالرینی بیلدیره دی. بو سؤز علمی اتمه صفتیده کؤپلب فن ساحه لریگه کیریب بارگن. جنس توشونچه سی تیرمین صفتیده، تیلشناسلیکده هم إیشله تیله دی.

     جنس اتمه سی تیلشناسلیکده، آتلرگه خاص کتگوریه بؤلیب، سؤزلرنینگ (آت) جنسداشلیک/جنسگه تیگیشلیلیگی خصوصیتینی بیلدیره دی. یعنی، آت تورکومیگه عاید سؤزلر هم مونث(اورغاچی)، مذکر(ایرکک) بیلگیلریگه ایگه. دنیاده ائریرم تیللر: عرب، فرنسوس، هند، اوغان(پشتو) و باشقه لر انه شونده ی خصوصیتیگه ایگه. اولرده سؤزلر جنسلرگه اجره تیله دی. 

      بو نرسه تورکی تیللر جمله دن اؤزبیک تیلی اوچون خاص ایمس. یعنی، تورکی/ اؤزبیکچه سؤزلر مذکر، مونثگه اجره تیلمه یدی. اؤزبیک تیلیده عیال اؤز آتی بیلن، ایرکک اؤز اسمی بیلن توتیله دی. تیلیمیزده ایرکک و عیاللرگه اسم صفتیده اتب قؤئیله یاتگن علیحده- علیحده سؤزلر بار مثلن، تیمور، باتیر، تورسون، بالته، اؤراق، اوزاق، کینجه، تاشپولت، یاغمور، آی بیک، اؤتکیر، تؤقلی، قؤزی، تؤلقین، ایرکین کبی سؤزلر ایرککلرگه اتب قؤئیلسه، کوموش، یولدوز، هولکر، چیبر، گؤزه ل، ایزگو، آیدین، آی سلو، برچین آی، قوره لــَــی، قــَـرچیغــَـی کبی سؤزلر خاتین- قیزلرگه اتب قؤئیله دی. بولردن تشقری هم ایرکک همده عیاللرگه بیرده ی اتب قؤئیله دیگن سؤزلر هم بار. مثلن، اؤکتم، توردی، آیدین، تورسون، تؤخته و باشقه لر. اوشبو سؤزلر هر إیککله جنسگه هم تیگیشلیدیر. بیراق، اؤزبیک تیلی اوچون: مدیره، معلمه، ماموره، مسلیمه، رییسه، کاتبه، محترمه، مظلومه،متعلمه، رقاضه،قاریه،خانومه،شاعره، عالمه کبی سؤزلر مطلقا یات، و بونده ی شکلده یاز قؤپال خطادیر. عزیز تیلداشلریمیزدن جنس معناسیده بونده ی سؤزلردن هیچ قچان فایده لنمسلیکلری ضرور، دیب اؤیله یمن.

     بختگه قرشی یات تیللردن حد دن تشقری جنسنی بیلدیره وچی کؤپلب سؤزلر(اسم) تیلیمیزگه اؤزلشیب قالگن. اولردن بیز آت صفتیده استفاده قیله میز. ایرککلر اوچون: عثمان، عمر، حمیدالله، عبدالله، نجمدین، محمدعلی، عزیزالله، خاتین قیزلر اوچون، شفیقه، شریفه، راضیه، نادره، ناجیه و باشقه لر. قیزیغی شونده کی بیز افتخار إیله عرب تیلیدن اؤزیمیزگه اسم صفتیده قؤیه یاتگن آتلریمیزنینگ ائریملری سؤکیش، حقارت معنالرینی بیلدیره دی. ممکن بؤلسه، تیلداشلریمیز عربچه اسملرنی زنهار قؤیمسلیکلرینی إیسته گن بؤلور ایدیک. تعصّب یوزه سیدن ایمس، تیلیمیز، مدنیتیمیز، قدریتلریمیزگه ضد بؤلگنی اوچون هم عربچه اسملرنی قؤیمسلیگیمیز ضرور دیب اؤیله یمن.  

     کیزی کیلگنده شونی هم تن آلیب ائتیشیمیز کیره ک کی، بیز اؤزبیکلر اؤزیدن بیگانه لشگن، دشمن سیور، عربگه سیغیگن آدملرمیز. عرب زده لیک بیزنی مسخ (منقورت/ کؤریم کؤز) قیلیب قؤیگن. بو لعنت بؤین باغینی ایندی بؤنیمیزدن اوزیب تشله ماغیمیز، اؤزلیگیمیزگه قئتیشیمیز  کیره ک بؤله دی.

     یخشی اؤیلب کؤرینگ-هه! بیر عرب دوستینگیز بار. اونگه: «باله نگنینگ اسمینی «ایگمردی!» قؤی»- دیب بیر تکلیف قیلیب کؤرینگ چی! قنده ی جواب آلرکنسیز. عرب دوستینگیز درّراو:«سین جنــّـی بؤب سن، بو نرسه مینیگ مللتیم اوچون حقارتدیر، یات نرسه دیر» دیب ائتیشی تورگن گپ. بونده ی جواب آلگچ، یوزینگیز قیزریب، تیرگه باتیشینگیز ممکن.