ایرته لب جائیمدن توریب نیمه قیلریمنی اوّل، او یردن اونه لیک اوزاق بؤلمه گن دریا بؤئیگه باردیم. بهار فصلیده تؤلیب آقه یاتکن دریاده تؤپیققه هم کیلردیک سوو یؤق. دریانینگ سهل چوقورراق، اؤت، قمیش باسگن جایلریدن، یشیل تؤرلر آستیدن باش کؤرترگن قورباققه لر قوریلله یبشیب اطرافگه سیس تره ته یپتی. برماقده -برماقده ی بلیقلر سوزماقده ایدی. قوم ،جغل تؤشه لگن دریا قؤیده کتته-کیجیک خرسنگ تاشلر آقه ریب کؤرینه دی. دریا بیلن یوره ک آچیب سیرلشه دیم. مین اونی بار وجودیم بیلن توشوندیم، انگله دیم. بیلمه دیم، او مینی توشندیمی، یؤقمی-بیلمه دیم. آرقه سیدن بیش -اؤنته إیت ایرگشتیریب کیله یاتگن بیر آدم مین بیلن دریا اؤرته سیده گی سکوتنی بوزدی. اؤیلب قره ب ایدم، بونینگ دردی دریا یو مینیکیدن هم آشیب تاشگن کؤرینه دی. خیالچن بیر احوالده آرتیمگه قئیتدیم.
اؤچ-تؤرت ساعتنی باشیمدن زؤرغه اؤتکزدیم. تغین ینه کؤنگیل شهرگه قره ب تارتدی. سرای دن تشقریگه چیقدیم. تگاب بندریدن شهرنینگ مرکزی تامان یؤل آلدیم. ناجو درختلری آستیدن سایه لب، آدملر گاوجوم بؤله دیگن پارککه تامان اؤقته لدیم. آلدیمدن کیر، إیسلیقی جولدور کیئینگن بیر کیشی، إیککی إیتی بیلن قیمیرلب بارماقده ایدی. شو پئیت کیمدیر دوکان تؤریدن توریب« اؤؤؤ جؤره دیوانه!»- دیب قیچقیردی. جوره دیوانه بؤلسه، قؤلیده گی بی سؤنه قی، کؤزلی و یؤغان تیاغینی بیقینیگه تیره ب، جوازنینگ کونده سیدیک مؤله ریب، تاووش چیققن طرفگه معنالی قره دی و تیتراق آوازده :«نیمه دئیسیز ابه!»- دیه جواب قیلدی. سؤنگ اؤشه یاندن بخمل گوپپی کیئگن، کتته یاشلی، بیر کیشی :
«منه بو یمکنی آلینگ ملنگ!»- دیدی اؤتیرگن یریدن قؤلینی اوزه ته یاتیب. ینه کیمدیر: « یشنگ جؤره ملنگ!»- دیه قرشی دوکاندن دؤنغیلله دی. جؤره دیوانه إینتیلیب ناننی آلدی- ده، پیشانه سیگه سورتیب اؤپگچ، إیککی بؤلیب إیتلریگه ترقتدی. سؤنگ، آیاق اوستیده ایگیلیب، إیتلرنینگ باشینی بیر- بیر سیلب قؤیدی، و ایرکه لب-ایرکه لب إیتلرنینگ یوزیدن چؤلپیلله تیب اؤپتدی. یوریشگه جایدن سیکین تیبره ندی.
همّه نرسه دن واز کیچیب، ترک دنیاقیلگن بو درویش نینگ کؤرینیشی غلطی. چممده منه بونده ی قیافه ده ایدی او: باشیده دؤپپه یب چیققن کیگیز قلپاق، ایگنیده باستیرمه قه لین یونگ کیپه نک. یاشی آلتمیشگه یتی دیب توریبتدی؛ ناوچه دن کیلگن گوده لیکگینه کیشی، بؤیی اؤرته چه، چنگ باسگن ساچی- ساقالی دَقـــّــیب، اؤسیب کیتگن؛ یوزلری قویاشنینگ اؤتکیر نورلریدن کنجاره گه اؤخشب قاره یگن. کؤکره گی اوستیده آسیله توشگن ساقالی کف وتوفیکلرگه بؤلغنگن. تنگه گه اؤخشب یاناقلری، اؤسیب کیتگن ساقلی بیلن چتمه قاشلری آره سیدن یلتیللب کؤرینه دی. باسمه کیپه نگی اوستیدن بیلینی چیلبیر بیلباغی بیلن تنغیب باغلب آلگن جؤره دیوانه اصلیده کم گپیره ردی. بیر کون سؤزگه کیری،ایشیتیب، سماورخانه نینگ سؤریسیده چایله شیب اؤتیرگن کیشیلرگه اؤقره یب :
- هیهات، بو قنده ی کؤرگولیک؟! آدملر توگول إیتلر هم شهرگه باش پناه إیزلب یاپیریلیب کیلماقده توبه یی. آدملر- کو، أیغلب-سیقتب کؤنلرینی کؤریب نصیبه سینی تاپر. قئیته نگی مینینگ قیغوم آرتیب، تشویشیم کؤپه یدی. شونده ی هم نانخورلریم آز ایمس!- او إیتلریگه کؤز تیکیب توره رکن، ینه إیککی کوچوک یانیده دومینی لیکیلله تیب کؤکریب توردی،- توف اوردیم بو ایوریل زمانگه توف ای! دیدی اؤکینچ إیله او.
اؤشه تابده هوا شیشه دیک صاف و تینیق. جاده نینگ یشیل و کؤرکم ارچه لری قویاش حرارتینی استه- استه سؤریب آله یپگندی. اریقلردن کیلپ اوریب آقه یاتگن سوولر تیوره ککه، سلقین، پاریم و یاقیملی شمال تره تماقده. هوا لنج قیلیب اوخله ترده ی درجه ده ایمس. قوشلر هم دان-دون تیرگه نی پئیت تاپگیشن شیکیللی. کبوتر و موسیچه لر جاده اؤرته سیده تیکیلگن برق اوستونلری سیمیگه قؤنیب توشه یپتی. چومچوقلر چیریلله شیب ترنولر اوچیده بیر- بیری بیلن کؤنگیلشماقده. نرراقده قصاب دوکانیده گی إیلگیچلرده آسیغلیق تورگن گوشتلرگه، بینگ گک و زمبورلر وینغیلله شیب یاپیشگنی یاپیشگن. کیمه گه اؤخشب کائینات بغریده سوزه یاتگن بابا قویاش میمنه اوزره بی منـّـت نورلرینی ساچه یپتی. یرده قیناق حیات اوف اوریب تورگن ایسه -ده، آدملر باشیده پارلب تورگن زرّین نورلرگه تؤسقینلیک قیله یاتگن قاره بولوتلر إیزغیب توریبتی. ملله ساچلی قیزل عسکرلر شهر و هوا قؤنلغه سگه کیلیب جایلشگن...ولسواللیکلرده کؤتریلگن قؤزغالان مرکزگه قولاچ یایی دیب توریبتدی. خلص، همه یاق تؤزغیگن. تومن و قیشلاقلردن جان هاوچلب قاچیب کیلگنلر آز ایمس؛ شهر آدملردن تؤلیب کیتگن...
میمنه شهری اؤزگچه منظره کسب ایتگن. شهرنینگ قاق اؤرته سیده سیف الملک سینماسی بؤی کؤتریب توریبتدی. تیپه لیکده جایلشگن سینمادن بوتون شهر، قؤلنینگ کفتی دیک کؤرینیب توره دی. سیمنا تیوره گی بؤیلب بیجیریم، مناسبگینه تؤرت بورچک شکلیده پارک توشگن؛ مجنون تاللر ایگیلیب یپراقلرینی یائیب توره دی؛ آدملر سایه سلقینده چیم، اؤت- اؤلنلر اوستیده اؤتیریشیب درسنگ قوریشردی. باله لر بیر-بیریگه کؤپتؤک إیرغیتیشیب، تؤپ تیپیشه دیلر.
شو آره ده اریقلر بؤئیده سلقینلب یاتگن بیتته- إیککیته إیتلرنی هم اوچره تیش ممکن ایدی. إیتلر نیگه دیر هارغین، افت-انگارلرینی کؤپ أیللیک چرچاق چؤلغب آلگن؛ بیر یوتوم آوقت و بیر تیشلم نان اوچون نیچه تیپکی یگه نینی ائتیب بیره آلمه یدی- ده إیتلر. اگر تیلی بؤلسه، باله لردن بیقینیگه کلتکلر یگه نی، یوزی- باشیگه کیلیب تیککن تاشلرنی؛ اینگ مهمی قؤشنی حاولیده گیلر کوچه له یاکی، نانگه إیگنه سالیب یدیرگنلرینی زار- زار أیغلب ائتگن بؤلرمیدی جانورلر. تیلسیز حیوان گزه ک آلیب کیتگن ایسکی قیغو حسرتلرینی إیچیده یوتمسدن نیمه هم قیلر ایدی. إیت-کوچوکلرنینگ کؤزلریگه غم قیغو یوگورگن؛ بشره سیگه نفرت و حقارت تؤرینی یایگن. کؤزلریدن سنیقلیک، خفه و مایوسلیک تاشیب توریبتی. تیللرینی چیقر گنچه هنسیره ر؛ آچلیکدن سیله سی قوریب، مداری کیتگن کؤرینه دی. بو جایلر ده قیشلاقلردن اولاقیب کیلیب قالگن إیتلرنی هم اوچره تیش ممکن. قیسیدیر نجاتکارینی کوته یاتگنده ی، إیتلر تیوره ک- اطرافگه النگ-جلنگ کؤز سالیشیپتی. نیگه دیر جؤره دیوانه کؤرینمه یدی، اوندن خبر یؤق.
بیر زمانلر میمنه جنوبی تورکستان نینگ یوره گی سنه لر ایدی. اسپالت قیلینمه گن ایسه- ده، کیشی نینگ بغری- دلینی آچرده ی إیخچم، کؤرکم و شینمگینه جاده لرده سیر ائله ش نینگ اؤزگه چه گشتی بار. کینگ- کینگ جاده لرنینگ إیککی تامانیده بزازلیک دوکانلری، رستورنت، بقاللیک، قصابلیک، کولاللیک، زرگرلیک، تیمیرچیلیک و ینه اللـه قنچه کسب و کار إیشخانه لری ایشیگی آچیق توره ردی. جاده لر یاقه لب آدملر اؤتیب- قئتماقده. شیلدیره ب آقه یاتگن اریقلر بؤئیده تراق تیشلریدیک بیر تیکس ایکیلگن یم- یشیل ارچه(ناجو)لر قد کؤرتیب، سولت تؤکیب توره ردی. سماورلر بیقیر- بیقر قئنه ماقده ایدی. کبابپزلر قؤره گه سالینگن کؤمیرنی تینیمسیر ایلپیتر، قویروق بیلن سیخلنگن قؤزی گؤشتی نینگ جیزیللب یانیشیدن کؤتریلگن قویوق توتونلر کؤکه اؤرلر، کباب نینگ یاقیمتای هیدی بوتون رسته آدملری نینگ دماغینی قیتیقله یپتدی؛ جرنگیلله تیب کفگیرلرنی داش قازانگه اوره یاتگن بکاووللر قؤلی- قؤلگه تیگمی آدملرگه پلاوخان تؤره دن آش سوزماقده ایدی. إیتلردن بیر- إیککیته سی موزدیککینه نمیققن یرگه اؤمگن تشلب، آشخانه و رستورانلردن انقیب تره له یاتگن هیدلرنی مریقیب دماغیگه جایله ماقده ایدی...
دوکاندارلر موترلرنینگ اؤتیب قئتیشیدن کؤتریلگن چنگلرنی یاتقزیش اوچون إیدیشلرینی سووگه باتیریب شراپیلله تیب سوو سیپه دی. توش پئیتی مکتبدن قئته یاتگن قیز- اؤغیل باله لر تورنه دیک سوزیلیشیب اویلریگه قئتیشماقده. باشلریگه سبد کؤترگن نان وایلر هر یاقدن« آلیب قالینگ منه إیسیق نان!»- دیه قیچقیره دی. بؤئینلریگه قؤنغیراقچه لر ته قیلگن آت گادیلری شــَلدیر- شولدیر قیلیب، اوزاق- یقیندن کیلگن یؤلاوچیلرنی اؤزمنزللریگه یتکزیب توریبپتی.
تله تؤپلر باشلنگنی یؤق هلی. آلدینده قاره کونلر شهرگه قره ب آغزینی آچیب تورگنده ی گویا. خسته لنگن بیمارگه اؤخشب، شهر اؤزی نینگ اینگ سؤنگگی تینچ نفسینی آلماقده. إیککی أیل آلدینگی آسایشته لیک شهرنی هسته- سیکین ترک ایته یاتگن ایدی. قــئـناق حیات ساووقینه ساکنلیککه جای بؤشتماقده ایدی.
جؤره دیوانه إیتلرینی ایرگشتیریب هرکون شهرنی بیر ائله نیب چیقه دی. کیئیله بیریب، توتیله بیریب، دبدله سی چیققن، اؤوه دیگه ائلنگن بیر کیئیم بیلن شهرگه کیلیب کیتیشدن اصلا تارتینمه یدی او. نیمه قیلیب بؤلسه هم نیتی، إیتلرنینگ قارنینی تؤیدیریش، اولرنی بیزاری باله لر، بی باش کیشیلردن آمان سقلب قالیش. إیتلرنینگ یوره گیگه قولاق توتیش. اگر آدملر جؤره دیوانه سؤزلرینی ایشیتماقچی بؤلسه چمه سی او منه بونده ی دیماقچی ایدی:
ای آدملر، بس قیلینگ حیوان آزارلیکنی، إیتگه نفرتینگیزنی تؤخته تینگ. بو تیلسیز حیوان نینگ هم سیزگه اؤخشه گن شیرین جانی بار؛ اؤزیگه یره شه حس تویغولری بار اولرنینگ هم. اینگ وفادار، سیزگیر، سیزگه مونس اوی حیوانی انه شو إیتلر بؤله دی. سیز، نیمه گه اولرنی ققشه تیب اوره یاتگن ینگیزنی اؤزینگیز هم بیلمه یسیز. خاتین آزارلیک، إیتگه نفرت سیزنینگ قان- قان ینگیزگه سینگیب کیتگن. خؤش! ایندی توغیلگن ججگینه کوچوکچه لرنی، نیگه دم و قولاقلرینی کیسیب، یاکی چاپیب تشله یسیز؟ نیمه گه سیز کؤپ تؤققن آنه إیتنینگ باله لریدن بیرارته ایرکه گینی سقلب، اورغاچیلرینینگ باشینی کیسیب یرگه کؤمه سیزلر؟ إیتنینگ اورغاچیسیدن نیگه عار قیله سیز ای آدملر؟ سیز فقط بیلدن پستنی اؤیله یسز...قؤیب بیرسه شو تیلسیز جانوارنینگ چؤچاغینی کیسیشگه هم تیارسیز، هی هی آدملر! تؤخته تینگ بو خاتین بیزارلیک و إیت آزارلیکنی- دیگن بؤلرمیدی او. بؤلمه سه او نیگه مونچه لر إیتلرگه مهر قؤئیب اولرنی سیوردی. منه مین دیگن ده ئدی، قاپاغان إیت هم اونینگ آلدیده مومده ی ایریب کیتر ایدی. قیزیق جایی شوکه جؤره دیوانه إیتلرنی ایمس، إیتلر جؤره دیوانه نی قیدیره ردی.
جؤره ملنگ هر کونی اؤز إیتلرینی یدیرگنی، إیچیرگنی و آوونتیرگنی شهرگه آلیب چیقه دی. قویاش یوزیگه چادرینی تارتمی توریب کؤز یاریقلیگیده ینه قئتیب، کلبه سیگه کیله دی. اونینگ کلبه سی بابا قؤچقاردیگن تامانده جایلشگن بؤلردی. آره لیق اوچ- تؤرت چه قیریمچه لیک یؤل. هر قچان قره می، ملنگ آرقه سیدن اؤن- اؤن بیشته گچه إیتلر قطارله شیب یوره دی. اونی، مین إیتلرنینگ تیلینی بیلگوچی بیر دانشمند بؤلسه کیره ک، دیب ایدیم... ملنگ إیتلرینی کیچگه قالدیرمی، مکانیگه آلیب قئته دی. جؤره دیوانه نینگ غارخانه سینی کؤرگنمن.شهردن یتککه قره ب یوریله دی؛ آقر دریا کؤپریگدن کیچیب، درختلر توتش محلله لرنی آرتده قالدیریب، بیابان سایگه تامان انچه یورگندن کیئین جؤره دیوانه نینگ اویی کیله دی.
سای نینگ اؤنگ تامانیده، چمه سی اوچ آدم سیغردیک بیر اؤئیق غار جؤره ملنگ نینگ توره ر جایی ایدی. ایسکی- توسکی، شال- شول، إیفریندی لته-لوته، قاتگن- قوتگن نان، یر یاغی سالینگن هر خیل إیدیش، په خال، یاغاچ، شاخ-شبّه لر،سوو سالینگن تونیکه تیاق و یلاقلر ... اونینگ کلبه سینی بیزه ب توره ردی. جؤره دیوانه إیتلری دوره سیده اؤیچن بیر قیافه توره ردی. ملنگ إیتلرینی ایرکه لب، هر بیریگه نام قؤئیب اولرنی اؤشه قؤیلگن اسملری بیلن چقیره ر ایدی. بیرینی ترلان، ینه بیرینی بؤری باسر، بیتته سینی قشقر، ینه بیتته سینی به بیر، قالگنلرینی لئیچه، إیسکاووچ، کؤپــَک، آووچی، اوروشقاق، تازی، کیچیگینی برجی، گورجی... دیب چقیره ردی. بیر کونی کیمدیر، جؤره دیوانه نینگ إیتلریدن بیرینی مشهور بیر آدم نینگ نامی(گ-ن) بیلن اتب چه قیردی. شونده جؤره ملنگ یوره گی آغریب، قتتیق اؤکسیندی. بیر نرسه لرنی گپیریب، باش چئیقب اچّیق کؤز یاشی قیلدی.
جؤره دیوانه کؤپ پئیت إیتلری بیلن صحبت قوروشر ، حال-احوالینی سؤره ر، إیتلرینینگ تنه سیده أیللر دوامیده زیل آلیب یاتگن آغریقلرنی آلر، بیل- آیاقلرینی اوقه لب اوخله تر، همنفس بؤلیب، اولرنینگ دردیگه ملهم بؤلردی. تیلسیز إیتلر هم جوره دیوانه گه تلپینیب، او بیلن اؤینه شر، إیچلریده قه له شیب یاتگن غم- غصّه لرنی تؤکیب سالردی. احتمال، إیتلر تون یریمده باشیدن کیچیرگن قاره کونلرنی أیغلب-أیغلب ائتگندیر جؤره دیوانه گه. اگر میلتیق آوازلری سکوت کؤکسینی أیرتمه گن بؤلسه، إیتلر اؤز خلاصکاری قؤنیگه باش قؤئیب، قاره شاملرده تؤئیب- تؤئیب هولیگندیر . جؤره دیوانه هم إیتلریگه:
اؤکسینمنگ عزیزیم، کویونمنگ جگرلریم. نه چاره توف! توف هی !!! شونده ی بغری تاش انسانلرگه، دیب چوقور-چوقور خؤرسینگندیر...
اؤشنده قاره کونلرنینگ ساووق شرپه لری جؤره دیوانه گه هم تین بیرمه دی. او هم إیتلری بیلن شهرگه کؤچیب کیلیشگه ناچار بؤلدی...
۲۰۱۲/۶/۱۱
کانادا