باله میز- ده. ائنیقسه، مکتبدن قئه ته یاتگنده یؤلنی باشیمیزگه کؤتریب، کؤچه لرنی شوخلیک، قی- چو، شاوقین سورانلر بیلن تؤلدیریب اوئیمیزگه یتیب کیله میز. اری(زامبور/زنبور) اویه لرینی بوزیش، کؤچه دروازه لریو دیوار لرده ادّی- بَدّی نرسه لرنی یازیش و چیزیش؛ اؤز ارا یاقه له شیب، کویلک أیرتیش، دؤپّی، کاوش یؤقاتیب یوریش کونده لیک ایرمه گیمیز ایدی بیز تینگقورلرنینگ.

  ایرگش بیلن اوروشیب، گپلشمی یورگنیمگه هم انچه بؤلیب ایدی. او راسه ایپچیل مزنگگینه، ملله دن کیلگن، تیریشقاق، جوجه خورازدیک جنگریلیک قیلیب یوریشنی یخشی کؤره ردی. باشی یاریلیب، آیاغی سینگه نیگه قره می،او کلتکدن تؤیه دیگن بلا ایمسدی. اوروش ساتیب آله دیگن سورتیدن- ایدی او. باله لر آره سیده اوروشیب قالگن جؤره لرنی یره شتیریش نینگ قیزیق اصولی بؤلردی اؤشه زمانلر. اوچ- اوچ، تؤرت- تؤرت کیشیله شیب، اوروشگن تامان نینگ قؤلی، قؤلتیغیدن توتیشر، فلان نینگ آتینی ائت دیب، قولاغیدن تارتیشر، سودره ب- سودره ب آخری، بیر- بیریگه آلیب کیلیب یوزلشتیریلردی. اوروشگن تامانلرنی یره شتیریش آسان کیچمس ایدی. خفه لشگنلر نامیگه تؤقنشتیریلسه، نامیگه گینه قؤل اوشلشسه، یاکی، بیر- بیرینینگ آتینی تیلگه آلسه حساب؛ یره شدی سنه لردی. شونده هم طرفلرنی بونگه کؤندیریش اؤزی بؤلمسدی. اؤشه کونی قولاغیمیزنی سفره ده ی قیلیشیب چؤزیشدیلر. بیراق، یره ش عملگه آشمه دی. اؤیلب کؤرسم ایرگش بیلن آره میزده انچه جدّی سبب بار ایکن. انیق ایسیمده، بیرکونی اؤرتاغیم ایرگش صنفداشلریمنینگ آلیده آنه ام نینگ آتینی توتیب، شرمنده قیلدی مینی. باله لیک یوره گیم اؤشندن چیل-چیل سیندی. خوددی، آسماندن یرگه توشگنده ی بؤلدیم. بیگانه باله لر آلدیده-یه! آپه ام یاکی، سینگلیم نینگ آسمینی تیلگه آلسه مناسبتلریمیزهوسلله شیب، قلتیس توس آلیشی ممکن ایدی.

  مینی ایرگش بیلن یره ش تیرماقچی ایدیلر. یؤلیمیزده گی قیشلاق نینگ کتته کؤچه سیده میز. کون باترگه إیککی ساعتچه لیک وقت قالگن. اولر بیزنی تارتیشیب دیوار سایه سیگه آلیب کیلیشدی. جوره لرمینگه هم اونگه هم :«بؤل آتینی ائت، بیر چینه چاغینگنی»- دیب إیشتــَـرابلر ایدی. مین اؤزیمنی آلیب قاچیشگه تیریشه من. آخری، قیه لب تورمکلنگن دروازه گه ایلکه ام اوریلیب أیقیلدیم. دروازه قرسیللب آچیلیب کیتدی. آرقه امگه اؤگریلب قره سم، کتته حاویلیده من. برنده سالینگن اوچته اوی کؤزیمگه إیلیندی. دراو، بو اویده إیلان، چیان، کلته کلاس، قورت قومورسیقه مؤل دیگن اؤیگه باردیم.

  بیر قره دیم، خانه لر بؤم- بؤش تویلدی. ینه تیکیلیبراق باقسم سؤل تامانده گی خانه دن غؤنغیلله گن تاووش قؤلاققه چه لیندی. ایشیک نینگ کؤزیده، بیر دسته سینیب یاتگن یؤغان- یؤغان خیویچلرگه کؤزیمیز توشدی. غؤنغیللب تورگن سیسلر إیغره نیشگه ائلندی. تغین جیمیب کیتدی. قنده ی دیر آدمنی قیغوگه باتتیریوچی مونگلی نالیشلر. داد-فریادلر خوددی،نجات سؤره گنی خانه دن تشقریگه اؤرله یاتگنده ی ایدی. حاویلی دیوارلریدن قئیناق و غضب یاغیلیب تویبتدی. اویرده هیچ کیم یشه مسدی. «حاولیده نیمه دیر بؤلماقده؟»- دیگن سوال مییه امده پیدا بؤلدی، یره تیریش دیگن نرسه ایسدن چیقیب کیتدی. بیردن، بیز باله لر ایشیگی ایتککه قره ب لنگ آچیلیب یاتگن خانه گه یاپیریلیب باردیک. اوچاو- تؤرتاولان: 

«اجینه، ارواحلر بؤمه سین تغین!»- دیه غیــبــیر- شیـبر قیلیشیب، اویگه کیره ر یمیزنی هم، آرقه گه قئتیب کیتریمیزنی هم بیلمی، تورگن یریمیزده قاتیب قالدیک. «هلی وقتلی، کوندوزی کو، کتته لر بیلن قؤشیلیب کیله میز»- دیگن اؤی بیلن آرقه گه قئتیب کتته یؤلگه چیقدیک.   

۲

 شوپئیت بالا خانه تیپه سیده، بیر سوروققه إیلینگن ماوی بیراققه کؤزیم تیگدی. خوددی، چرچه گنیدن نفسی کویب قالگن آسمان یل تره ته آلمه یپتیدی. سهل اؤتیب جانسیزگینه شمال ایسه باشله دی. کتته یؤلگه کؤلنکه سی توشیب تورگن کؤک بیراق زؤرغه هیلپیره ی کیتدی. تعجّب إیله تیپه گه، بیراققه تامان کؤز سالدیم. «عجبا! بو یرده بیرار معموریت، دولت اداره سی بؤلمه سه، یلاو-بیراق نیمه قیلب توریبتدی»- دیگن فکر- خیاللر إیچیمدن کیچتدی. ماوی بیراق باشیمیز اوزره ساووق صلابت تؤکیب، شوخلیگیمیز باسیلدی شیکیللی. بیز یاشی کتته کیشیلر بیلن قؤشیلیشیب، بایه گی مونگلی تاووشلر ایشیتگنیمیز خانه گه کیریشگه آشیقماقده میز. شمال بیرآز کوچه یدی. هواگه چنگ کؤتریلدی. توپراقنی ساوریب تؤزان یاقندن یاغیر؛ شاخ- شبّه لری حاولیگه ایگیلیب تورگن درخت، واقعه دن خبر تاپگنده ی آغیر نفس آله یاتگنده ی گویا. إیچیمگه قؤرقینچ کیریب، آیاقلریم بیلیمگچه یرگه کیرگندیک، تنه امنی تارته آلمی قالدیم. بؤز باله، اؤتیشی یاشیده من هر قه لی...

۳ 

    کتته لر بیلن قؤشیلیب مین هم خانه گه کیردیم. اویلر بؤش؛ توشک سالینمه گن. نی کؤز بیلن کؤره ی کی، شوندیککینه قوروق یرده، بیر-بیرگینه اؤبه دی إیشتان آستیده، إیککی آدم، کتته-کتته قازیقلرده زنجیرلب بایلب قؤئیلگن. بیرنینگ اسمی عبدرحیم، ینه بیری نینگ آتی نور محمد. اسملریگه دیوانه لقبی هم قؤشیب ائتیله دی. إیککله سی نینگ هم ساچ- ساقالی اؤسیب کیتگن، تؤیب آوقت یمه گنیدن یاغاچده ی قوریب قالیشگن.

 قاواقلری آسیلگن گوپسرده ی بیر ساقچی هر نیچه ده :                              «نیمه گپ دیوانه لر»- دیب خبر آلیب توره دی. بو آدمنی کؤریش بیلن دیوانه لر بؤرینی کؤرگن قویاندیک بوجمه یشیب، تیلمورگنچه، تاووش چیقرمسدن مایوس باقیشردی. دیوانه لرنینگ بدنی خیمچه لر ضربیدن ماما تلاق بؤلیب، کؤکریب کیتگن. تنه سیدن سیزیلیب چیققن قانلر لخته- لخته بؤلیب قاتیب قالگن. بخشی "دیوانه" لرنینگ قؤش سالیب هیده لگن شدگاردیک بدنیدن- جینلرنی راسه قیدیریشگن چمه سی. 

بایه گی گؤپسر کیشی خانه نی ترک قیلیب، إیزیگه قئه تر ایکن، "دیوانه" لردن      سؤره دیم :

- نیمه گه سیزلرنی بو یرگه آلیب کیلیشیب، بو کوی سالگنلر؟

- بیزنی اوّل «شکّاک» کیئین«دیوانه»- اتب آلیب کیلدیلر بو یرگه،- نیمه دن دیر خوفسیره ب، مجالی قالمی، پریشان احوالده سؤزلی کیتدی عبدرحیم،- اؤقیتوچی ایدیک. فقط ذهنی اؤتکیر باله لرنینگ سواللریگه جواب قیلگنیمیز اوچون بیزنی توتیب آلیشدی. ساغه یترماقچی بؤلیب جینگیر بخشی قؤلیگه تاپشریشدی.یگه نیمیز کلتک، بار گپ شو.

- بخشی سیزلرنی نیمه گه اورشدی، سؤره دیم.

- ایتیمیزده جینلر إین قورگنمیش. اؤقیب، اوریب،کلتکلب إیچیمیزدن جین -اجینه لرنی چیقرماقچی ایمیشلر. کلتک ضربیدن رمقی جان بؤلدیک.

شکنجه آستیده ایزیلیبلر کیتگن إیککی انسان نینگ بو احوالده کؤریش بیز باله لرگه آغیرلیک قیلدی. حاولیدن چیقیب، یؤلگه توشدیک، شته لاق آتیب، ینه اوی-اویمیزگه   ترقه لیشیب کیتدیک.

4

    هر کون مکتبگه اؤتیب- قئته یاتگنیمیزده دیوانه لرنی بیر کؤره ردیک. جینگیر بخشی عبدارحیم و نورمحمدلردن «جینلرنی» چیقره آلمی، کیلگن جائیگه قئتیب کیتگن. شونده کیمدور:

"منه زنجیربند قیلیب تشلنگن کیشیلرنینگ قرینداشلری هم کؤکریب توریبتدی شو جایده"،-دیب دؤنغیلله دی. اولر ماوی بیراق آستیده کابلدن کیله یاتگن کتته داوروغی کیتگن جینگیرنی کوتیشه یاتگندی -افتیدن. ماوی بیراق ایسه، یؤلچی یولدوزده ی تام اوستیده همان مونگلی هیلپیره ب توریبپتدی. آدملر یؤلگه چیقیب، إیککی اوچ- کوندن بویان کابلدن کیله یاتگن منترچینی کوتماقده ایدیلر. دیوانه لرنی توزه تماقچی بؤلگن منترچی احتمال انه شو ماوی بیراقنی کؤریب، موتردن توشر، زنجیربند عبدرحیم، نورمحمد لرنینگ بدنیدن جینلرنی چیقریشگه کیریشر...      ماوی بیراق دیوانه لرنینگ تورگن جاینی تاپیش اوچون یوکسکلیکده تیکیب قؤئیلگن  بیر بیلگی-علامت کیره ک. 

  جمعه کونی مکتبدن قئته یاتگنیمیزده، زنجیبر بند دیوانه لرنی کؤرماقچی بؤلیشیب حاولیگه کیردیک. بو گـــَل قولاغیمیزگه أیغی- نالیشلر إیشیتیلمه دی. اوی-خانه لر ساکنلیک قعریگه چؤکیب کیتگنده ی توئیلدی. اوی إیچیگه بؤیئین چؤزدیک. دیوانه یؤق ایسه -ده، اولرنینگ جینلرینی اوریب چیقریش اوچون، اوّلگیسیدن مینگ چندان کوچلیراق درد- آغریق  قؤلـله نیلگه نینی سیزیش ممکن ایدی. قره سک «جای بار جؤلک یؤق»؛ زنجیر باغلنگن قازیق هم قاقیلیگنیچه تورگن. اؤته کوچلی منترچی دیه تعریفلنگن جینگیردن-ده، درک یؤق...

ماوی بیراق توشیریلگن ایدی. دروازه آلدیده اؤزینی گؤرکاو دیب ته نیشتیرگن بیر کیمسه : «افسوس،دیوانه لر توزه لمه دی...کؤمیب کیله یپمیز، خدا رحمتله سین اولرنی!»- دیدی. قئتیب حولیگه کیریشگه جرآت قیله ۀمه دیک.

 ۱۹۸۸-أیل شبرغان