هویدا- کؤزگه کؤرینگن، استعدالی اؤزبیک شاعری، تصوّف ادبیّات نینگ نماینده لریدن سنه له دی. خواجه نظر غایب نظر اؤغلی هویدا (م1704) أیلی فرغانه نینگ چیمیان قیشلاغیده دنیاگه کیلگن. نصبی تاماند هویدا اؤشلیک(قیرغیزستان) بؤلیب، آته سی غایب نظر مشهور قشقرلیک عارف آفاق خواجه نینگ مریدی بؤلگن. اونینگ اولادلریدن سراجی، صلاح الدین ثاقب، ثمربانو کبی شاعرلر اؤتگن. شاعر چمیان و قؤقان مدرسه لریده اؤز دوری بیلیملریدن تعلیم آلگن.
ادبی میراثی
خواجه نظر هویدانینگ بیر نیچه نسخه ده گی شعری دیوان بیزگه یتیب کیلگن. دیوانده هویدانینگ 100دن آشیق غزلی، 28 ته رباعیسی، 41 ته تؤرتلیگی، بیتته دن مخمّس، مسدس، مثمن، مستزاد و اوچته مثنویسی اؤرین آلگن.شونینگدیک شاعردن «رباط دل» («کؤنگیل اویی») ناملی بیر داستانی هم سقله نیب قالگن. اخلاقی، تعلیمی یؤسونده یازیلگن بو داستان 30 باب همده «ابراهیم ادهم»(بعضیلر بونگه مستقل اثر دیب قره یدی) قصّه سینی اؤز إیچیگه آله دی. اونده اسلامی تصوّف نینگ عموم انسانی غایه لریی عبرتلی حکایتلر واسطه سیده بیان قیلینه دی. مثنوی ژنریده یازیلگن بو داستان اؤگیت و پندنامه وظیفه سینی اؤته دیدی. «رباط دل» داستانیگه کیرگن«بیان غدّاری ِدنیا»(« یوتگوردنیانینگ بیانی») حکایتیده اکه- اوکه لرنینگ فاجعه لی قسمتی، محنتسیز تاپیلگن مال- دنیانینگ وفا قیلمسلیگی ائتیب بیریله دی. هویدا ایجادیده توردی فراغیگه اؤخشتمه قیلیب یازیلگن شعرلر هم بار. اونینگ کؤپچیلیک شعرلری عشقی موضوعلرگه بغشله نه دی.
هویدا 18 عصر اؤبیک ادبیّاتی فعال اولش قؤشگن ادیبلردن سنه له دی. اؤزبیک ادبیّاتیده هویدا ایجادی تدقیق قیلیگن، علمی إیشلر عملگه آشیریلگن. شونینگدیک هویدا شعرلری بیر قطار تذکره وبیاضلرده کؤچیلرگن.
هویدا 1780 أیلی حاضرگی فرغانه ولایتیگه قره شلی چمیانده عالمدن کؤز یومه دی.
هویدا شعرلریدن نمونه
بیر بوزوق ویرانه دور اول اویده کیم یار اؤلمسه،
یار إیله آباد ایرور اول اویده اغیار اؤلمسه.
گاه کؤرونوب، گاه قاچر، عاشقلرنی کویدوروب،
عشق لذت بیرمه غی دلبرکی عیــّار اؤلمسه.
آشنالیقینی بوزوب یار ، اندین ائلر اعتراض،
اول کیشی کیم یاردین بیردم خبردار اؤلمسه.
کؤپ بلا اؤقین آتر، عاشق سری، عاشق ایمس،
کؤکسین آچیب یارنینگ آلیده تیار اؤلمسه.
بؤلمه غی آه و فغان تانگ آتغونچه بیدارلیک،
عاشق دلخسته نینگ یاری ستمگار اؤلمسه.
یب - یوتوب آرام إیله عاشقلیغی بیکار ایرور،
چرب شیرین یب-إیچدیب کیمکی بیزار اؤلمسه.
اول اؤزونگ قیل عمل، سؤنگره نصیحت ایلگه دی،
ای هویدا سؤزلمه سینده عمل بار اؤلمسه.
2
إیچرده باده سحر موسوم چمن یخشی،
نوای مطرب خوش مجلس، انجمن یخشی.
سوزوب پیاله ی می نی، أیغیلسه عشرت إیله،
سؤنغره مغبجه می کاسه ی ختن یخشی.
خوش اؤتکر عمر عزیزینگ، جهان غمینی یمی،
می إیچ، تریکلیک ارا صحت بدن یخشی.
کیشی کیم إیچمسه مینی تیریک ایمس، اؤلغان،
انینگدیک آدمغه گور إیله کفن یخشی.
3
نه قیلدیم سنگه من یاریم، جمالینگدین جدا قیلدینگ،
باشیمده گرد غمنی چون چراغ آسیا قیلدینگ.
همیشه کویدوروب شمعی فراقینگ بیرله جانیمنی،
منی پروانه نی خاکستر زیر پا قیلدینگ.
جدالیغ ائلر ایکن سن، ایا لیلی وش شیرین،
نی دیب اول اؤزینگغه مین غریبنی آشنا قیلدینگ.
نگارا، بار غم بیرله فراق و ناتوان ائلب،
الفدیک قامتیمنی لام الف ینگلیغ دوتا قیلدینگ.
اؤشه رؤزی: «بیلورمو سن؟» دیب ائتینگ، ای یاریم،
بلی، دیدیم ، سنی سیودوم، بلاگه مبتلا قیلدینگ.
ایا، دلبر هویدادیک بلاکشنی ایشیکلرده،
سالیب کؤزدین بینوا، زار و گدا قیلدینگ.