توردی فراغی
اصل اسمی توردی، اؤزبیکچه شعرلریده هم توردی؛ تاجیکچه شعرلریده ایسه فراغی تخلّصینی آلگن - شاعر. توردی بخاراده توغیلگن(؟)، 17- یوز أیللیکده (1699/1700) خوجندده دنیادن کؤز یومگن. او بخاررا مدرسه لریده تحصیل آلگن. فراغی اؤزبیکلرنینگ یوز اوروغیگه منسوب و کؤزگه کؤرینگن سیاسی ارباب بؤلگن. شاعر توردی حقیده کؤپ معلومات سقله نیب قالمه گن. توردی عبدالعزیزخان سراییده عملدار بؤلیب إیشله گن. سبحان قلخان تختگه اؤتیرگچ، سرایدن چیتله تیله دی. اشترخانیلرگه قرشی خلق کؤترگن عصیانگه فعاللیک کؤرسه ته دی. توردی شوندن سؤنگ جیزخ و خجندگه باریب، محتاجلیک و اوزلوکسیز توشوکونلیکده عمر کیچیره دی.
شاعر توردی سرایده لیگده سپاهیگرلیک/حربیلیک إیشلری بیلن شغلله نه دی. اؤزینینگ«در مزمت سپاهیگری»( حربیلیکنی یامانلش) شعریده خان و امیرلر بیلن بیرمونچه قره مه - قرشیلیککه دوچ کیله دی. ادیب اؤز زمانه سیده گی واقعه-حادثه لرگه نسبتن سیزگیر بؤلیب، اجتماعی عللتلرنی ایاوسز اؤی سیتیب(نقد)کیلگن. شعرلریده هجو و تنقید وآگاهلیککه چقریق اوف اوریب توره دی.
توردیدن بیزگه میراث بؤلیب قالگن شعرلری اونچه لیک کؤپ ایمس. سؤزلریدن معلوم بؤلیشیچه قلمی پیشق، فکرلری ایسه تیرن، سؤز تنلش مهارتی هم یوکسک بؤلگن. ائنیقسه اونینگ سبحانقلی خاننی قاره لاوچی شعرلری جوده اؤتکیر. شوندن کیلیب چیقیب ائتیش ممکن که، فراغی شعرینینگ بیر قسمی بیزگچه سقله نیب قالمه گن.
توردی شعریتی نینگ بیر بؤلگی عشق و سیوگی حقیده. اونینگ:
تورکانه خرام ائله دی اول شوخ دلارا،
دل ملکینی بیر گوشه چشم ائله دی یغما.
مطلعی بیلن باشله نیوچی غزلی لیریک و اؤیناقی آهنگده یازیلگن. عمومن آلگنده توردینینگ شعرلری، اجتماعی سیاسی و فلسفی روح بیلن سوغاریلگن. او 17-عصر ده گی اؤزبیکلر ارا باش-باشداقلیکلردن ایزیلیب، کوینیب،خلقنی بیرلیککه دعوت قیلوچی منه بونده تاثیرچن شعرلر یازیب کیتگن:
تار کؤنگوللیک بیکلر منمن دیمنگ، کینگلیک قیلینگ،
تؤقسان إیککی بؤلک اؤزبیک یورتیدیدور، تینگلیک قیلینگ.
توردی فراغی نینگ کم حجملی و إخچم شعریده اؤی سیتیش(تنقید) روحی بلندلیک قیله دی. اونینگ ایجادیده مخمور، گلخنیلر قطاری شعریت نینگ تنقیدی روحی اوستونلیک قیله دی.
قطره ام ناچیز، امّا ذات قلزم توردی من،
کیلتوران امواجیغه بحر تلاطم توردی من.
قیرق، یوز، مینگ اقرابالر ایتدیلر میندین نفور،
نی بلا بخت قرا و طالعی شوم توردی من.
رشته دیک مینگ بار روزی چشم سوزندین اؤتر،
با وجودی اعتبار چشم مردم توردی من.
/* Style Definitions */ table.MsoNormalTable {mso-style-name:"Table Normal"; mso-tstyle-rowband-size:0; mso-tstyle-colband-size:0; mso-style-noshow:yes; mso-style-priority:99; mso-style-parent:""; mso-padding-alt:0cm 5.4pt 0cm 5.4pt; mso-para-margin-top:0cm; mso-para-margin-right:0cm; mso-para-margin-bottom:10.0pt; mso-para-margin-left:0cm; line-height:115%; mso-pagination:widow-orphan; font-size:11.0pt; font-family:"Calibri","sans-serif"; mso-ascii-font-family:Calibri; mso-ascii-theme-font:minor-latin; mso-hansi-font-family:Calibri; mso-hansi-theme-font:minor-latin;}