چرخ دون ناگــاه بؤلیــب بـدمزاج، دون ایلیگـــه بیردی کـمال و رواج.
مالک و املاک اؤلیب تاج اؤلیـب، بیزگــه علاجی انــگه اخراج اؤلیب.
چیقماغی فکر ایلـه بان ایکی رفیق، اول ایدی غربت سری باشلــه طریق.
خلص اؤلیب ملک و وطنـدن جدا، ســالــدیم اؤزیـم غربت شـدت ارا.
تاکــه بخــارا سری قؤیدیم قــدم ، آه بــو خـاری ارا بـــؤلــدیــم عـدم.
گرچــه ایرور منـزل دلــکش بسی، لیک مسافــرغه ایمس خـوش بسی
اقتصادی احوالی آغیر بؤلگن شاعر نشاطی قششاقلیک، غریبلیک و محتاجلیکده کون کیچیره دی. نشاطی نینگ حیاتی حقیده بوندن آرتیقچه معلومات موجود ایمس.
ایجادی و ادبی یرتمه لری
اؤزبیک کلاسیک ادبیّاتی نینگ ترقیّاتیگه اولکن حصّه قؤشگن شاعر نشاطی برکه لی ایجاد قیله دی. دنیاوی روحده گی لیرا- ایپک شعریتنینگ رونق تاپیشیگه ثمره لی تاثر قلدیره دی. نشاطیدن «حسن و دل»، منظوم «قوشلر مناظره سی» همده کیچیراق حجمده گی دیوانی(1500 مصرع- 38ته غزل، 14 مخمّس) بیزگچه یتیب کیلگن.
حسن و دل
داستان شکلیده یازیلگن بو اثر 1778- إینچی أیلی قلمگه آلینه دی. مجازی روحده یازیلگن«حسن و دل» داستانی اؤزبیک ادبیّاتی نینگ کتته یوتوغی سنه له دی. شاعر ایجادینینگ چؤققیسی حسابلنگن بو اثر 62 باب، 15584 مصرعدن تشکیل تاپگن. اثرده عنعنه وی کیریش(1-5باب)لردن سؤنگ شاعر اؤزی حقیده، اثرنینگ یازیلیش سببلری خصوصیده، سؤز و اونینگ قدرتی، مشهور خمسه نویسلر(نظامی، خسرو دهلوی، جامی، نوایی و باشقه لر) باره سیده سؤزکتگن.
داستان نینگ اساسی قسمی 11 بابدن باشله نه دی و خاتمه بیلن توگه یدی. اثرده سیوگی- محبّت یتکچیلیک قیله دی. او حسن و دلنینگ مرکّب سرگذشتلریده اؤز افاده سینی تاپگن. نشاطی «حسن و دل» داستانیده عقل، عشق، یوره، خیال، نظر، وفا، مهر، ناموس، همّت، صبر کبی اوبرز لرده کیشیلرده ایجابی خصلبتلر بیلن گوده لنتیریله دی. رقیب، فساد و نفس کبی اوبرزلر یامان یاوزلیک تمثالی صفتیده تصویرلنه دی. داستانده وطننی سیویش، خلقپرورلیک، معرفن و عدالت،مردلیک، سیوگی- صداقت، یخشی خُلق- آداب کبی موضوعلر إیلگریگه سوریله دی. داستان دوامیده ابرزلر بیر مخرجگه کیلتیریله دی و برچه سی عشق آلدیده باش ایگه دیلر. عشق بویروغیگه بؤی سؤنه دیلر. نشاطی داستانیده آدملر، طایفه لر اؤرته سیده گی نزاعلر قاره لنه دی.
قوشلر مناظره سی
نشاطی ایجادیده« قوشلر مناظره» سی علحیده اؤرین توته دی. اثرده اؤشه دورده گی اجتماعی عللتلر، جهالت و منصبپرستلیک کبی خصوصیتلر مجازی شکلده نظمگه تارتیله دی. مناظره ده همّه سی بؤلیب، 14ته قوش(طاووس، بلبل، طوطی، هما...) اؤرته سیده بؤلیب اؤتگن بحث و تارتشولر تصویلنگن. شاعر قوشلر تاتشوی آرقه لی انسانلرده گی تکبرلیک، خودبینلیک و مقتنچاقلیک سلبی صفتلر قاره لگن.
نشاطی شعرلریدن نمونه :
مــرد ایلیــــگه اؤزگچــــه آیین کیـــره ک،
قولیغه و فعلیــــگه تســــــکین کیــــره ک.
عقلینگ اگـــــر سینـــــگه بؤلسه رهنمون،
جسمینگ ارا جان ایرور اول قاف و نون.
***
کیمکی یمان سؤزنی دیر، انسان ایمس،
سـؤزکه یامانــــدیر، آنی حیوان دیمس.
***
سؤزدین ایکن روح روان هم سنگه،
جان و تــن و تاب و توان هم سنگه.
***
سؤزکه ملاحت بیلن مرغوب ایرور،
زینت انگه بؤلسه اگر خــوب ایرور.
سؤزدین ایرور معنی رنگین مراد،
بؤلمسه اول سؤزنی دیگیل گردباد.
***
هــرکیشی اؤز طبعیچه انشـا قیلور،
معنی لیک سؤز ایل ارا پیدا قیلور.
***
اهــــل سخـن کیم ایدیلر نکته سنج،
تاپتدی الر رنج چیکیب،ملک گنج.
***
خوازم ایلی و دانشمندلری وصفیده ائتیلگن شعرلر:
بـار ایــــدی خـــوارزم دیــــارو یــریــم ، آندین ایدی یخشی یامان گوهریم.
دیمـــه آنی بار ایـــدی جنــت مثــال، یتمه گوسی وصلیغــه فهم و خیال.
خلقی انینگ برچـه سی عشرت فــزا، خلق خـوش و نطقی داغی دلگشا.
علم ایلی نینگ وصفی جهاندین فزون، هرنه گمان ایله سنگ اندین فزون.