حکایه
نجات إیزلب
حکایه قیله یاتگنیمیز حیاتی بو واقعه گه کؤپ أیللر بؤلدی. اؤشــــه پئـــــتـلری شفاخانه دیگن نرسه بیرگینه ولایت مرکزیده بؤلرایدی. بیزنینگ شهریمیزگه هلی زمانوی ایملش(طبی خذمت) یتیب کیلگنچه یؤق. اوستیگه اوستک قیشلاغیمیز هم شهردن بیش چقیریمچه لیک اوزاقده جایله شگن.
شولرگه قره می، خامه یؤللر آشه شهرلر ارا کتته- کیچیک یوک ماشینه لر قتنب توره دی. آدملر اؤز إیش- یوموشلرینی قؤلــده دیر، آیاقدیر، اولاوده دیر بجریب یوریشگه اؤرگه نیب قالیشگن. قیشـــی لای، کونـــــدوزی چنگ- توزانگه بیله نیب بؤلسه هم کیشیلر تیریکچیلیکلرینی انه شو شکلده تیبره تیشگه مجبور ایدیلر اؤشنده.
خوددی، حاضر گینه یوز بیرگنده ی، انیق ایسیمده توریبتدی- اؤشه واقعه. بو بیرینچیسی ایمس، سؤنگگیسی هم ایمسدی. بو نرسه اؤشه یرلرده، وینه قیسیدیر یورتدلرده حاضر هم بؤله یاتگندیر احتمال. اعتقادگه إیلدیز آتگن عللتلر تیز-تیز قئته له نیب توره دی-ده بــَری بیر.
جمعه کونی بؤلدی دیگونچه، اوزاق- یقینلردن آق چادر یاپینگن خاتین - خلچ یه یاومی یاکی، ایشکده می کسل- بیمارینی ایتکلب، قئده سن "مُلله تؤره"دیه یؤلگه چیقیشردی. بیراو ایریدن تینمه گن، بیراو کونداشیدن نالیدی؛ ینه کیمدیر تیرناققه زار - باله کؤریش إیلینجیده. بولر آره سیده اجینه چه لیب کیتگن، کؤک یؤتلگه یؤلیققن، چیپـقان چیققن، کؤز آغریگن، یوک توشگن، قولاق آغریگن، سوخلنگن، باله سیگه چیچک- قیزه میق چیقـقن، إیچ کیتدی، تیش آغریق، باله سی تورمه گن، توماو، إیت قاپگن، فلج، سریقلمه خلص، مینگ بیر کسللیک بیلن آغریگنلر بار.
مُلله تؤره نینگ حاولیسی سهل کم بیر کسلخانه نی ایسله ته دی. انه شو حاولیده بیمارلر تیربند. نوبتینی پایلب توریشردی. آدملر مُلله نینگ حقینی بیریب، دعاسینی آلیب کیتیشسه بس،قالگنی بیلن یشی یؤق.
قهری قتتیق ایریدن رخصت آله آلمی یورگن زبیده خاله هم شیللینگنی بیللینگ قیلیب،یوزلری سرغیب، تؤشککده میخله نیب، آغیر نفس آله یاتگن إیککی یاشر باله سینی کؤتریب، یؤرتمه اؤغلینی ایرگشتیریب یؤلگه چیقدی. چیقیشدن آلدین تاووق کتگیگه قؤل تیقیب، یتتیته چه تخمنی آلدی- ده، چنگینی ارتیب، بیر توگونچه گه بائلب قؤیدی.
زبیده خاله باله سینی بغریگه باسیب، یازده سووی کیسکین کمه یب آقه یاتگن دریانی کیچیب، ملله تؤره نینگ اویئیگه زورغه یتیب آلدی. باله سی بیتابلیگینی پیش قیلیب، اوریلیب- سوریلب بؤلسه -ده، إیچکریگه کیردی. بیر ساعت اؤتر - اؤتمس زبیده خاله گه نوبت یتدی. او بالاخانه گه کؤتریلرکن، لبلری کؤکرگن باله گینه سینی قوچاقله گنچه،شاشه - پیشه ملله تؤره نینگ قرشیسیگه باریب اؤتیردی و اونگه سلام قیلدی.
ملله تؤره تخمینن منه بونده ی کؤرینیشیده ایدی :
آلتمیش یاشلر تیوه ره گیده، اوزون آپپاق ساقاللی، قیره بورون، بؤینی نینگ اؤنگ تامانیده چیگیتده ی خالی بار. شو سببدن بؤلسه کیره ک اونی آدملر خالدار مُلله هم دیگیچ ایدی. کؤزلریده کؤزلیک، سلله سی نینگ پیچینی ایلکه سیگه بوکیب تشله یدی. آق کیئینگن آدم، یلتیره ب تورگن پیشانه سینی آره - چووره کفتی بیلن بیر - بیر سیئیریب قؤیه دی. دعاسیگه کیلگنلر اونی قیسقچه«مــُلله اکه» دیب هم اته شه دی. مُلله اکه قیزیل کؤرپه چه اوستیده اؤتیرگن، یانیده ناس قطـّیسی، تونیکه توفدان، اؤنگ تامانیده یاستیقده ی - یاستیقده ی سریق وراغلی تاشباسمه کتابلر قه لنگن. برماقلری آره سیده یوزدانه لی تسبیحسی شیققللب باریب کیله دی. گاه ده یاغ باسگن ساقالیگه غــــَراو دیک برماقلرینی یوگرتیریب "استغفرالله"-دیب قؤیه دی. کؤزلیگینی قیئشه یتیریب تاقه دی او. دیوارده ایسه، قاره توسلی قمچی آسیغلیق توره ردی.
اوزاق تاماغینی قیرگن ملله تؤره زبیده خاله نینگ سلامینی علیک آلرکن، خاله گه یوز بوریب :
- هو، قخو، هو!! خوب، سیز ضعیفه ده نیمه گپ، نیمه دردینگیز بار،؟ إیسیغیده ائته قالینگ!- دیدی مُلله.
- باله ام اوچ هفته دن بیری إیسیتمه لب، قان قوسیب، باش کؤترمی یاتیبتدی. آته سیدن یشریب، یوگورگیلب قاشینگیزگه کیلدیم جگر بندیمنی کؤتریب. بوگوندن لبلری کؤکریب، کؤزلری کیرته یب،نفس آلیشی هم آغیرله شیب بارماقده. شو آره ده بیر- إیککی زیارتگه آلیب هم باردیم، اولیا آته توپراغیدن یدیردیم. بیر بار خضر خلیفه گه آلیب باریب کؤچیرتیردیم، قاقتیردیم. بــَری فایده بیرمه دی. نیمه قیلسم هم کؤزی آچیلمه یپتیدی بالمنینگ.
- وای،وای،وای ی یی کودکنی کیچیکتیریب آلیب کیلیب سیز- ده!- قؤلینی بیمار باله نینگ یوزیگه قؤیب،- باله شیطان اورگن کؤرینه دی،- دیدی مـُلله اکه.
- نیمه قیلسه نگیز هم شو باله منی توزه تیب بیرینگ جان مـُلله اکه، اؤرگیله ین سیزدن، الهی نفسینگیز باله مگه تاتسین،- دیدی زبیده خاله.
- اونده اته گه نینگــّیز بؤلسه مُلله بوبه نگیزنی کؤنگلینی آلینگ. الله یؤلیده قؤلینی اوشلنگ خدا اجرینگیزنی بیره دی. انشالله مینینگ آلاودیک نفسیم اجینه لرنی قوه دی البتته!
- منه بو یتتیته گینه اتلگن غلله لر نی سیزگه آلیب کیلدیم مُلله جان،- دیه بیر مقدار پول بیلن تخملرنی ملله اکه نینگ آلدیگه قؤیدی.
مُلله تؤره چخچه یگن کؤزلرینی آچیب - یوموب، کسل باله گه اوچ خیل ایملش قیله یاتگنینی توشونتیردی:
بیرینچیسی، دیدی ملله،- باله نی پیچاق بیلن کیسیب- کیسیب اؤقیمن، «کوف»، «چوف»لریم اجینه لرنی إینیدن قؤزغه یدی، جن-اجینه لر گله -گله بؤلیشیب باله نگیزنی ترک ایتیشه دی. توشوندیگیزمی آپاقی؟
إیککینچیسی، - کؤدک نینگ بؤغزیگه «شیطانگه هی! شیطانکه هی!» - دیب توف آته من. توفوگیم زرچه لری کسلنینگ باروجودینی ائله نیب چیقه دی. اولرنی بیرمه - بیر تیریب اؤلدیره دی. انه شوندن سؤنگ باله نینگ یوزیگه قان یوریب کیته دی. یخشیلب توشونیب آلینگ!
اوچونچیسی،- منه شو کؤک چاینک ینگیزنی مینگه بیره سیز- ده، مین اونگه«دم ساله من»،شو دمنی آلیب باریب، سیز اوچ کون باله نگیزگه إیچیره سیز، هیچ نرسه کؤرمه گندیک توزه لیب کیته دی اؤغیلچه، خوشمی؟ -دیدی ملله اکه.
بونده ی ایملشلر باله نی توزه ته یاگنده ی گویا، زبیده خاله گه معقول توشدی.
مُلله اکه اوّلیگه بیر آتیم ناسنی آغزیگه تشلب، کیفی ترقب توگه گونچه خیالگه چؤمدی. کیئین اچچیق تمه کی توتونینی اؤپکه سیگه جایلش نیتی إیله اوستیدن قورریلله تیب چلیمنی شیمیب- شیمیب تارتدی. ملله اکه قؤلیگه تسبیحسینی آلیب«کررر،کپه کپه کپه!» قیلیب باله نی اؤقیشگه توشدی. «اجینه لرنی قوویب هیده گندن کیئین» آخون تغین بیر آتیم ناس چکتدی. قالگن دعالرنی آغزیده ناس بیر حالتده اؤقیب توگتدی.
ایملش نینگ إیککینچی باسقیچیده، ملله اؤزینینگ«تبرّک توفوکلریدن» اوچ مرته باله نینگ آغزینی آچیب توفله دی. قاره تیرگه باتگن کودک مُلله نینگ کؤز اؤنگیده میق ایتمسدن یاتردی. توغیلگنیدن بیری تازه لنمه گن مُلله اکه نینگ تیشلری آره سیدن قت-قت بؤلیب یاتگن قنغسیگن هیدلر بورقیب، اوی هواسینی خیره لشتیر گنده ی بؤلدی.
ایملشنینگ اوچینچی باسقیچیده، مُلله اکه کؤک چاینککه هم «سحرلی» نفسلری إیله دم سالدی. زبیده خاله ملله نینگ "قوتلوق دمی" هواله مه سین دیه چاینگینی تخم توگیب کیلگن گل شفتالو رومالگه اوه یلب اؤره دی.
علحیده اخلاص بیلن رحمی کیلگنیدن مُلله اکه بیر چیمدیم کولنی برماقلری اوچیگه قیسیب توریب آنه و باله نینگ کؤزلریگه پفلب، پورکب هم قؤئیدی. شونده ی قیلیب، بیرکونلیک عذاب عوضیگه زبیده خاله بیتاب یاتگن باله سینی "آتش نفس" مُلله گه ایمله تگن بؤلدی. باله نینگ توزه لیب کیتیشیگه امید باغله گن زبیده خاله کسل باله سی نینگ اطرافیده گرد کپلک. بیر هفته گه یتمی باله سؤنگگی نفسلرینی چیقریشگه شاشیلردی. جمعه کونی کیچقورون زبیده خاله کیچگینه قبرچه اوستیده یوم- یوم کؤز یاشی قیلیب اؤتیره اردی. مُلله تؤره گه اؤقیتیب کیله یاتگنلرنینگ کیتی اوزیلمسدی. شولرگه قؤشیلیب ینه ملله گه باره ی دیسه، قؤینی باله دن بؤشب قالگن. ملله گه شبهه قیلیشگه اعتقادی اذن بیرمس."بـَری بیر اجلدن اؤچیمنی آله من"-دیگن اؤیلر بیلن اؤز ماتمخانه سیگه قئتیشگه مجبور بؤلدی خاله.
۱۹۸۳ أیل
تاشکینت -اؤزبیکستان