عصیانکار شاعر، تصوفی ادبیّات نینگ تیپـیک نماینده سی، اؤزبیک کلاسیک ادبیّاتی نینگ إیریک وکیلی بؤلمیش بابارحیم مشرب(1640م) أیلی حاضرگی اؤزبیکستانگه قره شلی نمنگانده حدودیده، کمبغل کاسب مُلله ولی عایله سیده دنیاگه کیلگن. کیئینگی معلوماتلرده 1653 أیلی توغیلگن دیئلماقده. کیچیک یاشلیگیده یاق مدرسه گه اؤقیشگه باره دی، کیئینچه لیک زمانه سی نینگ تنیقلی علمالریدن مُلله بازار آخوند قؤلیده تحصیل کؤره دی. مشرب(1665) أیلی تعلیم آلگنی کاشغرگه باره دی، او یرده یتتی أیل چمسی قالیب کیته دی. کاشغرده آفاق خواجه حضوریده بیلیمینی چقورلشتیره دی. 1973 أیلدن باشلب تا عمرینینگ آخریگچه درویشلیک،قلندرلیک بیلن حیات کیچیره دی. 1711- أیلی بلخ حاکمی محمودخان قتغن تامانیدن دارگه تارتیله دی.

          بابا رحیم مشرب حقیده 18- 19- ینچی عصرلرده یازیلگن مجذوب نمنگانی نینگ«تذکره ای اولیا»، اسحاق باغستانی نینگ«تذکره ای قلندران»، بدیع سمرقندی نینگ«مذکرالصحاب»، تذکره لری  و حکیمخان تؤره نینگ«منتخب التواریخ» ، میرزا عالمنینگ«انصاب السلاطین» کبی اثرلریده هم ائریم معلوماتلر اوچره یدی. بواثرلرده گی معلوماتلر نهایتده قیسقه. شاعرنینگ حیات یؤلی و ایجادی فعالیتی باره سیده بیر مونچه تؤله راق معلوماتلرنی، «مبدأنور» (جلالالدّین رومینینگ«مثنوی» سیگه شرح) ، «قصّه مشرب»، «کیما» ،«شاه مشرب» ، «دیوانه ی مشرب» ، «ایشان مشرب» ، «حضرت مشرب» اثرلریده اوچره ته میز. بوگونگی کونده  مشربگه نسبت بیریلگن و اونگه اتب توزیلگن اثرلرنینگ کؤپلب قؤلیازمه و تاشباسمه نسخه لری موجود. منبعلرده گی اوشبو قصّه و روایت کیئینچه لیک اؤزگرتیریش و توزه تیشلرگه دوچ کیلگن، تورلی تؤقیمه لر، ینگی - ینگی روایت، نقللر، سرگذشت و لطیفه سمان لوحه لر بیلن تؤلدیریله باریلگن. نتیجه ده تاریخی شخص مشرب بیلن تؤقیمه مشرب حقیده گی معلوماتلر قاریشیب کیتگن. شولرگه قره می مذکور اثرلر شاعرنینگ حیات یؤلی، برکه لی ایجادینی باسقیچمه - باسقیچ اؤرگنیشده مهم علمی منبع بؤلیب خذمت قیله دی.

          بابا رحیم مشرب آته دن ایرته یتیم قاله دی، اقتصادی احوالی بدترله شه دی، آنه سی إیپ أیگیریب، تیریکچیلیکنی زورغه تیبره ته توره دی. مشرب کاشغرده کون کؤریب یورگن کیزلریده عبیدالله خواجه/ملا بازار قاشیده دینی تعلیم آله دی و فارس تیلینی هم شو یرده اؤرگنه دی.

           1665 أیلی مشرب ملا بازار کؤرستمه سیگه کؤره، کتته آبروگه ایگه بؤلگن دین اربابی هیدایت الله آفاق خواجه حضوریگه یؤل آله دی. شاعرنینگ بو یرده یازیلگن شعرلری کؤپراق دینی، تصوفی روحده یازلگن بؤلیب، اونده آفاق خواجه نینگ بیواسطه تاثری سیزیلیب توره دی. مشرب شعرلریده آفاق خواجه نی مدح ایتوچی، اونی«پیر و رهبر» - دیب تن آلوچی غزللر(«کاشکی»،«اؤزوم») ، مخمسلر(«قالمه دی»،) اوچره یدی.

          مشرب کؤپ زمانلر آفاق خواجه آلدیده قاله دی. او تخمین، 1772-73 أیللری ، خواجه نی ترک ایته دی. شاعر کاشغرده لیک پیتیده، پیری درگاهیده گی کنیزلردن بیرینی سیویب قاله دی، اونگه بغشلب عجایب شعرلر یازه دی. مشرب شعرلریده سیو حرارتی اوف اوریب توره دی. احتمال، انه شو سیوگی دغدغه لری باعث مشرب آغیر جزاله نیب، پیر آلدیدن قوویله دی.

         مشرب پیری درگاهیدن کیتگچ، 40 أیللک عمرینی قؤنیمسیز دایمی سفر- او، دربدرلیکده فقط شعر یازبیلن  اؤتکزه دی. تاشکینت، خوجند، استانبول، سمرقند، بخارا، مکــّه، مدینه کبی شهرلرنی کیزیب چیقه دی. مشرب قبادیانده صوفی الله یار بیلن اوچره شه دی. اؤسککیز أیللیک ائریلیقدن سؤنگ آنه سی و سینگلیسی بیل دیدار کؤریششگه موفق بؤله دی.

            شاعر قلبینی دایما، خلقنینگ قششاقلیگی،  ایل و یورت تارته یاتگن ظلم و جفالری لرزه گه ساله دی. «دلی تیغِ ستمدین سدپاره بؤلگن خلقنی کؤریدیم...!»- دیه َبرالّه کوئیله یدی. روحیدن آلاولی بیتلر آتیلب چیقه باشله دی. بابارحیم مشرب ایجادی اؤز دورینینگ اجتماعی واقعه – حادثه لری بیلن چمر-چس باغلیق. تیکینخور شیخ و روحانیلرنینگ نیرنگلری، جاهل عملدلدار و زوره وان حاکم تؤره لرنینگ نادانلیک لری فاش ایتیله دی. مشرب نینگ بیرار شهر و یورتگه باریشی إیزسیز قالمه گن، بلکی، اؤشه یرلرده اونینگ دردچیل غزللری خلق آره سیده قؤلمه قؤل بؤلیب، تیلردن- تیلرگه کؤچیب یورگن.

          مشربنینگ سؤنگگی قؤنیم تاپگن یری بلخ ایدی. شاعر بو یرده هم متعصّب دین ملله لر، قهری قتتیق حاکملری تعقیب و تزیقیلریگه اوچره یدی. ونهایت انه شو ملله لر، متعصّب آخوندلر فتواسیگه کؤره، بلخ حاکمی محمودخان قتغان تمانیدن دارگه آسیله دی.

          مشربدن بیزگچه یتیب کیلگن اثرلر، اونینگ فوق العاده و نایاب استعداد ایگه سی ایگه نیدن دلالت بیره دی. مشرب شعریتـده : اجتماعی موضوعلر، جنگاور روح، خلقچیللیک، دنیاوی لیک چقور اؤز افاده سینی تاپگن. بولردن تشقری لریک تور و شعری بدیعی(معنوی،لفظی)صنعتلر تکاملله شه دی. مشرب نینگ تورلی ژانرلرده یازیلگن شعرلریده انسان قدر- قیمتی، معنوی کملاتی یارقین رنگلرده ترنـّم ایتیله دی. عمومی آلگنده مشرب شعریتی اؤزینینگ معنادارلیگی، بای تفکـّـری، اؤیناقیلیگی، جاذبه دارلیگی، شوخ و دلبرلیگی بیلن فرقله نیب توره دی. انه شو جؤشقینلیک، جرنگدارلیک، سادّه لیک کیشیده چقور تاثر قالدیرمی قؤیمی دی. لطیف، ذوقبخش، شوخ و نفیس مستزادلری هم بارکی، اولر تنیقلی حافظ لر تامانیدن کویلب کیلینه دی. شونینگدیک، مشرب شعریتیده ده خلق باشیگه کیلگن کلفت، ظلم و ستملرگه ناراضیلیک، شوم قسمتدن شکایت کتته اؤرین توته دی.

           اؤزبیک ادبیّاتیــــده مشرب إیککی تیللی شاعـــر حسابلنه دی. اوندن بیر نیچه شعری تورده یازیلگن فارسی شعرلرهم یتیب کیلگن. اؤزبیک شاعرلریدن نادره، هویدا، قاری، فرقت و همزه کبی شاعرلر اونینگ شعرلریگه مخمس باغله گن.

           مشرب اؤزبیک ممتاز ادبیّاتی نینگ تصوّفی یؤنه لیشیده هم برکه لی ایجاد قیله دی. شریعت، طریقت مساله لریده شکـّاک، شطح گویلیگی بیلن اجره لیب توره دی. او عمادالدین نسیمی نینگ«سیغمه زم» شعریگه نذیره بیتگن.

شریعت هم ،طریقت هم، حقیقت هـم، منـــده دور موجود،

چو سلطان ازل دورمینکـی، عــرش اعلی گه سیغممدور.

           بابرحیم مشرب حیاتی و ایجادی اؤزبیک ادبیتشناسلیگیده تؤله اؤرگه نیلمه گن. «مبدأ نور» کبی کتابلرگه کیریتیلگن شعرلر مشربنیکی ایکنی هلی علمی انیقلنمه گن. ادیب نینگ«مشربمن»،«کیلدی»،«اؤرتر»،«اؤتتوم»،«چیده ی آلمس»، «خواه إینان،إینانمه» ، «قلندر بؤل، قلندر بؤل» آتلی شعرلری؛ ینه «مبدأنور» و «کمیا» ناملی اثرلری موجود.

 

  مشرب شعرلریدن نمونه:

 

سیغممدور

 

عجب مجنون ایرورمن، دشت إیله صحراغه سیغممدور،

دلیم دریـــای نــــوردور، موج اوریب دنیاغه سیغممدور.

 

خلیل آســـا بـــــو یؤلده آتش نمــــــرود- معــــراجیم،

همــــان دُرّ حقیقت منــــکی، هـــر دنیاگه سیغممدور.

 

رضا ملکیــــده مــــن، حلقومنی توتتوم تیغ اکبــرگه،

بو یؤلـــــده سیــــنه ی پاک ذبیع الله گـــه سیغممدور.

 

اگرچنــــدی زیـــــارت قیلمه دیــــــم کعبه ی ظاهر،

تجرّد حـاجـــیــسیدورمینکی، بیت الله گه سیغممدور.

 

گهــــی بــــؤلـدوم فقیرو، گاهی شاه و گه گدادورمن،

عجـــــب دیوانه مـــن، فــرداکه محشرگاه گه سیغممدور.

 

مقـــام حیـــرت إیچره گاهی خودمن،گاهی بیخودمن،

جنــــون بـــازاریده مست منکی، استغناگه سیغممدور.

 

گاه اؤروس، گاهی چیرکس، گاهی مومین،گاهی ترسامن،

نـــی کـــــونیــــنِ میـــــانی لاإله الله گه  گه سیــغممدور.

 

مدام مسکین ایرورمن چون غلامینگ- مشربینگدورمن،

میـــــــن بیچـــــــاره بـــــو دنیا بیلن عقبـــاغه سیغممدور .

 

            اؤتر

 

اگر عاشقلیغیم ائتسم، کویوب جان و جهان اؤرتر،

بوعشق سیرّین بیان ایتسم، تقی اول خانمان اؤرتر.

 

کیشیگه عشق اؤتیدین زرّه ی یتسه، بؤلور گریان،

بؤلوب بی صبر و بی طاقت، یوره ک بغری چنان اررتر.

 

نیچوک طاقت قیلی، بودرد إیله بؤلوب حیران،

غمیم باشقه، الم باشقه، یوره گیمنی فغان اؤرتر.

 

مین ِ بی خانمان تینمی کویوب هردم فراقینگده،

«نگارا» دیب آتین ائتسمکی، شوقینگدین زبان اؤرتر.

 

قیو تیل بیرله، ای جانا، سینینگ وصفینگ بیان ائله ی،

تیلیم لال و کؤزیم گریان، سؤنگکلرنی نهان اؤرتر.

 

نه قتتیغ کون ایکن، دلر، وصالینگدین جدا بؤلماق،

مینینگ آهیم اؤتیغه بول زمین و آسمان اؤرتر.

 

یوره کده درد و غم قت- قتکی، مینده قالمه دی طاقت،

اگر بو زرّه سین بول وقت دیسم، عشقی بیان اؤرتر.

 

بود رد إیله خراب اؤلدوم کیلیب حالیمنی سؤزمه ی سن،

اونیم چیقسه یوره کدین بو تن و جان، اوستخوان اؤرتر.

 

بو مشرب دردینی، جاناکی، هیچ کیم باشیغه سالمه،

اگــــر محشـــــرده آه اورســـم، بهشت جاویدان اؤرتر.

 

خواه إینان، خواه إینانمه،

 

سین سن سیوریم خواه إینان، خواه إینانمه،

قانــــدور جگریم خواه إینان، خواه إینانمه.

 

غـــم شـــامی فراقینگده کباب ایتتی فلکنی،

آه سحریـــــم خـــواه إینان، خــــواه إینانمه.

 

ناگاه سری زلفین ساری بؤلدیم سینگه مایل،

ای تـــاج سریــــم خــواه إینان، خواه إینانمه.

 

لعلینگ غمیدین کؤنگلوم ایرور غنچه کبی قان،

گل بــــرگ تریم خـــواه إینان، خــــواه إینانمه.

 

زهر غم هجرینگ مینی اؤلدیرغه لی یتتی،

ای لب شکــــریم خــواه إینان، خواه إینانمه.

 

 

مشرب بؤلوبان کویونگده چون برق تجللی،

قالمی اثـــریم خـــواه إینان، خــــواه إینانمه.

 

عاشق

ملک سن یا بشرسن یا حور غلمان سن بیلیب بؤلمس،

بو لطف و بو نزاکت بیرله سیندین ائریلیب بؤلمس.

 

عجب بی رحم دلبرسن، عجب شوخ ستمگرسن،

چراغ حسن روینگدین کؤنگولنی هم اوزوب بؤلمس.

 

یوزونگ نینگ آفتابینی کؤروب حیران بؤلوب قالدیم،

فلککه قؤل اوزاتیب، شمس انورنی آلیب بؤلمس.

 

یوزونگ مثل قیزیل گلدور،کؤنگول جون بلبل شیدا،

بو گلنینگ عشقیدین بلبل چمندین ائریلیب بؤلمس.

 

کیل، ای مشرب، اگرعاشق بؤلوب سن بؤلمه غیل غافل،

بو غفلت اویقوسیدین،ای یارانلر، اویغانیب بؤلمس.

 

 مشرب اؤزبیک ممتاز ادبیّاتیده نوایی و بابردن کیئین حقلی روشده کتته موقینی ایگلله یدی. شاعرنینگ گؤزه ل شعریتینی کیئینگی مقاله لریمیزده تحلیل قیلیشگه کیریشه میز. مشرب شعری حاضرگچه قره لمه گن نقطه دن کؤز تشله شگه ماقچیمیز.