النگه
یاشلیگیم بی باشلیگیم...
کؤچه نی چنگیتیب،اؤرتاقلریم بیلن اؤینه شدن هلی تؤیگیم یؤق پئتلر ایدی.ائنیقسه گلبهار بیلن یشینمه چاق اؤینش- جان دلیم! لبلریم اوزره مه ئین توکلر ایندی سایه ساله باشله یاتگندی.اؤین آره گلبهارنی باله لرچه ایرکه لب،بغریمگه بیر قوچیب قؤیه من.چولپیلله تیب کؤمّه سیدن اؤپیه ین،دیسم اویه له من.یاناقلری وستیده اؤینب تورگن کاکلچه لرینی شمال آلیب قاچگنده،یوره گیم آرتیدن قویب یته آلمه مسدی.او قاچه دی،مین قوه من.یته آلمه گن وقتیمده کله پوشیمنی آلیب بالدیرلرینی گزلب آه ته من.کولگیچلریدن ذوق آله من.بالده ی تیلیدن مین اوچون آوتیق سؤزلر تامیب توره ردی.أیغیسی هم کولگیسی هم قاشینینگ اوستیده ایدی گلبهارنینگ.کون بؤیی تؤیب-تؤیب اؤینه یمیز.اؤین قیزیگن تابده،آتم-آنم إیش-یوموشگه چقیرمسه ئدی،کاشکی،دیئمن إیچیمده.بیرار ینگیل قیلیغیم سبب گلبهارنینگ میندن رنجیب قالیشیدن قؤرقه من.یوز بورمه سین تغین او میندن،دیگن اؤیلرگه باره من.شونده ی بؤلسه بارمی،سوینچلریم ایندی آپپاق موغچه له گن اؤریک گللریدیک بیردن تؤکیلیب یرگه توشیشیدن هدیک سیره یمن ... سیوگی لذتیدن هلی تاتمه گن ایسم-ده،قنده ی دیر شیرین تویغولر حسلریمنی قیتیقله یاتگن کیزلر.گلبهارنی تیز- تیز کؤرگیم کیله دی...وقتلریم اونینگ خیالی بیلن اؤته دی.اونگه قؤشیقلر تؤقیب زمزمه قیلیب یوره من.گلبهارگه قؤشنی ایکنیمدن آغزیم قولاغیمده. باشقه باله لردن قیزغانه من اونی.شادیانه قوناق لحظه لریمیز تؤی،بیره ملرگه اوله شیب کیته دی بعضن. بی غبار باله لیک آنلر- ده...!بوگون قربان هئیتی.
***
هر أیلی هئیت کیلیشینی إینتقیب کوته من.مین هیئتگه عشاق بؤلگندیم تؤغریسی.بو کونلرده کؤپلرنینگ مرادی حاصل بؤلر،مینی- ده،اوستیم بیتر،ینگی کیئیم باش بیلن آتم مینی سیلر ایدی هر هئیتده.خورسندچیلیگیمدن ایرته لب توریب آلیب،یوزو قؤلیمنی یوویب،تؤق ماوی کؤیلک-إیشتانیمی کیئیدیم.آنم بؤلسه یاقمنینگ باغلرینی یخشی نیتلر إیله بائله دی ومینگه اتب تیککن طومارچه گللی قیزیل تاققینی باشیمگه قؤندیردی.چیزیق- چیزیق،یؤل- یؤل یشیل تؤنچه منی ایگنیمگه إیلدیم.انه شونقه،هئیتگه تیارگرلیک زور بؤلدی.اوچ-تؤرت چقریم آیاقده یوریب،نمازگا هگه یتیب آلیشیمیز کیره ک.آتمنینگ یؤلگه چیقیشینی صبرسیزلیک بیلن کوته من.خوددی پایگه قؤئیلگن تایچاقده ی سکره ب- سکره ب توشه من سوینگنیمدن...بوگون قربان هئیتی!
***
آتم بؤلسه آغز آچمی،طهارت آلیب،جامع مسجیدیگه چیقیشگه شیله نر ایدی.تؤنی نینگ اؤنگیریگه آسیلیب آلدیم.قربان هئیت نمازینی اؤقیگنی آته-باله جؤنه دیک.اصلیده،آتم مینی:«اؤغلیم سین هم ایندی امّت بؤلدینگ،بیش وقت نمازینگنی اوزمی اؤقیگین،اولوغ هیئت کونلری اماملردن اؤگیت-نصیحتلر ایشیتگین،ایمانلی-دیانتلی بؤلگین!»- دیب عیدگاهگه آلیب باریشگه تیارلب ایدی.اؤن اوچ یاشنی تؤلدیریش آلدیده من. بیره ملردنم کؤره،اؤین- کولگی مراقلی ایدی مین اوچون. ینه هئیتدن قئتیب کیلیب،اؤشه«باله لیگیم پاشـّالیگیم!»دیگن اُمیدده من.تینگقورلر بیلن اؤینب،میریقیب کون اؤتکزیشدن یخشی بؤلمسه کیره ک.اگر قؤئیشسه بیزنی باله لیک گشتیمیزگه.راست گپ،باله لیک مُلکیگه کؤز آله یتیره یاتگن؛بو طبعی ایرکنی باله لردن تارتیب آله یاتگن کیمسه لر آز ایمس تیوره ک تاشیمیزده.بو یاغی مینگه قاراغنی...
***
إیلک بار عیدگاهگه باریشیم ایدی.بؤساخه هتلب کتته کؤچگه چیقیشدیک.قؤشنیمیزنینگ اؤئیلگن پخسه دیواریدن بؤینیمنی چؤزیب،سته تنگ أیگیتلر قطاریگه قؤشیلگنیمنی کؤز- کؤز قیلیش مقصدیده : «منه مین کیتدیم گلهار!!!»دیه أیگیتلرگه خاص صلابتلی قیچقیردیم.قؤلیده کؤکیمتیر سفال کاسه اوشلب تورگن گلبهار هم،قیقیرده گنچه کولدی و مینی کوزه تگنی دروازه گه چیقدی.«هئیت قوللوق!یخشی باریب کیل مراد!!»- دیب کوزه تیب قؤیگن بؤلدی مینی او.مین بؤلسه،آدملر آره سیده،کیچگینه گوده م بیلن فاتحیلرگه اؤخشب شتاب بیلن آدیمله یاتگندیم.
***
قیشلاقداشلریمیزبیلن آت-اولاولرده اوزاق-یقیندن کیله یاتگن یؤلااوچیلرآقیمیگه قؤشلدیک.گیرده یگنچه کیته یاتیب،اؤرتاقلریمگه اته ین قؤل کؤتریب کؤرینیش بیره من.إیلان إیزلی ینگی تؤنچه م نینگ چیرازینی سئیریب باره رکنمن،«قنی ایندی کتته لر صفیگه قؤشیلگنیم ذوقینی گلبهار کؤرسه یدی»دیئمن إیچیمده.یؤل باسه میز،قویاش آدم بؤیی کؤتریلگنده عیدگاهگه یتیب بار دیک.کتته جامع مَچیتده تومنات آدم،جای نمازلرینی تؤشب،قیبله گه یوز بوره یاتگندی.بیز هم جای نمازیمیزنی تؤشب،صفگه تیزیلیب،تیزه ده اؤتیردیک.مین هم آتمنینگ یانیدن تیزمده چؤککه لب یرلشدیم. بنده لری تسبیح آغدریشیب،یره تگنگه ذکر ائتیب،هئیت نماز ینی اؤقیشگه چاغلنه یاتگندی.مومنلرنینگ یرگه کؤز سوزویب الله گه توبه تضرّع قیلیشلریدن جوده قتتیق تاثرلندیم.خوددی فرشته لرگه اؤخشب بؤشلیقلرده پرواز قیله یاتگنده ی من.امّا،نماز قنده ی باشله نیب،نیمه بیلن توگه شیدن یخشی واقف ایمس من،گرچند آتم توشونتیرگن بؤلسه لر هم.نمازلیکنی یخشی دؤندیریب اؤقی آلمه یمن.چله چولپه بیلگنلریمنی معنی لی آلمیمن.تیلیم عربچه گه یخشی کیلیشمیدی،روکوع و سجده نی بیر- بیریگه المشتیریب قؤئیمه ین تغین،دیگن اؤی حکمران مینده،شوندن کؤپ خواطرده ایدیم.باشقه لر باش قؤئیسه مین آیاقده توریب آلسم هه!؟
***
بارشیمیز بیلن باش امامنینگ وعظ لری کرنی،آوز کؤترگچلر(میکره فون)دن ینگره ی باشله دی.اؤشه صحنه دن ایسیمدن قالگنینی ائتسم :
هوا بؤغیق،یازنینگ اؤرته لری ایدی. جامع مسجید شهر آرقه سیده جائیلشگن.شهرنینگ غله-غاوری ایندی تینه یاتگندی.سماوار،هوتللردن کؤتریلگن قویوق توتون جامع مسجید اوستیدن تؤلغنه - تؤلغنه سوزیب اؤته یاتگندی.تنگریگه التجاده بؤلگن کیشیلرگه بو منظره یخشی عیان ایدی.باشیمیز اوزره آغیر سوکت چؤککن.همّه پروردگاری بیلن رازلشماقده ایدی.یاشی اولوغلر آخرتنی ایسلب،سیم- سیم کؤز یاشی تؤکماقده لر.مومن مسلمانلر خدا حضوریده حساب-کتاب کونیگه حاضر وناظرتوریشیبتی.مینینگ خیالیم قیشلاغیمده،گلبهارده.مین هلی ینگی کیئمیمنی بؤیداشلریمگه کؤرسه تیب اولگور گنیمچه یؤق.إیچیمده گلبهار یاققن اؤت النگه آله یاتگندۀ گویا.هوش و خیالیم اؤشنگه بند.تنگری حضوریده بوندۀ احوالگه توشیشگه مینگه اذن بیریلمه گنینی،کیئین-کیئین یتیم قاتگنده انگلب یتدیم.گناه ایکن بیلسم!؟وعظنی یخشی توشونمه سم- ده بار وجودیم بیلن بنده لیک ارادتی إیله تینگلر ایدیم اونی.حیاتده کؤپ باره أیقیلیب،قاقیلیب أیغلشگه تیار ایمس ایدیم.باله منده،کولیشنی یخشی کؤره من،کولیشنی.باش امام حضرتلری چؤزیق ساقاللرینی کفتیگه إیشقه لب توریب،تاماغینی قاقیب،تاووشینی صافلب وعظلریگه دوام بیریب جمله دن شوندی دیدیلر:
- مومن مسلمانلر!الـله یؤلیده چیده ملی بؤلینگیز،ربّیم سیزنی سینه ماقده.اونینگ یؤلیده همّه نرسه لر یمیزدن واز کیچیشیمیز شرط.جانیمیزدن هم!منه قره نگیکی،بنده لیک حقی حضرت ابراهیم اولوغ تنگری شرفیگه اؤز اؤغلی اسماعیلنی قربان قیلماقچی بؤلدی.اؤشنده حضرت ابراهیم اؤغلی اسماعیلنی أیقیتیب،سؤئیماقچی بؤلیب بؤئنیگه پیچاقنی قؤیدی...،-دیدی یو،آدملر هونگ-هونگ أیغله شیگه باشله دی.مین ایسه وهیمه گه توشیب،تامیرلریمده وحشت یورگورگیله دی،قاره تیرگه باتدیم.قؤرققه نیمدن سکره ب اؤرنیمدن توردیم.ابراهیم اکه نینگ اؤغلی اؤرتاغیم اسماعیل ایسیمگه توشیب،أیغلب یوباردیم.قؤرققه نیمدن کوچیم باریچه چیریللب بقریردیم.و اؤرنیمدن سپچیب،تیسه ریلیب،عیدگاهنی ترک ائلب،بیردن زینغیدیم،کاوشلر یمنی قؤلیمگه آلیب،آرقه مگه قره می قاچتدیم.کیله یاتیب،مینی گلبهار بو احوالده کؤرسه نی بؤلرکن؟دیگن خیاللر إیچیمدن اؤتدی.باله لیک ذهنیم سؤراقلر هجومیگه قالدی.نیگه الله گه قان کیره ک؟-دیگن سوال إیچیمنی کیمیره باشله دی...
وای داد!کؤز کؤریب،قولاق ایشیته یاگن گپ بؤلمه دی.باله لرنی بوندی جایلرگه آلیب باریش شرط میکن؟-دیب اؤیلب قالدیم.باله لیک روحیمنی قوتغو پرچه لب یوباردی...جانیم باریچه یوگوردیم.چاپه-چاپه اوئیمگه آنم نینگ قاشیگه یتیب آلدیم.یؤلده مینی کؤرگنلر هم بؤلدی. بوگونگی غرور یمگه درز کیتتی شیکیللی،دیب اؤیله دیم اؤزیمچه.کیله سالیب،بیر چوقور خؤرسینیب،آنمنینگ قؤئنیگه باشیمنی قؤیدیم.آقرگن رنگ و قوتیمنی کؤرگن آنم بیردن قاره کویه إیچیردی.
- نیمه بؤلدی بالم،نمازینگنی اؤقیمه دینگمی،آته نگ قنی؟- دیب سؤره دی آنم باشیمنی سیله ی توریب.
- مُلله امام اسماعیلنی آته سی پیچاق بیلن سؤیماقچی...،- دیدی.قؤرقه نیمدن قاچیب کیلدیم آنه جان،- دیه جواب قیلدیم آنمگه. ینه آتم دؤپّاسلمه سینلر،اورمه سینلر،مینی سقلنگ،دیب آنمگه یالبردیم.
بو احوالیمنی کاشکی،گلبهار کؤرمه سه ئدی،دیگن اؤی إیچیمدن اؤته یاتگندی یمکی،او قؤلیده ایندی تندردن چیققن بوغدای ناننی کؤرتیب،حاولیگه کیریب کیلدی.درّاو اوی تؤریده گی بیشیک آرتیده بو سیندیم،بیکیندیم اوندن...
بو قیلغلیغیم اوچون آتمدن راسه کلتک ایسم کیره ک،دیب اضطراب إیچره هنسیره ب یانر ایدیم.ماجرانی باسدی- باسدی قیلگن آنم،کؤنگلیمنی بیرآز کؤرترگنده ی بؤلدی.إیچیمگه تیتره تمه توشگن.بو إیشیم بیلن آنمنی خورسند قیلمه گنیمدن افسوسده ایدیم...
***
نماز اؤقیلیب،آدملر ساوغه- سلاملر بیلن اویلریگه قئیته یاتگندی.کؤپ اؤتمی آتم هم اویگه کیریب کیلدیلر.اوی نینگ بیر چیتیده بوکچه یگنچه،اؤتیریب قالدیم. بیردنیگه تال برگیدیک تیتره ی کیتدیم.کؤز اوچی بیلن آتمنینگ اوضاعینی بیر- بیر کوزه تدیم.افتیدن آتمنینگ اچّیغی چیققن-او،بیراق،مینی اوره ردیک درجه ده ایمس.تغین آنم مین اوچون بهانه تؤقی باشله دی.بیر-إیککی پیاله کؤک چاینی إیچیب،هاوریدن توشدی آتم.ومینی کایشگه باشله دیلر.ایرته لبکی شدت میندن اریگندی.یؤلبرسدیک غوروللب ایسم،منه ایندی قناتلری شه لپه یب توشگن موسیچه اؤخشب توریبمن.شوندن کیئین آتمنینگ یوزیدن کولگی قاچدی.
- آته نی شرمنده قیلدینگمی هلی سین تیرّانچه ؟ یوزیمنی یرگه قره تدینگمی؟ کؤچه گه چیقمه گودیک قیلدینگمی؟آدم بؤلمی سن،سیندن هیچ نرسه حاصل بؤلمه یدی!- دیب راسه کائیدیلر آتم.هوا گولدره ب،چقماقله دی یو،هر نه،یاغمیر یاغمی اؤتدی اوستیمدن.اؤشه کونی إیچیم زردابگه تؤلدی...
شوندن کیئین آتمنی یامان کؤریب قالدیم.آتم کؤزیمگه اشدّی دشمن بؤلیب کؤریندی.ائنیقسه آتمنینگ:«سین هیچ کیمنینگ دردیگه تیگمه یسن،بیلیملی بؤلمه یسن!»- دیگن،سؤزلری سویک- سویکلریمگه سنچیلیب داریدی.
***
ایندی اؤیلب قره سم،اؤشه یاشده گی حرکتیم طبیعی بیر حال ایکن. باله نینگ روحی سینیشینی هیچ کیم اؤیلب کؤرمه گن.اویده،کوچه ده،مکتب،تؤی- بیرملرده خشونت.بونده ی شرایطده باله ساغلام اؤسیشیگه هیچ قنده ی کفالت یؤق.او کتته یب جمعیتدن اؤچ آلمی قؤئمه یدی...چونکی،اونی محیط شونده ی تربیه له دی.
خلص،بوگونگی بؤلیب اؤتگن گورونگنی یازغیره ی،إیچیمنی بیر بؤشه تی دیب،اوئیمدن کؤچه گه چیقدیم.روپره مدن ابراهیم اکه نینگ اؤغلی،اؤرتاغیم اسماعیل چیقیب قالدی. کیفیتیم بوزوقلیگیدن حیرتله نیب :
- نیمه بؤلدی،تینچلیکمی؟- دیب سؤره دی او.
اسماعیلگه بارینی ائتیب بیردیم.سینینگ حقینگده یامان اؤیلرگه باردیم،اؤرتاغیم سن- ده،دیدیم اونگه.اسماعیل ایسه،«چوق- چوقلب»مینگه همدردلیک بیلدیردی.بیرآز دردیمنی آلدی.سؤنگ صحبتیمیز باشقه موضوعگه کؤچتی.
***
باشیمدن کیچیرگنلریمنی گلبهار بیلمه سین زاره!آبرویم توشه دی،مین کیم دیگن بؤله من؟ هلی حلاوتینی کؤرمه گن سیوگی اؤتینی اوچیریب قؤیمه ین تغین،دیگن اؤیلرگه باره من. گلبهارگه نسبتن عشقیمدن هیچ کیم خبردار ایمس.ایندی اؤیلب کؤرسم گلبهارگه نسبتن کؤنگلیم نینگ جیزیلله شی تن،بندن سیوگی ایمس ایکن.شونچه کی ساغینیش،باله لیککه خاص مهر ایکن اؤشه لر.قیشلاقلرده سیوگی حقیده سؤز بؤلیشی هم ممکن ایمس.بونی بیلیشسه بارمی،آنه دن یمگن سوتیمنی بورنیمدن پیلته- پیلته قیلیب چیقرمی قؤیمیه دیلر. تیریمگه سامان تیقیشلری انیق.سیویش،سیویلیش گناه بیزده.
***
شوندن سؤنگ آتمنینگ گپلریگه تیرس حرکت قیله باشله دیم.یخشی اؤقیمن،دیب اؤزیمگه سؤز بیردیم.نایاب ساحه نی تنله دیم.اونگه نسبتن إیچیمده هم قیزیقیش همده إیستک بار ایدی.اؤقیش بیلن بیرگه ساحه مگه عاید مهم کتابلرنی تؤپلب،اؤزیمنی یخشیلب قوراللنتیردیم.إیخچمگینه کتابخانه توزدوم. یؤقاتگن دنیایمنی کتابلردن قیدیره باشله دیم. سینگن،غژده لنگن شخصیتیم ارّه نینگ قیرگیندیسگه اؤخشب،کتابلر آرا ساچیلگندی گویا. مین ایندی انه شو زیغیرده ی برده لگن«مینیم»نی کتابلر ورقلریدن بیته- بیته تیریب،تیکله شیمی کیره ک.یوقسه،مینده یششگه چانس یؤق درجه ده.
***
کتابلرنی تیتکیلی باشله دیم.أیللر دوامیده أیققن کتابلریم ورقلریده یخشی- یامان خاطره لریم موزلب یاتگندی.هر بیر سطریده نگاهلریم مرجاندیک تؤکیلگن.اؤشه پئیتلری(اؤقیش أیللریم)کیملر بیلن اوچره شگنیم؛قی لریردن قئتیب کیلگنیم؛کتاب دوکانلرینینگ انقیب تورگن هیدی؛استودینتلرنینگ،قی-چو قیلیشیب،فاکولته دن چیقیشلری صداسی،دامله لر نینگ علم-فندن بیرگن سباقلری آهاری؛قویاشنینگ إیسیق تفتی،سایه لرنینگ ساکنلیگی، یاتاقخانه نینگ کیچکی فضاسی؛چیراقلرنینگ کولیب تورگن نورلری ...انه شو کتابلر إیچیده جا تاپگن.کتابلر بیلن سؤزله شه من؛اولر ایرینمی مینی تینگله شه دی. بیراق،مین اولرنینگ سؤزلرینی ایشته آلمیمن.کتابلر هم مینگه اؤخشب،خسته،هارغین،افگار،إیچلری تؤله حسرت.
اوزاق ملاقاتدن سؤنگ،آخری کتابلر بیلن تیل تاپیشه آلمی،باشی بیرک کؤچه گه تیقیلیب قالدیم.آتمنینگ ائتگنلری ایسمگه توشتی.راستدن هم هیچ کیم بؤله آلمه دیم مین.آتمنینگ ائتگنلری تؤغری چیقدی...اؤقیگنلریمنینگ نانینی یی یه آلمه دیم.بیلگنلریمنی بیراولر بیلن بؤلیشه آلمه دیم...
چاره تاپه آلمی کتابلردن اؤچ آلماقچی بؤلدیم.کتابخانه نی بؤشه تیب،حاولی نینگ اؤرته سیده قله شتیردیم کتابلرنی. بیزین إیدیشینی هم زیر خانه دن آلیب چیقدیم.قؤلیمده گوگرد، کتابلرنی یاقیشگه جزم قیلدیم.یاقمه سم بؤلمه یدیگانگه اؤخشه یدی.مین کتابگه : سین مینگه وفا قیلمه دینگ،دیدیم... شو پئیت قرشیمده گلبهار پیدا بؤلدی.قربان هئیتی کونلری گپیریب بیرگنیم اؤشه سیز بیلگن گلبهار.ایندی او کیچکیه قیز ایمس،ایسینی أیغیب آلگن،کیلیشگه جوان.اونینگ اؤی-هیچ نرسه بیلمه یمن.او سؤز و صنعت کوچیگه إیشانگن؛کتابسیور بربسته قیز...او همّه گپلرینی مینگه ائتیب بیرگنیچه یؤق.بوگونگی تراژیدی نینگ آلدینی آلیشگه شاشیلردی.گلبهار:
- مراد اکه قیلمنگ بو إیشنی،شیطانگه هی بیرینگ،قرارینگیزدن واز کیچینگ،دیدی او. احمقانه إیشگه قؤل اوره یاتگنیمدن راضی ایمس ایدیم.أیللر خاطره سی کؤز اؤنگیمدن بیر- بیر تیزیلیب اؤته باشله دی.کتابلرنی ایمس،اؤزیمنینگ سینیب بؤلگن شخصیتیمنی یاقه ین، اؤتمیشیم نینگ کولینی کؤککه ساوره ی دیدیم.برماقلریمده توتیب تورگن گوگردنی چقیشگه چاغلندیم. ینه گلبهار مینگه یقنله شیب،یلینیب التماس قیلدی میندن:
- یاقمنگ مراد اکه!اچّیقدن توشینگ،کتابنی کویدیره یاتگن قاره کونلر آرتده قالدی.قاره کوچلر ایندی باشیمیزگه سایه ساله آلمیدی.بیلیم میوه توگه یاگن پئتلر هلی آلدینده،- دیدی...
کؤزلریمگه یاش ائله نیب،هیجانلریم بؤغیمزگه أیغیلیب،توگون- توگون بؤلیب تیقلدی. گلبهارنینگ تولا قیلیشلریگه قولاق آسمی،تؤکیلگن بنزین اوزره گوگردنی چقدیم. بیردن کتابلر لاپیللب یانه باشله دی.اولردن کؤتریلگن النگه ماوی آسمانگه اؤرلب کیتدی. کیچمیشیم نینگ بیهوده کوللرینی آخرگچه کؤریشگه کؤنگلیم بیتله مه دی.
تاشکینت
۲۰۰۱-أیچی أیل