کوتیلمه گن خط
- حیات کیشینی فیلسوف قیلیب قؤیرکن،یاش اؤتگن سری آدمنینگ حیاتگه قره شلری چقورله شیب باره ویره رکن.مینینگ إیچیم عقللی گپلردن تؤلیب کیتگن.قولاق بؤلسه بس،تؤقیب تشله ی بیره من، قنچه کیره ک بؤلسه،میندن آله ویرسین شاعراکه لر،سؤزلریمنینگ کیتیگه :«بازار،لاله زار،آزار ،مزار...»دیگن قافیه لرینی قؤیسه لر بؤلدی،نقد حکمت نینگ اؤزی.توشیندینگمی خاتین! ای هی، یخشی یم سین بار ایکن سن بو یالغانچی دنیاده.آنده- سانده دردیمنی ائتیب إیچیمنی بؤشه تیب توره من هر قه لی،- دیدی خاتینگه قمچی بای برماقلری آره سیده بورقیب تورگن یؤغان سیگار نینگ آخرگی توتونلرینی شیمیره توریب.
- منه بو گینه بیر کاسه قتیقنی إیچه قالینگ،کیئین راق موزدۀ کؤک چایدن بیره من آته جانیسی. باشیز آغریتگندی،اچچیغنی کیسه دی،اوستیگه-اوستک چرچه گنسیز آته سی،- دیدیب قؤلیده گی چیننی کاسه نی خان تخته گه قؤئیدی گلبهار خاله و ایری نینگ ایلکه سی،بؤینینی بیر آوقه لب قؤئیدی رحمی کیلگنیدن.
قمچی بای نینگ حیاتدن اؤکسیگن یرلری جوده کؤپ.قیسی بیریدن باشلب،نیمه بیلن توگه تیشینی بیلمیدی.شنبه.ایرته سی هم دم آلیش کونی ایدی.اطرافگه منفی 33درجه لیک ساووق هوا چؤککن. بیر هفته دن کیئین کیچه- کوندوز تینگله شه دی. بوقهرتان اوزون کیچه لرنی قیته- قیته بیلن مراقلی اؤتکریشدن اؤزگه چاره یؤق.شونگه عمل قیلیب کیله یپتی او.سیقیلیشلرگه برداشی قالمی«آب رحمت» دن نجات إیزلب یه شه یدی.اونینگ بونگونی احوالی ینگیلیک ایمس.إیچشنینگ باشیده غیمرلشگه توشه دی،اؤرته سیده شته لاق آتیب فلسفه تؤقیدی،آخریده یاریلگن پوفکدۀ شلپه یب توشه دی.آخرگی کونی کؤپراق إیچگنیدن چرچه گودیک بی حال بؤلدی.کؤرپه چه سیده یانباشب یاتگن قمچی بای جایدن بیر توردی،بیر اوزه لدی،تاولندی،تؤلغندی،سؤنگ شیره کیف بیر حالتده إیچی توته قیب،سؤزگه کیردی :
- ایر- خاتینلیکنی هر کیم هر نرسه گه مینزه یدی خاتین. بیراو«بیرقؤش هوکوز»دیسه،باشقه لری«آی بیلن قویاشگه»اؤخشه ته دی ایر-خاتیننی. بو تصویرلر یخشی کو- یه،بیراق،رنگ-بؤیاغی کمراق نظریمده.مینگه قالسه،ایرنی- قویاش،خاتیننی بؤلسه کونگه باقرگه تقــّاسله گن بؤلر ایدیم.
- نیمه،بو تعبیر بیلن ینگیلیک یسرمی ایدینگیز؟ آدمزادنینگ ایلکه سیده گی آغر یوکنی اینگیلله تر میدیز؟ اؤخشه تسه یز هم ،اؤخشه تمه سه یزهم،شو ایسکی تیگیرمان شیقللب ائله نه بیره دی،خواجه ین! اؤرگیلدیم پلسفه- ملسفه یزدن،- دیه باش برماغینی یناغیگه توتگنچه،کولگی اره لش جیلمه یب قؤیدی گلبهار آپه.
- اؤخشه تیشده معنابار خاتین. بو دیگنیم،سخی قویاش یرگه نور ساچیب یوکسکلیکدن پارلب توره دی.کونگه باقر آچیق یوز بیلن،یومشاق ومه یین جیلمه گن بیر کؤرینیشده قویاشگه قره ب ائله نه ویره دی. بابا قویاش ایسه،تا یوزیگه قاره چادرینی تارتوگنچه،کونگه باقر شو ذیل اونگه قره ب ایگیلگنیچه ایوریله ویره دی.تشقی تاماندن هم خاتین بیلن کونگه باقر اؤرته متناسب اؤخششلیک بار.
- خی شوندۀ می هلی،شاعرلیک قیله یپسیز- او،ترازونی تؤرغری،تینگ توتمه یپسیز آته سی. بو بیلن ایر خاتیندن اوستون توره دی،خاتین بیر عمر ایرنینگ حکمیگه بؤی سونیب یششگه محکوم،دیماقچیسیز چممده ؟
- هه،حقیتنی ائتدیم خاتین.«تؤغری گپ توققه نینگه یاقمه یدی»،- دیگن مقال بار.
- بو حقیقتینگیز هم مینگه یاقمه یدی.شونی بیلدیمکی،کؤپ اؤقی بیریش هم یره مس ایکن.خفه بؤلمنگ او،"عقللی لیک بلاسی..."دیگن گپ بار.
- همّه بیلگن گپلرنی سین بیلیشنی إیسته مسنگ،عیب اؤزینگده خاتین!
- خاتینلرنی کؤزگه إیلمه ی،کم سیتگن ایرککنی کؤریشگه کؤزیم یؤق.
- هه،راست.خاتین نینگ ساچی اوزون،عقلی کلته بؤله دی،دیئیشه دی مشایخلر.
- بو گپیز هم یاقمه دی مینگه آته سی.
- شاعرانه تصویرلرینگیزنینگ بؤیاغیدن کؤره،آغوسی،سووی،سیلی کؤپراق مینیمچه.
- نیمه سی یاقمه دی؟
- نیمه سی ایدی،قؤپال،دغل گپلریز- ده.تیلیب-تیلب توزه لیسیز خاتینیزنی!
- خاتیننی ایرککنینگ چپ قبرغه سیدن یره تگن ایکن پروردگار،- دیب تؤغری ائتگن ایکنلر. چونکی،قبرغه قیئشیق بؤله دی،توزه تیشنینگ علاجی یؤق.تؤغری لیمن دسیه سینیب کیته دی،- شمه قیلدی قمچی بای خاتینیگه.
- آته سی،مینیگ هم ایرککلر حقیده بیر ایشیتگنیم بار ائته یمی؟- دیدی گلبهار ایرگه.
- آغزینگ جائیده توریبتدی،تیلینگ چیققن ائته بیر! ائته یاتگن جاده توریبسن.
سوادی اونچه لیک اؤتکیر بؤلمه گن گلبهار،صمیمی جواب قیلماقچی بؤلیب دوداقلرینی جفتلب :
- او انه اونده،«تؤغری،پروردگاربیرینچی ایرککلرنی یره تگن،کیئین خاتینلرنی.چونکی،عالی و تازه بیر چیزمه(طرح) نی یره تیشدن آلدین،اول اونینگ خامه کی،قاره لمه سینی توزه دی»-ده،- دیدی شرطه ایرگه گلبهار.
هزیل اره لش إیلماقلی بو گپلر آستیده أیگیرمه أیللیک زرداب،اچچیق الملر یاتگندی.بهانه بیلن إیچیده گی زهرینی بیر بؤشه تدی خاتینیگه قمچی بای.خاتینی هم پس کیلمه دی. بوگون احوال شوندۀ اؤتدی. ایرنینگ خاتینیگه ائتماقچی بؤلیب اتب قؤیگن گپلری کؤپ ایدی.تاماغی قیقیللب توریبدی.گپنی چؤزۀ دیسه اداغی یؤق.یخشی یم بوگون اؤشه أیگیرمه أیللیک زیل آتیب کیتگن گپ نینگ اوستی آچیلمه دی.
***
گلبهار کؤینی ائنیب،قوسیب،حالسیزلنه باشله گن پیتلر.قؤرقه نیدن ایریگه باشی قارانغی بؤلگنینی ائتمه یپتی اته ین.علاجی باریچه یشیریشگه حرکت قیله دی.ائتسه هم بؤله دی- یو،بیراق،بیش قیزدن کیئین آلتینچیسی کیم بؤلیب توغیلیشیدن یوره گی اوریب خواطرده.کیتمه-کیت قیز کؤره بیریشدن ایرینینگ آلدیده اویتده قالگن.ایریدن ایشیتگن طعنه تاشلری،قیئناقلر،إیغلی-أیغلی تینکه مداری قوریگن اونینگ.
چمه سی قیرق آلتی یاشلی قمچی بای نینگ بیلـَکلریدن کوچ یاغیلیب توره دی.قؤپال و قؤرس راققینه کیشی.غؤریلله گن آوازی بار،ایلکه لری کینگ،بؤیی بلند،دؤنگ پیشانه،ساچیگه آق قؤنه باشله گن، اؤستیریب-اؤستیریب ساقال آله دی.قاشلرینی چیمیریب گپیره دی.تیز-تیز تمه کی توته تیش اونینگ عادتی.سیر توک کؤکسینی سیلب گپیره یاتگنده،یاشیگه یره شمس قیلیقلر قیله دی.اونینگ یوره گیده دایم اؤغیل کؤریش تویغولری تؤلقینله نیب کیله دی.عادی چیقه لیش بیلن گینه تینچینی میدی بو موجلر.قویونله شه دی،سورانلب کیته دی.شو باعث عایله دن تینچلیک کؤتریلگن. باله لرنینگ لبلریدن کولیگی اریگن.قمچی بای اؤز یورتیده گی دیک،ایرکین قؤل کؤتره آلمیدی.«ترک دیار ائلب اؤزگه یورتگه کیلدینگمی،تقدیرگه تن بیریدیشدن باشقه یؤلینگ یؤق»-،دیب یشب کیله دی.آلدینگیدیک خاتینینی آچیقدن-آچیق کم سیتیب،دؤق-پؤپیسه قیلیشلری دیرلی قالمه گن.ناچارلیکدن بؤینی بؤشب قالگن.
یکشنبه کونی ایدی.تشقریده ساووقنینگ درجه سی آرتسه- آرته دی-دیو،سیره پسیمسدی.إیزغیریق ساووقدن آدم ایتی زیرقیره ب،تیرناقلر ستیلب چیقه یاتگنده ی گویا.سؤنگگی دم آلیش إیککی کونی کؤپ هم تاتلی بؤلمسه،اچچیق و یامان هم ایسمدی. بو یرده کوچلی قانون و انتظام حکمران،اینگ مهمی عیاللر حق-حقوقینی تنیب آلگن بیر جمعیتده،قمچی بای نینگ سری یاغدۀ ایریشدن باشقه علاجی یؤق.کؤپدن بیری ایر- خاتین اؤرته سیده إیلیقلیک هواسی برقرار.
قمچی بای نینگ بیر اؤغیلگه ارمانی هلی سؤنگــنیچه یؤق.او خاتینی نینگ باله لیک بؤلگنیدن خبرسیز.گلبهار آخری ایریگه ائتدی ینه باله کؤرگنینی.ایر- خاتینینگ إیچیگه :«بونیسی کیم بؤلیب توغیلرکن؟»-دیگن اؤی- فکرلر غلغله سالیب توریبتی.
قمچی بای گلبهارگه :
- باله کؤز یارشدن آلدین بیر داکترگه باریب تیکشیره میز میلیمی خاتین؟- دیدی.
- میلی آته جانیسی،- تصدیقله دی گلبهار ایرینینگ سؤزلرینی،- تغین نیمه قیله میز؟- دیه- سوال بیردی ایریگه.
- اؤغیل بؤلسه عالی بخت؛قیز بؤلسه آلدیریب تشله یمیز،ایندی توشینگندیرسن خاتین؟!
- اؤزیز بیله سیز اده جانیسی.
- اؤزیم بیلسم،ایرته گه دوشنبه کونی تیار بؤلیب تور،- دیدی قمچی بای.
میلی آته جانیسی،- گناه کارلرگه اؤخشب،قلتیراق آوازده اون چیقردی،- خوب بؤله دی.
***
آنه ایرته لب بر وقت توردی. باله لرینی کیئینتیریب،یدیریب،إیچیریب مکتبگه جؤنتدی. باله لریگه بیر-إیککی ساعت کسلخانه گه باریب کیلیشینی اوقتیریب قؤیدی،گلبهار آپه.
اوینی تؤلدیریب،سلابت تؤکیب تورگن قمچی بای ایرته لبکی چاینی إیچه یاتیب،خاتینگه تیکلیب تؤنغیله دی :
- تیارمیسن؟!
- هه،تیارمن.
جؤنه دیک بؤمه سه هم.
ایر- خاتین اوتوبسده اؤتیریب،کسلخانه گه جؤنب کیتدیلر.داکتر حضوریگه کیریشدی.
حسن- قامتی کیلیشگن چرایلی عیال یومشاققینه سلامله شیب :
- مرحمت کیرینگ،کیلینگیزلر،سیزگه یاردم کیره کمی،- دیدی شیرین آواز بیلن.
- خاتینیم حامله دار بؤلگن،قیزمی،اؤغیلمی لیگینی بیلماق اوچون تیکشیریشگه آلیب کیلدیم،-دیدی قمچی بای عیال داکترگه قره ب.
- بیر ساعت إیچیده انه لیز نیتجه لرینی ائته من،- دیدی دوکتور.
گلبهار آپه تیکشیرودن اؤتدی. یوره کلری دغ- دغلب، نتیجه نی کوته باشلشدی ایر- خاتین. بیر ساعت اؤتگچ عیال داکتر ینه تبسم إیله سلام بیریب کیریب کیلدی،سؤنگ ایر- خاتیننی ایرگشتیریب، خانه سیگه آلیب کیردی.داکتر«حاضر سیزگه نتیجه نی ائته من»- دیه قاغذلرنی تیتکلشگه توشدی و قوناق بیر قیافه ده،کولگیچ بیلن نتیجه نی اعلان قیلدی :
- خانیم و جناب،سیزلرنی تؤغیله جک جه جّیگینه قیزه لاق بیلن تبریک لیمن!- دیدی .
قمچی بای و گلبهار آپه لرنینگ قؤلتیغیدن تربوزی توشگندۀ شلپه یب قالدیلر.گبهار آپه بیر چقور خؤرسینیب،اؤکسیندی.قمچی بای درّاو داکترنینگ گپینی کیسیب،آغزینی تؤلدیریب :
- کیچیره سیز خانیم،باله نی آلدیر ماقچیمیز،دیدی تاپ تارتمه سدن.
- نیمه اوچون شوندۀ قیلماقچیسیز جناب،- دیدی داکتر اؤته حیرتلنگن بیر قیافه ده.
- شورلیک،بیزنینگ بیشته قیزیمیز بار. یته دی،آلتینچیسی کیره ک ایمس!- دیدی قمچی بیک.
- کیچیره سیز جناب،بیزنینگ مملکتده سیز ائتگن سببگه کؤره باله نی آلیب تشله میدیلر.اونگه اذن بیریلمه یدی.
- التجا قیله من خانیم، یاردم بیرینگ،یاردم،- دیدی قمچی بای هیجان اره لش.
- سیزلرگه بخت- سعادت تیله یمن.إیش یوزه سیدن سیزگه اجره تگن وقتیم منه توگب قالدی.
شوندن کیئین بیرآز توشینتیریش قیلیب:
- بؤپتی،تمام و اسلام،- دیدی داکتر و خیرله شدی اولر بیلن.
ایر- خاتین خوناب بؤلیب اویلریگه قئتیشدی. یؤلده کیله یاتیب گلبهار،سیم- سیم أیغله دی،بوندن کیئینگی طعنه- تاشیگه قندۀ یوزلنه من؛- دیگن اؤی قینه یاتگندی اونی.
***
آره دن بیر هفته اؤتدی.کیچکی دستورخوان اوستیده بوتون عایله تورلی کیفیتده سؤزله شیب توره ر،موسیقه ایشتر،تلویزیون کؤره ر،کیچک فرزندلری اوی وظیفه لرینی بجره یاتگندی.قمچی بای کیچیک قیزچه سیگه«پـُسته»دن خبر آلیب کیل قیزیم،- دیه بویردی.«خوب بؤله دی آته جان»-دیب قیزچه سکره ب- سکره ب،باریب،قؤلده گی آچقیچی بیلن«پــُسته»ایشیکچه سینی آچیب،کبوترنینگ قناتیدیک بیر دسته پاکتنی اویگه آلیب قئیدی.خط لر آره سیده بیر نا ته نیش پاکت کؤزگه تشله نیب توره ردی.قمچی بای اول شو پاکت خطینی آچتدی.پاکتده انگلیس تیلیده یازیلگن منه بو جمله لر اونینگ دقتینی اؤزیگه تارتدی :
جناب قمچی بای !
«حامله دار اعیالینگز باله سینی تیکشیریش اوچون،کسلخانه میزگه مراجعت قیلگن ایدینگیز.سیز اؤشنده اؤغیل و قیز باله لر اؤرته سیده فرق قایل بؤلیب،اعیال جنسینی اجره تیب کم سیتگنینگیز یوزه سیدن سیزنی 1200 دالر جریمه تؤللشگه مجبور،دیب تاپدیک...».
بو خطنی اؤقیگن قمچی بای آغزی لنگ آچیلیب،قاره تیرگه باتدی واسکلیت دیک جاییده قاتیب قالدی. قمچی بیک دیوار بیتده آسیقلیق کتته قویاش و کون باقر منظره سیگه تیکیلیب اؤیگه تالدی.