کتته حاولی.بیریاقی باققه توتشگن،ینه بیر تامانی قه لین اؤریک،جیئده،یانغاق و توت درختلریگه قؤشیلیب کیتگن.حاولینینگ قاق اؤرته سیدن سوو آقر،یازده غوج-غوج درختلر یپراغیدن سایه-سلقین تره لیب توره ردی.کؤمکؤک درختلرنینگ شاخ- شبّه لریده إیلینیب قالگن قویاش نورلری سیکین- سیکین برگلر آره سیده یشینماقده ایدی. بیر زوم اؤتیب،یپراقلرآره سیدن ســـُفه اوستیگه یلتیللب توشیب تورگن سرغیش آفتاب تنگه چه لری کؤرینمی قالدی.
آرتیق بایایونده آسیقلیق،ائله نه سیگه زر اؤره لگن،پؤپکلی قفسنی پستگه توشیردی-ده،خلته چه سیدن پسته- بادام سالینگن دان-دوننی قفس کاسچه سیگه سالیب سیراقی قوشچه سینی بیر آوقتلنتیرماقچی بؤلدی.قارنی آقیش،اوستی قؤنغیر و تؤق ملله رنگ بلبل ایسه،بیگیزدۀ تومشیغینی قفس یاغاچلریگه اوریب،شته لاق آتیب سیره شگه توشدی.او قوشچه نینگ شوخ تاوشلریدن میریقیب لذّت آلرکن،بوگل اونی آلیب باریب،آقه یاتگن اریق بؤئیده گی ایگلیب تورگن آلمه درختیکه إیلیب قؤیدی.آرتیق بای شوندن کیئین سؤریگه سالینگن کؤرپچه اوزره یان باشلب،قیرمیزی چاینکدن کؤک چاینی قویه یاتیب،کؤپدن بیری دلیده توگیب یورگن سؤزینی خاتینیگه ائتیب توشینتیردی:
- منه اؤغلیمیز آچیل شو پیشیقچیلیکده راپــَه- راسه اؤن بیرنی تؤلدیریب،اؤن إیککیگه آیاق قؤیه دی... بو حقده آو اونده هم بیر گپیربیدیم شکیللی.مین قؤشنیمیز نینگ آی سولو دیگن قیزینی کؤز آستیگه آلیب یوریبمن.قؤنی- قؤشنی،کتته-کیچیکلرنی چارله ب شوگینه آچیلنینگ آیاغینی چه تیب،باشینی إیکته قیلیب قؤیه قاله لیک،نیمه دیسن خاتین هه ؟
- میلی کویه آته سی! بؤییگه یتمه گن قیزگه یاش باله نی اویلنتیریب قویسک،گپ- سؤز بؤلمس میکین؟ ایلنینگ آغزیگه ایله ی قاپلب بؤلمیدی،ذاتیمیزده بؤلگمه گن إیشگه قؤل اورمه یپمیزمی اؤزی؟ تغین ام اؤزینگیز بیله سیز آته جانیسی.
- آی سولو هم مینینگ چممده اؤن بیرنی تؤلدیریب،اؤن إیککیگه کیردی.إیککی یریم بیر بوتون دیگنلریدیک،خیرلی إیشنی کیئینگه سورمه یلیک-ده،تؤینی باشلب یوباره یلیک آنه سی،دیدی آرتیق بای خاتینیگه و تؤی خرجت لرینی حسابدن بیر-بیر اؤتکزدی.کیره کلیک آدملر بیلن مصلحتینی هم پیشیریب آلدی.
***
آرتیق بای ایرته لبکی ساغینچ و دیدارله شیو معناسیده،بلبلگه کؤزتشله دی.قویاش یالقینلری تیگمه سین،دیب قفس پوشینی قویراققه توشیریب قؤیدی. یانغاق یزیلگن إیدیشچه سووییدن قوش کاسچه سیگه اوچ- تؤرت تامچی سو تامیزدی. بلبل اؤنگ قناتینی یایب،پنجه لری بیلن سئیریب-سئیریب تیریشگنچه قاشیله دی.شونده آچیل هم اؤینینی تشلب،قوش تماشاسیگه،آته سی نینگ یانیگه کیلیب توریب آلدی.آچیل قفسنینگ پؤپکلرینی سیله یاتیب،دوداقلرینی بوجمه یتیرب بلبل آوازینی چیقرماقچی بؤلدی-یو،بیراق،اؤخشه ته آلمه دی.قوشچه گه تیکیلرکن،حیرت إیله آته سیدن سؤره دی:
- آته جان،بیچاره قوشچه نی نیگه قفسگه سالدیز؟ او سیقیلیب زیریکمیدیمی؟ ایزیلیب ادا بؤله دی -کو! بلبل آچیلقیلیکده اوچیب،اؤینب سیره شنی یاقتیرسه کیره ک! او هم اؤزینی اؤز توده لری آره سیده کؤریشنی إیسته دی.اگر اونینگ کوچی بؤلگنده ایدی آدملرگه اؤخشب بیزنی هم قفسگه سالرمیدی؟
- هه ! گپلرینگ تؤغری.ایرمک بؤلسین اوچون شونداق قیلگنمن- ده بالم.قؤیب یوبارسک اوچیب کیته دی- ده! حیاتدن سیقیلگن دملرده،غم- قیغولر کیرینی اریتیش،یویش اوچون شو جانوارنینگ کیرته یگن کؤزلریگه تیکیلیب،جرنگله گن آوازیدن تین آله من،توشیندینگمی اؤغلیم؟ او انسان بؤلیب توغیلمه گنیگه شکور قیله ویرسین!-آبروی باریده .
- توشوندیم-او،اؤزیمنی اونینگ اؤرنیگه بیرقؤئیب کؤردیم.یوره گیم بیتله می هاولیقیب،اؤپیققنیمدن اؤرنیمده سکره ب توشتیم... قوشچه نی بیر قؤیبیریب یوبارهی هم دیدیم،سیزدن قؤرقه نیمدن شو إیشنی قیلمه دیم.
آرتیق بای اؤغیلچه سی نینگ معنالی سؤراق و ملاحظه لریدن اؤیگه چؤمدی.بیردن خیالینی چمه لب یورگن موضوعگه بوردی.فکرینی تؤیگه قره تدی.بیر قرارگه کیلیب،آچیلنی اؤیلنتیرماقچی بؤلیب،تؤینی اؤتکزه یاتگن بؤلدی. ظهیرالدین محمّدبابر اؤن إیککی یاشیده پادشاه بؤلگن ایکن.بیزنینگ آچیل هم شو یاشده،دیگن خیاللرگه باردی.تؤیگه تیارگرلیک باشله ندی. ائتیله یاتگنلر ائتیلیب،یساول،بکاوللر شی، حاضر ناظر بؤلیشدی.
***
آرتیق بای إیشلر سرانجام قیلینگنیدن کؤنگلی تؤلیب،سیویکلی بلبلیدن خبر آلیش نیتیده درخت آستیگه باریب توردی.خوددی ایگه سینی ته نیگندیک،قوشچه قؤشه لاق سیره ی کیتدی.بوندن حضور آلگن بای چؤنته گیدن قؤل رومالینی چیقریب،قفسنینگ چنگینی اریتیب آلدی."آت -آوازه نگ بار،تؤینی سراجام قیل"-دیگن اؤی بیلن تیارگرلیکلرنی بیر-بیر کؤزدن کیچیردی.
قؤشنی ولایتدن اشوله چیلر،چالغوچیلر چقیریلدی.تؤی بیکه لرسرشته کؤریشگه توشدیلر.تؤیچیلر قؤشخانه لرده مهمان کؤته باشله دیلر.قازانلر آسیلدی،قاورداق و پلو خان تؤره دستورخوانلرگه تارتیش کیره ک.
تشقی حاولیده کتته -کتته اؤچاقلردن قویوق توتونلر آسمنگه اؤرله ماقده ایدی.قؤلیده تؤپ اوشله گن آچیل،بومنظره نی یقیندن کؤریش نیتیده او یاق بویاققه اؤیناقلب اوتیب توریپتی.تؤیگه ایرته راق کیلگن خاتین خلچ،قری-قرتنگ آچیلنی کؤریب:«انه کویاو تؤره!منه کویاوو تؤره!»-،دیه اونی بیر- بیرلریگه کؤرسته یاتگندیلر. بونرسه آچیلگه قتتیق باتدی.کوچه ده هم تینگقورلریدن شونگه اؤخشش گپلرنی ایشیتگن کویاو باله،اویتگه باتگنیدن إیچکری اویگه کیریب آلیب،اوستیدن ایشیکنی یاپیب،تشقریگه چیقمی یاته بیردی.کتته گینه گناه إیش قیلیب قؤیگندیک اؤرتاقلری،تینگقورلری سؤره ب کیلیشسه -ده،بؤی کؤرستمه دی او. تؤیدن بیراولر یب،إیچیب کیتیشینی بیلسه -ده،اؤزی بو تؤیدن قندۀ جسمی و روحی زوقله نیشنی یخشی حس ایتمسدی آچیل.شونینگ اوچون اونگه تؤی قیزیق تویلمی قالدی.
الــله محل اؤتیب،آشلر هم پیشتی.تؤیگه چقیریلگن مهمانلرنینگ قؤللریگه إیلیق سوو سالیب،سَچاق توتیشه یاتگن إیگیتلر تیزیلیشیب توریبدی صحنه ده. آش تارتیلدی."آچیل باینینگ تؤیدن نشانه" اؤله راق قند،مه یز توگیلگن رومالچه لر ترقه تیلدی.قؤللر دعاگه آچیلدی.ایزگو تیلکلر بیلدیریلدی.آش - آوقت بیریشدن سؤنگ کیچگه باریب،تون بغریده،گیس چیراقلری نوری آستیده«اجابت- قبول»مراسیمی اؤتکزیله دی،کویاو بیلن کیلین چیمیلدیققه کیریشه دی.حقیقی لذّت میی دن سیپقریله یاتگن آنلر انه شو جایده،انه شو یرده بلبل سیره یدی.اونگچه بیش-آلتی ساعت بار هلی.شادیانه دوام ایتیب توردی.
***
شادلیککه قوناق آنلرینی اوله یاتگندۀ گویا،حاولینی باشیگه کؤتریب بلبل سیره ب توریبتی. قوشچه نینگ یاقیملی آوازی کویاو باله نینگ خیالینی اؤغیرلب قؤیدی. آچیل تورمکلب آلگن ایشیک آرتیدن پرده نی کؤتریب،تیرقیشیدن مؤره ب،بلبلگه کؤز تیکه یاتگندی.باریب قفسنی اویگه آلیب کیره ی دیسه،آدملر کؤریب قاله دی.تؤپینی اوی بالاریگه اوریب اؤینه یدی او.کؤچه دن آچیلنینگ اؤرتاقلری اونی اؤئینگه چیقریب توریبتی.آچیل نینگ سیره چیققیسی یؤق.او تؤی بؤلیشینی یخشی بیلسه ده،او نیمه بیلن باشله نیب،نیمه بیلن توگشیگه کؤپ هم عقلی یته بیرمیدی.«چیمیلدیقده بیر سوزیلیب قؤیله دی خلاص» دیگن اؤیگه باردی.هه دیمی،قارانغی توشتی.آلدینده سیوگی سلطنتیگه مینیب،محبـت لذّتینی تاتیماق لحظه لری توریبتی.اؤکینچلر بؤلسینکی،هلی آچیلده بوندۀ تویغولر شکلله نیب اولگورگنی یؤق.حاولیده فقط گینه کیلین-کویاونینگ یقینلری قالگن.یار-یار،نای-نای ائتیشولری بوتون حاولینی شادلیککه بورکه گندۀ گویا.
***
بلبلنینگ تینیمسیز سیره شلری اوجیگه میندی.تؤی قیزیمسدن بورون آرتیق بای بلبل قفسینی موشیکلردن اسره ش مقصدیده اوزون سوروق بیلن ینه إیککی قولاچ تیپه راققه إیلیب قؤیدی و تؤی إیشلری،مهمانلرنی کوزه تیب قؤئیش،کیلدی- کیتدیلر بیلن قارشیب قالدی...
آسمان قاره چادرینی یائدی؛حاولیگه آقشام چؤکتی. بره نده(ایوان)گه کویاو و کیلین اوچون اؤتیرغیچ و اؤریندیقلر کیتیریب قؤئیلدی. تیوره ک- اطرافده خاتین-خلچ،تؤی تماشاسیگه کیلیشگن بؤی قیزلر،بروتی ایند ی نیش اوریب چیققن اؤغیل باله لر.بو صحنه نی کؤریب تورگن جوان أیگیت-قیزلر بیر پس بؤلسین اؤز کیله جکلرینی مییه لریده چیزیب کؤریشه یاتگندۀ ایدی.کوی و قؤشیق،چیلدیرمه نوالری آستیده آچیل و آی سولونی آپه لری اعزازلب اؤتیرغیچلرگه کیلتیریب قؤئیشدی.
یاشیگه یره شه آی سلونینگ بؤی پستده ککینه،یوزلری آق،ساچلری آره سیدن زر پرچه لری یلتیللب کؤرینر،بیلک و برماقلریده گی اوزوک و بیلک اوزوکلر اونگه آغیرلیک قیلیب تورگندۀ کؤرینردی گویا.کؤزیگه سورمه،یاناقلریگه غازه تارتیلگن بیرکؤرینیشده گی آی سلو بؤیداشلریدن کؤزینی آلیب قاچر،تا باره ایگیلیب یرگه کؤز سالیب توره ردی.اویه لگنیدن آی سولو باشینی یردن کؤتره آلمی،سوزلیب قاله دی.کاکلچه لرینینگ بیر ته رمی یوزینی یاپیب تشله گن.اؤن بیر،اؤن إیککی یاشلیگینی کؤرینیشیدن،تورموشیدن بیلسه بؤله دی. چیراق یاریغیده برماقلری پیشمه گن حسینی اوزومدیک تاوله نیب توره ردی.کؤکره گیده قؤش کبوتر هلی اوچیشگه تیار ایمس کؤرینه دی.
هلی بلاغت یاشیگه یتمه گن کیلینچکنینگ یانیدن آچیل خان تؤره کیچکینه گینه بؤینی زؤرغه کؤتریب توریبتی. یوزی بوغدای رنگ،چتمه قاش،قاتمه دن کیلگن،گوده سی اؤن یاشدن بلندراقنی کؤرسته دی.ایگنیده إیپکدن تؤقیلگن غراوی تؤن؛باشیگه باستیریب اؤره لگن إیپک سلله آغیرلیک قیله یاتگندۀ.چوچّه یگن لبلریده هلی إیگیتلیدن علامت یؤق.بیلی الوان شفتالو گل رومال بیلن بائیله نگن.ینه آلتی یتتی یاش قؤشسک بای نینگ اؤغلی بای تؤره نینگ اؤزگینه سی بؤله دی قاله دی.کیلین کویاوگه کؤزگوز توتیب،تاواقچه لرده گی شربتنی یلتتیلر.عیاللر تیلیدن ائتیم،تیرمه تؤی قؤشیلقلری ینگره دی.کیلین کویاولیک گشتینی باشیدن کیچیرگن باله-چقه لیک خانیملر یوزیگه اویتگه اؤخشگن بیرحالت یوگوردی.اولر پیچیرله شیب:«یبی! بو باله کیلر اؤزلرینی توته آلرمیکن؟ یاتیش،تورشلری قنداق بؤلرکن توبه یی!»-دیه بیر- بیرلریگه جیلمه یشردی.شو پئیت کیلین کویاونی إیچکری اویگه چیمیلدیققه آلیب کیریشدی.بؤله جک ایر- خاتیلر قه لین قؤش بخمل کؤرپه چه لر اوستیده ینه بیر بار رسم ورسوم یوزه سیدن سوزیلیشدی.کیچه هم پیشه ی دیب قالدی.
کیلین کویاونی یالغیز قالدیرمسلیک مقصدیده قؤلیده پیچاق آلیب،چیمیلدیق آرتیده تونب چیققن ماما بیردن اؤرنیدن سه پچیب توریب،سینیق تاووشی بیلن:«یبی،کیلین کویاولر تؤپ و قؤغیرچاقلرینی بغیرلریگه باسیب،اوخلب قالیشدی! خورّه ک آتیب یاتیب قالدیلر-کو! اتتنگ! بوکیچه چاغیمده بلبل سیره مس ایکن-ده »- دیب،تشقریده گیلر گه خبر یتکزدی.کیلین- کویاونی بوندۀ وقتده اویغاتیش نا قؤلی ایدی...