نسبنامه سی

عبیدالله سلطان،عبیدی(تؤلیق اسمی: ابوالغازی عبیدالله بهادرخان آته سی سلطان محمود آته سی شاه بوداغ آته سی ابوالخیرخان) 1487-إینچی أیلی خوارزمنینگ وزیر شهری یقینیده گی تیرسک محلله سیده تؤغیله دی،(ائریم منبعلرده بخارا،دیب کؤرسه تیلگن)؛1540-إینچی أیلی بخارا ده دنیادن اؤته دی وبخاراده گی  میر عرب مدرسه سیده دفن ایتیله دی.شیبانیلر سلاله سیدن بؤلگن حکمدار.محمّدخان شیبانی نینگ جیه نی،محمود سلطان نینگ اؤغلی.آته سی نینگ التماسیگه کؤره اونگه خواجه عبیدالله احرار ولی اؤز اسمینی بیرگن.

دولتچیلیک فعالیتلری

عبیدالله خان عبیدی عمه کیسی شایبانی خان نینگ خوارزم،بلخ،هرات و مشهدگه قیلگن حربی یوریشلریده قتنه شه دی.او ،شایبانی خان نینگ اؤغلی تیمور سلطان اسماعیل 1 صفوی بیلن ایلچی المه شیب تینچلیک بیتیمی توزیشگه اورینه دی.شایبانیلردن بؤلگن کؤچکونچی خانگه نایبلیک قیله دی.1511-إینچی أیلی بخارا حاکمی بؤلیب إیش یوریته دی.سمرقند،تورکستان جنگلریده دشمنلریدن ینگیله دی.عبیدالله کؤل ملک جنگیده غلبه قازانیب،قئته دن بخارا و سمرقندنی ایگلله یدی.1513-إینچی أیلی عبیدالله خان خراسانگه هجوم قیلیب صفویلرگه قتتیق ضربه بیره دی.مرو حوارزمنی ایگللب،او یرگه اؤغلی عبدالعزیز خاننی حاکم قیلیب تیعینله دی. عبیدالله خان تورکی عنعنه گه کؤره شیبانیلرنینگ اینگ کیچیک وکیلی اؤله راق 1533-إینچی أیلی بخارا خانی ایتیب تعینلنه دی. عبیدی (عبیدالله خان اؤزبک هم دیب یوریتیله دی)هراتنی قؤلگه آلیب،صفویلرنینگ تورکستانگه سیزیب کیریشیگه تؤسقینلیک قیله دی. عبیدالله خان اؤز حکمدارلیگی دوریده قوریش،تعلیم و معرف إیشلریگه کتته اهمیت قره ته دی. بخاراده گی میرعرب مدرسه سی عینن عبیدالله خان تشبــّثی بیلن قد کؤتره دی.  

قلم وسؤز میدانیده

عبیدی،قول عبیدی یاکی،عبیدالله تخلصی بیلن ایجاد ایتگن حکمت نویس،دولت اربابی، اؤزبیک تصوّفی ادبیّاتی نینگ إیریک نماینده لریدن بیری.او اؤز عمرینینگ بیر کونینی هم مطالعه و شعریتسیز اؤتکزمه گن.عبیدی اؤزبیک،فارس و عرب تیللریده کتته کؤلمده ایجاد قیلگن متفکّر شاعردیر.او تصوّف بؤئیچه إیلک سباقنی آته سی نینگ پیری مولانا محمّد قاضی دن آلگن.عبیدیگه اؤز دورینینگ مشهور حکمداری فضل الله ابن روزبه، مخدوم اعظم،مولانا محمّد عزیزان و مولانا خواجه محمّد صدر وباشقه لراستاذلیک قیلگن. عبیدی حربی تعلیمنی میرعرب لقبلی مشهور عبدالله یمینی دن اؤرگنه دی.او تصوّفده یسویه و نقشبندیه طریقتیگه ایرگشیب،اؤزیگه مرید آرتیره دی.عبیدالله تخلّصی بیلن اؤزبیک، فارس و عرب تیللریده برکه لی ایجاد قیلگن.هر اؤچله تیلده دیوان توزگن. کیئینچه لیک بو دیوانلر بیر«کللــیّات»حالیگه کیلتیریله دی.عبیدینینگ اؤزبیک تیلیده گی دیوانیگه : 310غزل،430 رباعی،11 تویوق،18 مثنوی،7 معمّا،2ته یار- یارلر ژنریده گی شعرلر کیریتیلگن.افتیدن ادیب نینگ اؤزبیک تیلیده گی شعرلری تؤله یتیب کیلمه گن کؤرینه دی. 

 شاعرنینگ فارسی دیوانیدن 163 غزل،418 رباعی،7 قطعه،1 فرد،1مثنوی،1ترجعبند و 3ته معمّانی   توریده گی شعر اورین آلگن.

  بولردن توقری شاعرعبیدی:«امانت نامه»، «غیرت نامه»،«شوقنامه»،«پند نامه»، «صبرنامه»،«کتاب الصلوة»کبی رساله لر هم یازگن. اوشبو رساله مشهور کاتب حسینی تامانیدن اونینگ کللــیــّاتیگه کیریتیله دی.

 عبیدینینگ بای ادبی میراثی هلی چوقور اؤرگنیلمه گن.عبیدالله خان حقیده حافظ تینیش بخاری«عبدالله نامه»،خواجه حسن نثارینینگ«مذکرالحباب»،محمّد امین بخارینینگ «عبیدالله نامه» و باشقه بیاض و تذکره لرده معلومات یازیب قالدیریلگن.اؤزمانه سینینگ مشهور شاعرلریدن هلالی چغتای اونگه اتب شعرلر یازگن و اونی کؤکلرگه کؤتریب مقته گن.

عبیدی نینگ اؤن آلتینچی عصراؤزبیک ادبیّاتیگه قؤشگن حصّه سی شونده کی،او ظهیرالدّین محمّدبابردن کیئین رباعی ژنرینی رواجلنتیره دی.او خواجه احمد یسّوی باشلب بیرگن حکمت نویسلیک عنعنه سینی دوام ایتتیریب،220دن آرتیق حکمت بازیب قالدیردی. اونینگ شعریتیده اؤزیگه خاصلیک و ارجیناللیککه إینتیلیش اوستونلیک قیله دی. عبیدی نینگ اؤزبیکچه شعرلری نهایتده خلق تیلیگه یقین توره دی.غزللرینینگ بیریده عبیدی :

 بیر لحظه کؤنگول اؤلمـــه دی بیغم زمانه دین،

تؤیــــــدی زمانه میندن و مین هــم زمانه دین.

 دیب یازه رکن،بوندۀ شعرلرده شاعر دور قؤلیدن،دوران فتنه سیدن کؤنگلی آزار کؤرگنیگه بیر اشارتدیر.

عبیدی ایجادیده عشقی و دینی روحده گی شعرلرایتکچیلیک قیله دی. اخلاقی،تربیه وی موضوعلر بؤئیچه هم قلم تیبره تگن. 

 عبیدی کلّیـّاتی نینگ یگانه نسخه سی اؤزبیکستان فنلر اکادیمه سی انستیتوتی نینگ قؤلیازمه لر فوندیده  8931 رقمی آستیده سقله نه دی.

 

        عبیدی شعرلریدن نونه   

        

  غزل

گل سری قیلمان نظر زیبا جمالینگ باریده،               کؤزگه آلمان سرونی نازک نهالینگ باریده.

 قیلمه دی حسن اهلیغه هرگز وفا حسن جمال،           قیل وفا،ای بی وفا،حسن و جمالینگ باریده.

 إیسته مان حیوان سوین،باسمان دَغی،إیچمان انی،        دمبدم جان بیرگوچی شیرین زلالینگ باریده.

 هرساری قیلسه عزیمت،بارغیل اول دلدار إیله،           قیلمه زنهار،ای کؤنگول،اندین مجالینگ باریده.

 ای عبیدی،اول پری وش وصلینی قیلغیل خیال،           قیلمه غیل اؤزگه خیال اوشبو خیالینگ باریده.

 

2  

  

 باده دین بیر یؤلی اؤتوب توربیز،       باده إیچمکنی اونوتب توبیز.

 لبینینگ حسرتیده جان بیـــــــــرله،      وه،نی خونابه لر یوتوب تور بیز.

اؤینه بان غیر بیرله وفا نــــــــردین،     نقشلر ائتیبان اؤتوب تور بیز.

 جانغه بار جوری، مهری یؤقلردین،      بیریؤلی اؤزنی ساووتو ب تور بیز.

ای عبیدی قــــــــرا کـــؤزدین أیراق،     هجریده گوشۀ توتوب تور بیز.

 

قعطه

 

دوستـــــلـــــر، اختیــــار گلشنیـــــده،

عیش و عشـــــرت بیله نشاط قیلینگ.

چونکی عشرت اؤلدی اختیار ایتمک،

شـــــرطی بارینچه اختیـــــار قیلینگ.

 ***

 آشنلیک قیلیب یامـــــان کیشیگه،

 سین یمان سؤز ایشیتگی سیـــــن.

 توره آلمی انینگ سؤزیگه،ینـــه،

 باش آلیب بیر ساری کیتگی سین.

   تویوقلر

سوغــــد إیچیـــنده اؤلتورلر یابولر،

یابولرنینگ مینگـــن آتـــــی یابولر،

یابولرنینگ إیلگیدین ایل تینمه دی،

 یابولر بؤلسین بـــو یرده یــــاولر.

 ۲

 ای أیگیتلر یخشی- یخشی ات آلینگ،

 یخشی آتلر بیرلــه یخشی آت الینگ.

 یخشی آتماقلیک هنردور اؤقنـی هم،

 ای کؤرونچه اؤقنی یخشی آتالینگ.

رباعی

هرکیمکی  توز ایتسه نیتین، رحمت انگه،

حق نیتیغـــــه کؤره بیرور دولــــت انگه.

هــــــر کیشینی توزلـوک ائله مسه نیتین،

خاصیتی اول نـــوع بیــــرور نیت انگه.

 

صبر ایتسه کیشی مـــرادیغه یتگوسیدور،

اؤزینی صبـــــور اهلیدین ایتگوسیــــدور.

صبـــر ایتمکدین انـــگه ایتیب خرّملیک،

غم حیلی انینگ خاطریدین کیتگوسیــدور.

 *** 

ای دوست،دیمه دمی بؤلمه دی غمدین قوتولوب،

مظلـــــــوم کیبی ظلــــــــم و ستمدین قـوتولوب.

فـــــــــریاد وفغان آه کیم،بـــــــؤلمس ایمــــیش-

اؤلمـــــــــــــــی ستم وغم و المـــدین قوتولوب.