بیله من،چاغداش(معاصر)ادبیّاتیمیز حقیده گپیریش هلی ایرته. نیگه دیگنده،اونینگ مضمونی تیرَن، سلماغی کوچلی،بؤیی یوکسک،شکلی رنگمه- رنگ،یوکی ایسه آغیر. شونده ی سیناولرگـــه تیّار ایمسلیگیمیز؛اونگه توریش بیره آلمه گنیمیزاوچون بو حقده سؤز یوریتیش هلی بروقت. بونده ی ادبیّات،اصلیده،غیـــبدن بیرمللتگه«وحی» قیلیب توشیریلمه دی البتته.کتـــته واوزلوکسیزمطالعه، تینیمسیز حرکت،آغیر محنت،فداییلیک،مسئولیت واوزاق تجربه حسابیگه انه شونده ی اولکن ادبیّــــــاتگه ایریشیش ممکن بؤله دی. بو شرط-شرایطه لر بیزده افسوسکی شکللنمه یپتی. چاپه یاتگن،یوگیره یاتگن قلم یؤق تؤغریسینی ائتگنده. نیگه؟ ایجاد کیشیسی اؤزینی شو هواگه ماسلب، یؤقاریده گیلرنی عملگه آشیرسه بؤلمه ی دیمی؟ بؤله دی.کتته-کتته دعوالرنی قیلمسدن،إیشنی سواددن باشله سک.علمدن اؤزیمیزنی یؤقاری توتمه سک؛بیرعمر طلبه لیکنی بؤینمیزگه آلسکگینه کاسه میزنینگ ته گی آقه ره ر.یؤقسه،اؤشه ایسکی حمام ،ایسکی طاسلیگیـــمیزچه توره بیره میز اؤر نیمیزده.قلملرانچه سیکین،آقسب قیمیرله یپتی،بیراق،یلیب- یوگیریب چاپــَی دیسه اؤقیش وکتته تجربه گه سوغاریلگن یارقین بؤیاق یتمه یدی.

      تن آلیب ائتیش کیره کی،بیز قلمکشلرکیره کسیزعنعنه لر،شکل وقاعده لرقابیغده بیقیب کیتگن میز.قابیقلرنی یاریب چیقیب،طرفه فکر لردنیاسیگه کیره ی دیسک،بیلگنلریمیز تؤسقینلیک قیلیب تورگنگه اؤخشه یدی.همّه دن مهمی  اؤزبیکچیلیک زهنیتیمیزده افگارلیک قصوری بار.انچه آرقه ده قالگن،اؤته تؤپاری،معیشی خلققه ائله نیب قالمه یپمیزمی؟ یازه یاتگنلریمیز،جمعیتمیز روحیتی نینگ  حقیقی کؤزگوسی. بو کؤزگوده اؤزمعنوی قیافه میزنی کؤره میز.تؤغری،بو نرسه  تفکـّر آینه سیگه قی تاماندن و قنده ی کؤز بیلن قره شگه باغلیق.هرکیم هرخیل کؤره دی اؤزینی کؤزگوده. همّه گپ شونده کی،آیینه میزسنیق وخیره.اونی باشقه نرسه لرگه اؤخشب،یه مَب،اولب،قوره ب،بوت قیلیب بؤلمیدی.

      چاغداش ادبیّاتیمیزنینگ یاشی اونچه لیک اوزون ایمس.«باریگه برکه»- دیب ائته دیگن بؤلسک،اوزاغی بیلن سؤنگی 30-40 أیلدن نریگه اؤتمیدی.شوندن بویان شعردیر،نثردیر- قاغذلر قاره لنیب کیله یپتی.منه شو یازگنلریمیز،بلکی،تبرّک سه نه لیب،توتیادیک کؤزلرگه سوریلر، بلکی،اولر آشقال-اخلت إیدیشگه آلیب باریب تشلله شگه-ده،یره مس. بو نرسه تاریخده کؤپ باره کوزه تیلگن.بونده یلرنی هیچ کیم ایسله میدی.اولرنی ایسلشگه وقت هم  تاپه آلمیدیلر.کؤریب سیزکی،معاصر شعریت  و نثریمیز نینگ اساسچیلری؛قؤللریده مَه یاق توتگن دارغه لری قارانغی یابانده(دشت)کاروان سیزبؤلیب،قطاریدن اوزیلیب قالیبدی...

  إیزلی-إیزلی تاپگنیم

خؤش،جنوبی تورکستان اؤزبیکلری ادبیّاتی نینگ گلچراعینی کیمدیریاقیش کیره ک ایمسمی اخر؟ دارغه سی بؤلمه سه-ده،یوک ته شوچیسی بؤلسین.ارزیمیدیمی؟یره شه دی،جوده یم ارزیدی.آته سیگه رحمت،برکه تاپسین!- دیئدی خلقیمیز بونده ی یازوچیلرگه.بیزاؤزبیکلر، 70 دن آشیق حکایه(داستان)بیرنیچه ناویل(قصّه)،رمان یره تگن یازووچیمیز بارلیگیدن احتمال بیخبردیرمیز. بلکی، اونی کؤپچیلیک ته نیر؛ائریملر ته نیمسدیر.توغمه نثرنویس بو یازووچی قادر مرادی بؤله دی.

آلدیندن ائتیب قؤیه ی،اونینگ بیرعیبی بار.اؤزآنه تیلیده یازه آلمیدی.بو دیگنی یازووچی اؤزخلقی، تیلی،مدنیتی و اؤتمیشینی سیومه یدی دیگنی ایمس.مینینگ قره شیمچه،آنه تیلـــــیده یازه آلمه گنی  باعث یازووچینی هیچیگه چیقریب،قؤئیش انصافدن بؤلمیدی.اونینگ کیملیگینی، یازگن حکایه لری، تفکّری دنیاسی ائتیب توریبتی. بو یازووچی نینگ یازگنلری سان و سلماق جهتیدن هم اعتبار گه لایق.اثرلری بیزدن اؤقیش واؤرگنیشنی تقاضا قیله دیگن ادیب.میـن کؤنگل امری بیلن بو یازوچی نینگ بیر رمانی،أیگیرمه گه یقین حکایه لرینی اؤقیب چیقدیم.مینی اؤزیگه تارتدی بو اثرلر. قالگنلریگه افسوس وقت تاپه آلمه یپمن...

قادر مرادی اؤزبیک مللتیگه منسوب بؤلگنی اوچون گینه،اونینگ بیتگنلرینی اؤقیگنیم یؤق.اونده گی بدیعی یوکسکلیک،اثرلریده گی واقعه- حادثه لر خلقیمیزنینگ کیچمیشی بؤلگنی و یه شب تورگن کونلری نینگ نفسی اوف اوریب تورگنی اوچون اؤقیدیم.اوندن اؤقیگن و اؤرگنگنلریم، مینگه قاردر مرادی چاغداش اؤزبیک ادبیّاتی نینگ صلاحیتلی، أیریک نماینده سی دیب ائتیشگه اساس بیره دی.

قار یاپینگن بابا  

قادر مرادیدن سؤنگــّی اؤقیگن حکایه ام«پیرمردی در برف»- دیب نامله نه دی. بوحکایه نی مین اولیگه«قارچی بابا»- دیب اؤگیریب کؤریدیم. نا موفـّـق ترجمه(نوایی چیورمه دیدی )چیقمه گن؛ حکایه(داستان)نینگ روحیدن کیلیب چیقیب :«قارگه یاپینگن بابا»-دیب آغدریلسه،یخشیراق جَرنگله یدی ایکن.قادر مرادی نینگ اوشبو داستانی کؤپ جهتلری بیلن اؤقوچی نینگ دقّت-اعتبارینی اؤزیگه قره ته دی.قیئته-قئیته اؤقیشگه مجبور ایته دی.  >> لینک  داستان پیرمردی دربرف

حکایه نینگ قیسقچه مضمونی

حکایه باش قهرمانی بابه سمندر نینگ إیشیی قارچی(قار کوراوچی)ایدی.نازک کسب،أیل اؤن إیککی آی قار یاغسه-یو،شونینگ آرقه سیدن  او روزغار تیبره تسه.اوچ-تؤرت آیلیک  قهرتان قیش سمندربابا اوچون بیر عمرگه ته تیگولیک ایدی.اؤ اؤزینی منگو موزلیک بغریده اؤسیب اؤلغه یگن حس قیلردی. یاشی بیر یرگه یتیب،کیکسه یب قالگنده،سمندر بابا اؤز باشیدن کیچیرگن کونلرینی،خیال بیلن بیر-بیرایسلــَی باشله یدی.اؤن آلتی یاشیدن بویاغی خوددی،تـــــاشگه اؤئیب یازیلگندیک،اونینگ مییه سیده مهرله نیب قالگن.اؤشه یاشلریده او قؤلیگه کوره گینی آلیب،کؤچه مه-کؤچه ایزّغیب،آدملرنینگ قارینی کوره ب نصیبه سینی تیره ر ایدی.

حاولیلردن،اوی قاوتلری-دریزه لردن باله که یلرنینگ:«اول بیزنینگ تامیمیز قارینی کوره ب بیرینگ!»-دیگن سیسلری قولاغیگه تیز-تیز چه لینیب توره ردی.هوشیده هم اویقوسیده هم شو صدالر ایشیتیلیب توره دی. کونلردن بیر کونی تامده قار کوره یاتگنده،قؤشینی سی نینگ قیزی مریم نینگ«سمندر اول بیزنینگ تامیمیز قارنی کوره ب بیرینگ!»-دیگن إیسّیقینه و راسه تاتلی تاووشی قولاغیگه مه ینگینه اوریلدی. بو آواز اونینگ یوره گیگه عشق آلاوینی یاقتی.سیوگی نینگ چؤغی سمندر نینگ یوره گیگه حرارت بیردی.مریمنی دیب یوره گی تیپه دیگن بؤلدی.

قیشلاقچه غرور-غیرتگه بیریلیب«مریم آلقیشله سین اوچون»شدت بیلن  قار کوره شگه توشر ایدی اؤشنده. بیراق،قیش اؤته قتتیق کیلگنی باعث محلله آدملری آخر عاقبت یا اؤلدیلر؛یا باشقه یورتلرگه کوچیب کیتدیلر.کؤپیلری دال-درخت،باغ-راغلرینی یا قدیلر؛ینه ائریملری باله لرینی ساتیب قیشدن یا آمان چیقتدی یا-ده،اؤلیب کیتتیلر.سمندرنینگ آدملر اوستیدن نصیبه سی اوزیله باشله دی.ایندی،کؤچه لردن باله لرنینگ«بابا سمندراول بیزنینگ تامیمیزقارینی کوره ب بیرینگ!» -دیگن تاووشلری کیلمه یپتی.قارگه یوغریلگن بو حیات تارباره موزقاته باشله دی. بَری بیر،کوره گینی قؤلیدن توشیرمَی کؤچه بؤیلب حرکتله نیشدن تؤخته مه دی.خیالیده باله لر«سمندر بابا اول بیزنینگ تامیمیز قارینی کوره ب بیرینگ!»-دیه چَقیره یاتگنده ی. بؤم-بؤش کؤچه لرده اؤلیب کیتیشدن هم یوز بورمسدی.شهرینی،محلله سینی اؤلگودیک سیوردی.او کؤپراق سیویگلیسی مریم نینگ«سمندر اول بیزنینگ تامیمیز قارینی کوره ب بیرینگ!»دیب چقیریشلری نینگ عاشقی ایدی. آته سی آخری ناچارلیکدن مریمنی ساتدی.اونی سمندرنینگ کؤز آلدیده،إیککیته عرابه(کراچی)گه سالیب،نامعلوم تامانگه آلیب کیتدیلر. ایریگه  آنه سی داد وای سالیب،بقیره ر ایدی،مریم اوچون هر کون اوروش.

خیال سوره رکن،سمندر اؤزیگه- اؤزی:«ایندی قریدینگ.کیم هم سینی سمندر بابا»-دیب قیچقیره دی؟«قؤلینگدن نیمه هم کیله دی»-دیگن اؤیلرنی إیچیدن اؤتکزر ایدی. انه شو بیرگینه اؤی-خیال اونی بو دنیاده یه شب توریشیگه تورتکی ایدی.اؤیلب تورگن جائیده،بار بساطیدن اجره لگن آته سینی خیالدن اؤتکزدی.ایندی صدالریؤق.شهرده هیچ کیم قالمه گن.یالغیزلیکدن قه لین قاراوستیده اوزه له توشتی. کؤز اؤنگیده قیزیل و یشیل تیکــّه آرتیلگن إیککی عرابه اؤتیب بارماقده.کؤزیی سیکین یومیلدی کفنگه اؤخشه گن قار سمندر نینگ بؤی-باشینی تؤله یاپتی...

 داستان نینگ سیاسی- فلسفی پیامی

 اؤتتیز أیلدن آشیق دور إیچیده اوغانستان جوده کتته تله تؤپلرنی باشدن کیچیردی.مملکت ده بیتمس ساووق اقلیم کولنکه سالدی. قهرتان إیزغیرین ساووقلیک هواسینی،إیکـّی جریان قیزیل(ساویت اتفاقی باشچیلیگیده گی ناکام اورینیشلر) ویشیل(آمریکه رهبرلیکیده گی مجاهد گروهلرحرکتی)بو خلق باشیگه آلیب کیلدی. اونینگ شوم عاقبتلرینی  هنوزبیچاره خلق تارتماقده. بواؤرکچ-اؤرکچ بولوت و یرگه اؤمگن تشلب یاتگن ساووقلیکنی سمندر بابا کوره گی بیلن هیده ماقچی بؤلدی. افسوسکی،فایده قیلمس ایدی.انیقراغی اونینگ صلاحیت،کوچ-قدرتیدن یؤقاری بیر نرسه ایدی.

یامان کون نینگ یراغی

عیال جنسیگه نفرت بوتون دنیاگه بیداد سالیب کیله یاتگن بیر دورده،شرمنده لیک سندینی بعضی دینلر«الله»نینگ تصدیغیدن اؤتکزیب،بو حجّتنی مقدّسلشتیریب آلدیدیلر.قیز-عیاللرگه نفرت وکم سیتیش تویغولری اوغانساندیک بیر یورتده چوقور إیلدیز آتگن ایدی.

شونده ی هم ایزیلیب کیله یاتگن خاتین-قیزلر،کمبغل و قشّاق طبقه آته-آنه لرنینگ  نجاتکاری بؤلیشده ی،ناچارلیک سوداسیگه تارتیلدی.نتیجه ده،خاتین- قیزلربویوم سینگری مجبورن ساتیلدیلر.اولر آته-آنه لر، بوتون عایله لر اؤلیب کیتمسلیگی اوچون ،اؤزلری إیسته مه گن حالده  بلاگرادن بؤلیب قالدیلر. یازووچی قادر مرادی نینگ«قار یاپینگن بابا»حکایه سیده کیلتیریلگن مریم انه شونده ی قسمتگه گرفتار بؤلدی.اونی آته سی ساتیب قیشینی زؤرغه اؤتکزدی.مریم زوره وانلر قؤلیگه توشتی.او هر قنده ی قئیناق وجنسی فایده له نیشگه محکوم ایتیلگن.مریم خوددی بوگنگیدیک،هرقنده ی کؤرگولیکلرنی کؤریب اؤلیشگه مبتلادیر.مریمدن درک یؤق.   

کمبغلده هم سیوگی بؤله دی

حکایه ده سمندر تامده قار کؤره یاتیب مریم نینگ«سمندر بیزنینگ هم قاریمیزنی کوره ب بیرینگ »-دیگن إیلیققینه تاووشی سمندرنینگ إیچیگه اؤت سالگندی.مریم بیلمه گن،سیزمه گن بؤلسه ده،بو بیرگینه لحظه لیک عشق سمندرگه کوچ- قدرت بغشله دی.او مریم نینگ فقط بختسیز کونلری نینگ شاهدی بؤلدی.عمری نینگ سؤنگگی لحظه لریگچه مریم نینگ یادی،عشقی وقــَه یناق صدالریگه إینتیقیب یه شه دی.

سمندر هم صمدگه اؤخشه یدی

یازووچی قادر مرادی نینگ«سورمه وخون»داستانیده،صمد دیوانه دیگن اولیا صفت قهرمان،هر گپی نینگ بیریده«بوندن بدتـــّریدن اسره سین!»- دیرایدی.نهایت،قاره کوچلرنینگ صمد یورتیگه باستیریب کیریشی،عاقبستیزلیکلرگه آلیب کیلدی. صمدنینگ اؤزی اولر قؤلیده اؤلدیریلگن ایدی.

سمندر بؤلسه،صمدگه اؤخشه گن حقیقی محنت سیور انسان.اونینگ تیلبه صمد گه اؤخشب ائتیب یورگن سؤزی بار.سمندر:«یاغسه بیر بلا،یاغمسه باشقه بلا!» دیر ایدی. انسانلرنینگ عقل تجربه سیدن اؤتگن بو گپلر حکایه لرنینگ حیاتیلیگینی تأمینله یدی. بو گپلر آرقه سیده جوده کؤپ اچّیق حقیقتلر یاتیبدی. 

کافکانینگ سحرلی نفسی

جهان ادبیّاتیگه علیحده مکتب بؤلیب کیرگن بو یازووچی بیلن سیزعزیزلریخشی ته نیش سیز.دنیاده کمدن- کم ادیب کافکا یؤلیدن باریب،شاه اثرلر قالدیره آلگن. بویوک ایران یازووچیسی صادق هدایت اؤزی نینگ«بوف کور»(«بایقوش»)رمانی بیلن کفکا إیزیدن باره آلدی.

اوندن کیئین اؤزیمیزنینگ کم سوقوم یازووچیمیز قادرمرادی کافکاچه یازیش یؤلینی    تجربه قیلدی.قادر مرادی نینگ«سورمه وخون»(کیمنه بو رماننی«سؤنه یاتگن دوتار چؤغی»دیب اؤزبیک تیلیگه آغدردیم)،«کیمیانینگ کؤزلری»ینه قطارحکایه لری عینن،کافکا نفسی تیکن شاه بدیعیت نمونه لردیر.«قار یاپینگن بابا»حکایه سیده هم کافکانینگ نفسی اوف اوریب توره دی.قادر مرادی نینگ اوشبوحکایه سیده سمبولیزیم و رمانتیزیم عنصرلرینی قاریشتیریب،سینگدره آلگن. ادیب نینگ اوغانستان یازووچیلری آره سیده،یوکسک موقعی بار.امّا،اونی تن آلمسلیک،تورکستان -اؤزبیک اؤغلانی بؤلگنی اوچون کؤره آلمسلیک اولرده کؤپراق حکمرانلیک قیله دی.«قار یاپئینگن بابا»حکایه سیده اثرنینگ روحیگه فتور یتکزمه یاتگن کمچیلیک نقطه لر هم یؤق ایمس.اوشبو حکایه تیوره گیده ینه ائتماقچی بؤلگن فکرلریمیزبار.کینگراق ادبی تدقیقاتلرده بونده ی کمچیلیلرخصوصیده فکر بیلدیره جکمیز.