وَیــــلون
یازکونی.ایرته لب ایسه یاتگن پاریمگینه شمال نینگ دواملی وینغیرلــَی ویشلری، اویقودن اویغه نیشــــــیمگه خـــَلخت بیره یــاتگنده ی ایدی.شمال نینگ بونچه لیک مونگلی نالیشگه اهمیت بیرمه گن ایکنمن.قویاش چیــــــــقــَریگه سهل قالگنده، تشقریدن،آینه آرتیدن مأیوس گینه یــله یاتگن شمال نینگ معنادار غیــنغیللشلری، ماتم کونیده ایریلیق کوئینی تره ته یاتگن وَیلونــنی ایسله تردی گویــا. بیلمه دیم، قنده ی ماهیر صنعت اوسته سی، بوشاه اثرنی نیگه چَلیب؟ کیمگه تقدیم قیله یاتگندی؟بیلمه دیم. قنی ایدی! موسیقه چی بیر استاذ بؤلسه؛طبعیت نینگ تیلیدن ینگره یاتگن مودراق بو وینــغیرلش آهـنگینی نؤتــه گه توشـیرسه،قــَئیتان- تسمگه کؤچیریب،مغـزینی چَقیب،بیر ایشیتتیرسه ایدی،دیئمن اویقو اره لش خیالیمده.
یؤق! فقط آهنگسازایمس،اونی سؤزده گوده لش اوچون فیلسوف شاعرهم کیره ک ایدی اؤشه دَم.شاعرهم یتمیدی نظریمده بو داستاننی ترنـــّم ایتیشگه. تفسیرقیلیش،تلقین ایتـــش واونگه شرحلر بیتیش اؤته ضرورگه اؤخشه دی...
قیسی اقلیمدن کؤتریلیب،قی اولکه دن،نیمه خبرکیلتیره یاتگندی بو قور غورشمال...؟
تؤئیب گپله شی آلمه دیم اؤشه دَیدی یل بیزگک بیلن.کان بؤلیب قالدیم...افسوس!
درخت یپراقلری آره سیدن ایوانگه توشگن،بــَلداغدیک قویاش نینگ إیسققینه نوری مَنگلــَیمگه تیگــّچ، سیرگک تارتیب،اویقودن اویغه نیب کیتدیم. یکشنبه کونی ایکن نیمه قیـــپتی؟بیرآزخیال سوره ی دیدیم اؤزیـــــمچه.
تمه کی توتونی یوته ی دیب،بیرتؤلغـَنیب اؤرنیمدن تورماقچی بؤلدیم.اونگــَچه کؤزیم اوی سقـفیده گی اؤرگمَچیک نینگ تؤقیلگن تؤر إینیگه توشتی. آقلنگن اوی سقـــفیده اؤرگمچیک نینگ توزاققه اؤخشه گن کول رنگ تؤر إینی یائیلیب یاتگندی. بو إینگه اؤرگــَمچیمک،قارنینی تؤلدیریش اوچون قنچه-فنچه حشرات، میتتی جان ذاتلرنی إیلنتیرگنی سیرتدن بیلــِنــمسدی. بوإین إیچیده،اوشلــَب توریلگن ینه قنچه کؤرینــَر- کؤرینمس تریک ذاتلر جان هاووچلب اؤتیرگنینی تفکّر إیله بیلش ممـــکن ایـــــــــــــــــــــدی.
آدم نینگ نفسی بیلن تؤزیب،بوزیلیب، ویران بؤلگوچی بوتؤر إینده قنچه لرکوچ- قدرت یــَشیرینگنینی تصورقیلیش قیئین ایمس. بو إین نینگ چیگره لری اؤرگــَمچیک نینگ تیمیردیک آلتیته آیاغی بیلن مستحکملب قؤئیلگنینی سیزسه بــــــــــــــــــــؤلردی.
اؤرگمچیک ایسه عالمگیرلیک قیله یاتگندیک،شدت بیلن تؤرتؤقیب یائیش إیشیگه دوام ایتماقده ایدی.
قره سم قویاش إیککی قولاچ کؤتریلیبدی.شمال نینگ مونگلی نغمه-یو،نالیشلری اؤچگن.همّه یاق سو سیپگنده ی ساکینلیک.اونینگ اؤرنینی ماشینلرنینگ غــَر-غور لری ایگلله گن.اؤرنیمدن توریب،ایوندن کؤچه گه بؤیلب قره دیم.درختلرآره سیدن تؤقیزقوتلی اؤیلر کؤزمگه تشلندی. باله لرنینگ قی-چو و اوئـــــینلری کؤچه نی لیق تؤلدیریب توریبدی.
إیشیک قؤنغیراغی جیرینگله دی.تورمَکنی اؤنگه سوریب ایشیکنی آچتیم.قدردان دؤستیم ایرگش بای ایشک آرتیده.سلاملــــشدیک،اویگه کیرینگ اکه دیدیم.کؤپدن بیری کؤرمه گن ایدیم.کتاب ساتیوچی عزیز دؤستیم مینی یؤقلب کیلگن ایکن.بیلیده گی اطلس رمالینی ایچدی.تؤرت گللی دؤپّیسینی یانیگه آلیب قؤیدی.ساچیقـــــقه اؤره لگن ایکّی ناننی پلاستیک خلته دن چیقریب خان تخته گه قؤیدی.قــَیته-قــَیته قویوق سؤره شدیک. ایرگش اکه گپ-گورینگلردن سؤنگ:
- إیککینچی قــَوتگه بیرتوشیب کیلی آغه م،- دیدی.
- تینچیلیکمی اکه؟- دیدیم.
- هه! شکورتینچلیک.مین بیلن بیرگه إیشله گن بیرارمن آنه خان انه شو إیکّینچی قـَوتده یشه یدی.بیتاب یاتگندی.بیرخبرآلیب،احوال سؤره ی دیدیم.دنیا کؤرگن انسان، مینی خوددی،اؤز باله سیدیک یخشی کؤره دی.
- گپینگیزتؤغری جگر.هه،شویرده یــَشه یدی. بیراق،کیردی چیقدیمیزیؤق. بیله من کؤپ مهربان مامه. بیچاره بیرأیلدن بویان اؤلیم تؤشــَگیده یاتیبدی.تونلری قـقشب، نالیب چیقه دی.قیـــنه لیب کیتدی بیچاره. جوده رحمیم کیله دی...،جواب قیلدیم.
ایرگش بای سؤزلریمنی تینگلرکن معنالی قره ب :
- مــَیلی جگریم،چیقه قالــَی،-دیب اؤرنیدن توردی وباریب قؤشنی نینگ ایشیگینی جیرینگلـــَتدی...
دقتــّیمنی ینه اؤشه اؤرگــَمچیک اؤزیگه تارتدی. بوگل اؤرگمچیک دؤمه لب،اؤته إینگیچکه اؤز تؤر إیپیگه آسیلگنچه،قویی تامان کیله یـپتی.
اؤرگمچیک،گاه هنربیلن إیچیدن تؤرینی ایشیب،گاهی تؤرینی أیغیب،یؤقاری کؤتریلیب،قؤیی توشماقده ایدی. بوصحنه تیپه لیکدن پستگه چوَه له یاتگن؛ینه قــَیتیب بلندگه أیغیب آلینه یاتگن بیرتؤپ إیپنی ایسله تردی.
اوی سقــفیدن اوز تؤریگه آسیله یاتگن اؤرگمچیک،قی بیرقایه نی ایگللــَب،نی چؤقیلرنی ضبط ایته یاتگند ه ی؛یاکی،نی- نی اؤلجه لرنی تؤریگه إیلینتیریب عیش وعشرت اوجیده سلطنت سورماقده ایدی،دیگن اؤیلر خیالیمدن اؤتدی.
اؤرگــَمچیکنی بیرقدرتلی پادشاه گه اؤخشــَتدیم.شونده ی شاه کی،فقرالری میتتی،عاجزواطاعتکار. اوهمّه یاقنی آستین-اوستین قیلیب،قؤل آستیده گیلرنی اؤزیگه چؤقینتیریب قو ل ومطیع قیلیب آلگن شاه! اؤرگــَمچیک ارقانــــــــگه أیلگن پهلواندیک پستگه توشیش ویؤقــــــــــاریگه کؤتریلیش بیلن آواره. تؤریگه آسیلیب،
تینیمزسیز داربازلیک قیلیشدن هیچ هاریمسدی.اؤزعالمیده اوندن کوچــــلیسی بؤلـــــــمه گندیک کؤرینه دی.او گاه تیپه دن توریب،تؤریـــــــــگه آسیغلیق هوادن آدملرگه حکمرانلیک درسینی اؤته یاتگنده ی. کیره ک بؤلسه،شوگینه دؤمه لاق توپراق یریمیزنی آدملردن بؤشه تیب،اونی اؤرگمچیکلر زمینیگه ائلنتیرگــــودیک صلابت بیلن قره یاتگنده نظریمده.
سینگه یم بؤله دیگن اخماق یریوزیده یؤق.قــَریچــده ادَشیب سن،ای قدرتلی امپراتور!یرده گیلرحتــّا، «کائینات سلطانی»نی اؤزعرشیدن یرگه توشیریب،جهان آواره سی قیله آلگودیک کوچگه ایگه، دیمن إیچیمده اؤرگمچیکــّه قره ب.
ایشیک تقت- تقله دی.ایرگش بای دؤستمینی ینه کوتیب آلدیم.کؤپدن بیری هیچ کیم بیلن دردلشگنیم یؤق. بیرپیاله چای اوستیده گپ قاتدیک،هریاقدن گورینگ باشله دیک. بیرائتیب بیر ایشتیب میریقه یاتگن دملرایدی.حیات دفترینی- بیرآچیب، مینگ اختره یاتـگن انلر.یخشی دؤست وشیرین صحبتداشدن آلگن حضور-حلاوتنی باشقه هیچ نرسه دن آلیب بؤلمسه کیره ک.بــَری لذ ّتلر اؤتکیچی تویلردی مینگه. ایرگش بای دؤستیمگه یوزبوروب :
- دنیا قیزیق،گاه پیلله درد-حال قیلگنی آدم تاپمیسین-هه!- دیدیم یوره گیم تؤلیبب.
- بی مقصد دؤست قالمه گن آواره بؤلمنگ برادر،- دیدی کؤک چاینی هوپله یاتیب ایرگش اکه.
-سیزکؤپ نینگ إیچیده سیز،کؤپچیلیک بیلن اوچره شه سیز.نیگه بوفکرگه کیدینگیز
آغــــــــــم!
- چرخ نینگ مین کؤرمه گن جورو جفاسی قالدیمور،
خسته کؤنگلیم چیکمه گن درد وبلاسی قالدیمو؟ -دیـــــه بابرنینگ غزلینی
اؤقی کـــــــیتدی.
- اؤزینگیزدن سؤره سم،-دیدی ایرگش اکه!
رحمت،دیدیم.کیئین مین اونگه ایرته لبدن-آق،کـــــــــوزه تگنیمگه اشاره قیلیب، کؤرستگیچ بارماغیمنی تیپگه قیلدیم.اؤرگــــّمچیک نینگ صنعتی،کـــــتوچ-قدرتی وتلاشه سینی بیرقدرتصویرلب بیریشگه اوریندیم.سؤزیمی ایشیتگن ایرگش بای قیزیقــّنچه :
- تؤغری گپیره سیزدؤستیم،بیرباقیشده عادّی منظره،چقوراق کؤزقیری سالیب، مشاهیده قیلسنگیز، چقورحکمت وحیاتی فلسفه اوستیدن چیقیب قاله سیز،-دیدی.
شوپئیت تیپه ده گی اؤرگــَمچیک تــَگ -توگیدن هؤپریلیب،کؤز اؤنگیمیزده تؤشک اوستیگه قولب توشیب کیتدی.
اؤرگمچیک اؤز إینگیچکه تؤریگه اؤره لگنچه،سیم تیکندیک آلتی آیاغی قــَیرلیب، چومّیشیب اؤلیب یاتگندی.ایرگش بای- ایندی بیریلیب،إیچیده گیلرینی ائتــَی،دیب لبلرینی چؤچّیتیب :
- ارمن کمممم پ ی ر دیماقچی هم ایدیکی،تیلفون قؤنغیراغی چــَلدی. تیلفونگه جواب قیلــــــدیم.
- سلام،کیمنی سؤره یـــپسیز؟-دیدم.
- ایرگش اکه نینگ اعیالی من.گپـــــــله شگنی چَقیرسنگیز بؤلدیمی؟- دیدی بیر
اعیال کیشی.
- حاضر قولاغینگیزده بؤلسن،چَقیره من،-دیدیم وگؤشکینی دؤستیمگه توتقزدیم.
ایرگش بای گوشکینی قولاغیگه توتیب خبرلشدی:
- یؤق ای!بایه اؤشه یردن کیلدیم،- دیدی بیرماقلری بیلن یوزینی سیئریب،- ای بیچاره آنم-هه! دنیای عذابیدن قوتیلیبدی آخر،-دیدی.
ایرگش بای شاشلیب إیککینچی قــَوتگه توشتی...
راست.ارمن کمپیرعالمدن کؤز یومگن ایکن.بیز یــَشه یاتگن کتته بلند قــَبت بناده بیرگینه ارمن عایله سی هم توراردی.قالگنلری دیرلی برچه سی مسلمان،محلی آدملر. ارمنـــــــلرنینگ دفن مراسمی مسلمــــــــالرنیکیگه اؤخشــَمس ایکن.اولر مسلمانلرگه اؤخشب،«تنگریگه مهمان بؤلسین»-دیه،کون نینگ إیکّینچی یریمیده ،اؤلگن بؤلسه هم مرحـــــــوملرینی شپــّه آلیب باریب،کـؤمیش مس ایکنلر. اولر هراحتمالگه قرشی مرده نی إیککی-اوچ کون سقله دیلر.
دوشنبه کونی ایدی.ساعت اؤن بیرگه یقین،دهـــــلیز نینگ ایشـــــــیگی آلدیده، ماشینده قاره تابوت کیلتیریلب قــؤئیلدی.همّه سی بؤلیب اؤن بیش-اؤن بیش کیشی أیغیلیشدی.
ارمن کیشی سی بؤلمیش مرحوم قریه 76 یاشگه کیرگن ایکن.اونینگ قیافه سی همان خاطره مده مجسّم. بوانسان بؤیی کیچره یب،بیلی بوکیلیبراق،کؤزی خیره کؤره دیگن بؤلیب قالگن کمپیرایدی.قؤللری نینگ سیرتیدن بؤرتیب چیققن برماقلری کؤکــَریب تورار،موسیچه گه اؤخشب،دهلیزایشیگیده اؤریندیقده اؤتریب،اؤتگن- قئتگنلرنی تماشا قیلردی.کمپیرنینگ اسمی تمره ایدی.اؤزبیک تیلیده جوده تینیق وروان سؤزقاتردی.دینینی حسابگه آلمسه بیراؤزبیک مامانینگ،اؤزگینه سی ایدی.
ساعت اؤن 12ده قؤللریده چالغو اسبابلری کؤتریب، قاره دریشی کیئگن ینه کیشی پیدا بؤلدی. مرحوم قریه نینگ یقینلری،کمپیرنینگ إیککیته اؤغلی هم حاضر ایدی.
اوئیگه کیردیم. یریم پیاله ساوویگن چاینی هوپلب تاماغیمنی هولــله دیم.تؤشک اوزره اؤرگــَمچیک قولب توشگن؛تؤرإینیده،کوچ-حرکتدن قالگن ساووق جسدی همان یاتگندی.
اؤرگــَمچیک نینگ جسدی یاتگن إیننی کول کوره کــّه آلی دیب شـَیله نیب ایدیم هم کی،کؤچه دن وَیلون نینگ ینه غمگین کوی وناله سی ینگره ی کتدی.حزین کویلربوتون وجودیمنی کرخت قیلدی. یوره گیم ایزیلگنیدن کؤزیاشی قیلدیم.وَیلون مینینگ تنمده تیرتراق پیدا قیلگنده ی؛حزین نوالربیلن روحمیده گی غم-قیغولرنی یویب تازه له یاتگنه ی ایدی بو وَیلون. قؤلیمده کول کؤره کنی بؤشه تیش هم ایسیمدن چیقــقکن ایکن.دیره زه دن کؤچه گه ینه بؤئین چؤزدیم. قاره پؤش تابوت نینگ آلد تامانی ایرگش بای نینگ ایلکه سیده،جنازه نینگ ایاغ سری ایسه، إیککی اؤغلی نینگ ایلکه سیده ایدی.
قؤلیمگه قره دیم.آرقه گه تیســَریلــّی دیدیم-او،ینه آینه تامان بوریلدیم.مرحومگ نینگ مرده سینی سهل کینگ راق اینگیل ماشینده یرلشتیردیلر.بیربؤتل قیزیل وَین شیشه سی آچیلدی. مراسمگه قتنــَشگنلر بیر- بیرقولتیم قیزل میدن إیچدیلر.وَیلون اوج پرده سیده ماتم کوینی،ائریلیق ناله سینی؛تمره مامه نینگ اوشــَلمــَی قالگن آرزو-آرمانلرینی،حسرت و اؤکینچ إیله تره له یاتگندی.اؤن دقیقه گه یتر- یتمس تمره مامه نی وَیلون نوالری بیلن کتته یؤلگه کوزه تیب قؤیئیشدی. قؤللریده اینجیل کؤترگن ترسا و راهیبه لردن هیچ کیم کؤرینمَه دی مراسیمده...وَیلون نینگ مونگلی اونلری إیککی قولاغیمده منگو اؤرنه شیب قالدی.قؤلیمده اوشله ی تورگن کول کوره کنی آلیب باریب پلاستیک چیلــَکــّه سالدیم.