انتالوزی
۳۰
دُربیک
۱۵-۱۴ عصر اؤزبیک ادبیاتی
دُربیک اؤن تؤرتینچی یوزأیللیک نینگ سؤنگگی واؤن بیشینچی عصرنینگ باشلریده بلــــخده یــَشب اؤتگن اتاقلی اؤزبیک شاعریدیر.اونی ائریم ادبیّاتشناسلرحامدی بلخی دیب هم ته نیشتیره دیلر.شاعر دُربیک حقیده گی تؤلیق معلومات بیزگچه یتیب کیلمه گن.ادیب حقیده تذکره ومناقبلرده هم سؤزیوریتیلمیدی. بیراق،دُربیک حقیده گی یگانه معلومات منبعی اونینگ«یوسف وزلیخا»داستانیدیر.اثرده عکس ایتگن واقعه لردن شاعردُربیک حقیده بیرمونچه معلوماتگه ایگه بؤله میز.
مثنوی ژنریده یازیلگن«یوسف وزلیخا»منــــظوم داســـــــــتانی نینگ کیریش قسمیده 1409إینچی أیل واقعه لری قلمگه آلینه دی. 42 بیتلی داستان کیریشده بلخ شهری إیچکی اوروشلرعاقبتیده قمل قیلینه دی.اثرشوسنه ده بالاحصاراوچ آب دوام ایتگنقمل شرایطیده قؤغان إیچیده یازیله دی.داستاندن معلوم بؤلگنی دیک شاعردُربیک نینگ اؤزی هم اؤشه قمل کلفتلرینی باشدن کیچیرگن.«یوسف وزلیخا»داستانی 1396إینچی میلادی أیلی دُربیک تامانیدن قلمگه آلینگن بؤلیب،2684مصرعدن تشکیل تاپگندیر.دُرزبیک نینگ یازگنلریگه قرگنده،مذکورقمل نهایتده دهشتلی بؤلگن.
شرق ادبیّاتیده کینگ ترقلگن یوسف وزلیخا حقیده افسانه،حکایت روایتلرنی اؤزإیچیگه آله دی.کؤپراق دینی،اسلامی ادبیّاتگه تیگیشلی بوموضوع،شاعرتمانیدن توشینرلی اؤزبیک تیلیده یازیله دی.قئته بیان قیلینه دی.اونده بوتون انسانی فضیلتلرروان تیلده ترنــّم ایتله دی.
دُربیک نینگ ایجادی اؤن اوچینچی-اؤن بیشینچی عصرلرده تورکی تیلیده اثریازیش دغدغه لری کوچیگن بیر دورگه تؤغری کیله دی.اونده اؤزدوری نینگ اجتماعی،سیاسی ضدیتلری مهارت بیله تصویرلنه دی.
ایندی«یوسف وزلیخا»داستانیده قید قیلینگن قمل واقعه سینی کیلتیره میز:
بلخ ایـــرور دهـــرده اُم الـــبلاد،
مظهر اسلام وتــقی(1)عدل وداد.
جمله اکابرنینگ ایدی منزلی،
ساکن ایرور انده نبی یو ولی.
بؤلدی فلک گردشیدین دارظلم،
خلقی آنینگ بؤلدی گرفتار ظلم.
ضاد ایدی تاریخی تقی حی یو دال،
مدتی هجرتدین اؤتوب ماه وسال.
قلعه ی بلخ اؤلدی چو دروازه بند،
پایه ی ظلم اؤلــدی بغــــــایت بلند.
ائله دی قــــهّار چو اظهار قـــهر،
بؤلدی گرفــــتار خلایــق به شهر.
حُکم بیله کیردی اولوس إیچکری،
حاصل عمرین قؤیـــــبان تشقری.
شهر چــــــــو دوزخ کبی زندان ایدی،
تشقری چون روضه ی رضوان ایدی.
تشقری ایرور باری نازو نعــــــــیم،
شهــرإیچیــده ایردی عــــــــذاب الیم.
تشــــقری ایردی بَری پالیزو باغ،
شهرإیچیده ایردی بسی درد وداغ.
تاشـــــــده(2) ایدی سبزه وآب روان،
شهر إیچیده ایردی یوز آه وفغان.
تاشده ایدی نعمت إیله گشت گاه،
شهرإیچیده شربت ایدی آب چاه.
تاشته اؤشل صحبت وگلزار ایدی،
شهر إیچیده محنت وبؤلجار(3) ایدی.
تاشته ایدی جمله ی عیش وطرب،
شهرإیچیده ایردی بسی سؤز وتب.
خلق بو شهر إیچره به زندان ایدی،
محنت اؤتیدین باری بیریان ایدی.
بارچه سی مفــلوک تهی دست ایدی،
بارچه اوزوم حسرتیدین مست ایدی.
بارچه نینگ اول طاقتی چون طاق ایدی،
بارچه قاووق غصّه سیدین قاق ایدی.
بارچه نینگ اول جانی به بانگ سرود،
دیر ایدی:«شفــتالو یو سیب ومُروت!».
بارچــــه سی حـــسرت بیله لیل ونهار،
دیـــر ایدیــیلر:«آلـــــو یو آبی یو نار!»
اوشبو قبـــــــل خلق چو اوچ آی تمام،
یر ایدیلر غصّه وغــــــم صـــبح شام.
بنده الر بـــــیرله گرفـــتار ایـــــــدیم،
بارچه سیـــدین واقـــف اسرار ایدیم.
کلبه ی احزان قیلـــیب ایردیم وطن،
کؤنگول ایدی درغــم وجان ممتهن.
گاه ایدیم جــان بیرله مشــغول ذکر،
گاه ادیــــم غرقـــه ی انــدوه وفکر.
گاه اؤقور ایــــــــدیم ز کــلام الاه،
گاه کتب إیچره قیلور ایردیم نــگاه.
گاه باقــــــرایردیم ز کتـــــاب قصص،
گاه إیچره ایردیم زی شراب غصص.
لیک قصص إیچره ولی میلی جان،
قصص یوسفـــــده ایدیم اول زمان.
اول ایدی، اول حالده محبوب دل،
اول ایدی یو قــــصه مطلوب دل.
بنده ی بیچــاره غه شــــام وسحر،
قصه ی یـــوسف ایدی اندر نظر.
نثرایــــدی بو قصّــــه دَغی(4) پارسی،
ایردی انگه جان کؤزی نظّاره سی.
بار ایدی کؤنگولده بوروندین بوعزم،
تورکی تیلی بیرله مو قــیلسم بو نظم.
اوشـــــــــبو محلده انگه باعث مگر،
بؤلدی ینه بیر نیــــچه صاحب نظر.
بنده غه دیــــــدیلر،الر کیم بو دم،
بؤلغیل اؤشل قــولونغه ثابت قدم.
قؤیمه طلب اوستیده طبعینگنی سست،
ائله بو عزمینــــــگنی تمــــام درست.
قصّه یوسفنی تمام ائـــــــــله نــــظم،
تورکی تیلی بیرله قیلیب عزم وجزم.
قالغی آخر صفـــــــــحه سیده یادگار،
سیندین اؤشول قصّه اؤتوب،روزگار.
بنده اؤشل حالده قیلدیم شروع،
شکر قیلیب تینگریگه ائلب رجوع.
آلدیم اؤشل لحظه دوات وقلیم،
صفحه کاغذ اوزه اوردوم رقم.
دولت وتوفیقـــــــنی إیســـــتب مدام،
تینگری تعالی دین اؤشل صبح وشام.
اوشبو مشوش کؤنگول ایامنی چند،
قیلدی قلم نوکی بـــــیله سؤزنی بند.
ایردی چو خاطره،چو مسلــّم بو بزم،
ائله دی بو قصّه نی در سلک نظم.
کیمکی اؤقوسا وبیــــــــــــتسه بونی،
فاتحه بیـرله ساغـــــــــــینغــَی مینی.
دُربیک
۱. ینه ُینه هم
۲. تشقریده
۳. قؤشون تؤپله دیگن جای
۴. ینه ده