انتالوژی
۱۵-۱۴عصرلرادبیّاتی
اینگ قدیمگی دورلردن باشلب...
۲۶
تیلربؤلسنگ جهان إیچره امارت،
فقیرلر کؤنگلینی قیلگین عمارت.
خــُـجـــــــندی
اؤن تؤرتینچی عصرنینگ إیکینچی یریمی،اؤن بیشینچی عصر باشلریده خجنــــد ده یشب،ایجاد ایتکن عجایب اؤزبیک شاعری دیر.ادیب گؤزه ل وجؤشقین لریکه سی بیــــلن اؤزبیک دنیاوی ادبــــــیّاتـــــــــینی رواجلنتیریشگه اؤلکن حصّه قؤشگن.خجندی نیـــنگ حیاتــــنامه سی حقیده معلومات بیروچی منبعلر بیزگچه دیرلی یتیب کیلمه گن.اؤزشعرلریدن بیریده شاعرتخلــّصینی شونده مصرعلربیلن تیلگه آله دی :
غریبلرنینگ سؤزی بؤلور جگر سؤز،
غریب ایرمس خجندیدین غریب سؤز.
ائریم مقاله لرده ادیــبنی فارس تیلیدن ایجاد اییتگن شاعرمشهورکمال خجندی بیلن ینگلیش طرزده اره لشتیریب،قاریشتیریب یوبارلگنلر. بولرنی بیر- بیریدن فرقلش لازم.مناقب و تذکره لرده جمله دن علیشیر نوایی هم شاعرخجندی حقید هیچ قنده ی معلومات بیرمه گن.امّا،نوایی نینگ«فرهاد وشیرین»داستانیده گی ساقی نامه بندلری نینگ باغله نیشی خودّی، خجندی(نوایی دن تخمین بیر عصرآلدین یشب اؤتگن)قؤلــله گنی کبیدیر. اینگ قیزیغی شونده کی،شاعر خجندی نینگ بیربیتی «فرهاد وشیرین»داستانده توارد بؤلیب کیلگنی کیشی نینگ دقتنی اؤزیگه جلب قیله دی.فرهاد بیلن شیرین اؤرته سیده سیوگی یازیشمه لری قیلینه یاتگنده،شیرین تیلیدن فرهادگه شونده دیب مصرعلر ینگره یدی :
جنون تعویذیغـــه بؤلگـــــنده مایل،
قؤل ایتسم ایردی بؤینــینغه حمایل.
«فرها دوشیرین» ۲۴۱- بیت
خجندی نینگ «لطافتنامه» سیده ایسه بونده ی اؤقیمیز:
یامان کؤز بؤلمه سون حسنونگغه مایل،
قؤلـــومنی بؤینیــــــنغه قیــــلسم حمایل.
«لطافتنامه»-57 بیت. (تأکــــید وقید کمینه إیشانچــــــــدن)
منبعلرده بونده ی استعدالی وقدرتلی شاعرحقیده معلومات کیلتیریلمه گنی عجله نرلی بیرحالت. نوایــــیدن آلدینراق یه شب اؤتگن،فقط ،بیرگینه اؤزبیک شاعری آتــــایی اؤزشعرلریدن بیریده :
آتایی شعری نینگ لطفینی بیلسه،
لطافتنامه دیــــن کیچگی خجندی.
دیب، شاعرنی خجندی نی ایسلب اؤته دی.شوندن معلوم بؤله دی کی خجندی اؤز دوریده انچه شهرت قازنگن بؤلگن.خجندی نینگ اؤزی شعرلری نهایتده شیرین، لطیف وشیره لی ایکنینی فخرله نیب تیلگه آله دی :
خجندی سؤزلرین خوارزمی مسکین،
ایشیتسه یؤللـــــی(*) دیب قیلغی تحسین.
*اؤز اسلوبیگه ایگه دیمکدیر.
خجندی دن فقط گینه اونینگ«لطافتنامه»سی سقله نیب قالگن.چنانچه شاعر بوحقده منه بونده ی دیئدی :
لطافتتین تیلیم هنگامه قؤیدوم،
انینگ آتینی لطافتنامه قؤیدوم.
«لطافتنامه»خوارزمی نینگ«محبتنامه»سی تأثریده یازیلگنینی شاعرنینگ اثریدن بیلیب آلیشمیز ممکن.
«لطافتنامه»1411-إینچی میلادی أیلده حکمرانلیک قیلگن تیموراولاده لریده بیری سلطان محمود گه بغشلنه دی.اثرآلتین اؤرده خانلیگده یره تیلگن بؤلیب،بواثراؤزبیک ادبیّاتیده نامه چیلیک ژنرینی رواجلنتیرگنی بیلن هم اهمیت کسب ایته دی. اؤن بابده دن عبارت«لطافتنامه» مثنوی ژنریده یازیلگن ؛همّه سی بؤلیب 313 بیتدنی اؤز إیچیگه آله دی.
مؤجّزگینه بوشعری طومارچه اؤته مهارت بیلن لفظی،معنوی صنعتلر گه یوغیریلگن وبیزه تیلگندیر. بوشعری گلدسته اینگ چرایلی اؤخشه تیش،ترکیب وتصویری بیلن کیشینی اؤزیگه قره تمی قؤیمه دی.
اؤزینی کوچ بیله سالدی بلاغه،
گداکیم عاشق اؤلدی پادشاه غه.
خجندی لیریکه سی نهایتده اؤیناقی،دلبرتاتلی وتثیرچندیر.خجندیده بونده ی بیتلرنی کؤپلب اوچره تیش ممکن.خجندی«لطافتنامه»سی نینگ تؤرته قؤلیازمه نسخه سی موجود بؤلیب،إیکیته سی کابل کتبخانه سی نینگ قؤلیازمه ذخیره سیده ،قالگن إیکیته سی ایسه،استانبول ولندن موزیمده سقله نه دی.اثرتاشکینتده اتاقلی تورکولوژیست عالم ایرگش فاضل اف تمانیدن تنقیدی متن کؤرینیشیده نشرقیلینگن. «لطافتنامه» بؤییچه کمینه نینگ هم کوزه تیش وبیتیکلری بار. کیزی کیلگنده اثر بیلن بیرگه اعلان قیله جمکیز.
کیئینگی موضوع : شاعر امیری