مینی عشـــق وفنا بزمیده خاص ایت،
خرد رنج وبــــــــلاســـیدین خـــلاص ایـت.
نوایی
باتـقاقـــده اؤسگن نیلوفر
ادبی نقد
یقینده قیزیق بیرمعلوماتنی اؤقیب قالدیم.(کیملیگی ایسیمده یؤق) مقاله مولفی : «کتته اورشلرده کتته ادبیّات یره تیله دی.خؤش!افغانستانـــده نیگه اولکن ادبــــــیّات توغیلمه یپتی؟»- دیب یازگن ایدی. بوسوال ضمــــیریده چقورومهم مساله لریاتیپتی. بویرده یازووچی ادبی شهکاروبویوک استعداد ایگه لریگه اشاره قیلماقــــده.اونیگه تالستوی،داسایفسکی،بلزاک،کامو،شولوخوف،چیگیزایتماتوف،ماپه سن،کافکا، صادق هدایت،عبدالله قادری،گبریل گرسیلا،پوبلاکیلووباشقه دها یازووچیلریتیشیب چیقمه یپتیدی؟- دیماقچی بؤلسه کیره ک.بوجـدّی سوالنی اؤرته آتگن یازووچی :« نه ائله سین باتـقاقده نیلوفر؟»- دیگن بؤلسه عجب ایمس.امّا،بودنیا که وکلریده اؤلچاولرگه سییغمی،قریچلردن توشیب قالگن چینه کم شاعر ویازووچیلرهم تاپیله دی. بونده ی شاعرویازووچـــــــــــیلرباشیگه، تریکلیگیده بخت قوشی قؤنمسلیگی ممکن.اولرشهرت،مکافات اوچون یازمه یدیلر.افغانستانده کیم بویوک شاعرویازووچی دیگن گپلربیلن بیزنینگ إیشیمیزیؤق.
ایندی اصلی گپگه کیلسک،مین بیریریم أیل بورون بیرنام بیلن انتیرنیت صحیفه لریده ته نیشگندیم. اولیگه نیگه دیر،شویازووچینی یاقتیرمه دیم.تؤغریسینی ائته قالی: فارس- دری تیلیده یازووچیلیک قیلیب،دؤندیریب اثریازیش آسان ایمس.- دیدیم اؤزیمچه.سبب مه- سبب بیرآی آلدین بویازووچی بیلن غایــــــبانه ته نیش بؤلدم. حرمتی بؤلسین،دیب حکایه لرنی اؤقیشگه کیریشدیم. «قان وسورمه»- دیگن بیراثرینی الکترون صحیفه لریده اؤقیشگه باشله دیم. یؤق.اومین اؤیله گنده ی ایمس ایکن.قادرمرادی کتته سلاحیـــــــتلی قلم ایگه بؤلیب چیقدی.شوندن کیئین"سورمه وقان" آبدان اؤقیب چیـــــقدیم.اولا،اثربیـــــلن قیســــقه چــــــه تــــــه نیشتیرسم.
اثرنینگ اساسی قهرمانلری:
- کمال اکه (مقاچی صنعتکار،حافظ)،
- دوتارچی نینگ اؤغلی(اسمی یؤق باش قهرمان)،
- صمد دیوانه(تیلبه صفت دانا انسان)،
- قمر(دوتارچی نینگ اؤغلی سیوگن قیز).
یوکی وغایه لری جهتیدین بیررمانگه تینگ بواثرنینگ قیسقه چه بیانی شونده ی : اؤزیمیزنینگ تورکستان زمینده بیرحافــــظ صنعتکارحیات کیچیریب کیله دی.اوایتیک دؤزلیک قیلیب،قؤشیق و دوتاری بیلن باله چقه سینی باقیب یوره دی. دوتارچی نینگ اؤغلی کؤچه باله لری تامانــــیدن «سازنده نینگ باله سی»- دیه مسخره قیلینه دی.اؤشه شهرده آدملرنینگ خذمتینی قیلیب،کون کؤریب کیله یاتگن بی آزارگینه صمد دیوانه هم یه شرایدی.اوهم دوتارچی نینگ اؤغلی سینگری کؤچه باله لرنینگ طعنه تاشیگه اوچریدی.
صمد دیوانه اؤزی بیلن اؤزی گپریب یوراردی. اوهرگپیده:« توبه! بوندن یامانیدن اسره سین»- دیگن گپنی تیز-تیز تکرارلردی. دوتارچی نینگ اؤغلی، خاله سی نینگ قیزی قمرنی سیوب قاله دی. کؤچه-کویده خؤرله نیش یتمه گنیدیک،خاله سی نینگ قیزی هم اونی «لولی بچه»- دیب اوستیدن کوله دی.آته سی دوتارچی بؤلگنی اوچون کمال اکه نینگ اؤغلی شونده ی لقب بیلن «سیله نه دی». الغاو- دالغاو زمانلر باشله نیب کیته دی.شو پئیت دوتارچی اؤغلی بیلن وطن گدا بؤلیب،ترک دیارائله یدی. قؤشنی مملکتلردن بیری تامان یؤل آله دی. آخر-عاقبت دوتارچی بیدرک یوقاله دی.صمد دیوانه وقمر قاره کوچلر قؤلیده هلاک ایتیله دی.
قیده سن تیلبه صمد؟
اثرده صمد دیوانه نینگ اوبرز(تمثال)ینی یازووچی نهایتده مهارت بیلن تنلیدی.صمد واقعه لر إیچیده مستقل شخصیت. اواثرده دوتارچی نینگ عایله سی بیلن هم،کؤچه باله لری وبوتون شهرآدملری بیلن هم بیواسطه باغلنمیدی. اثرده اونینگ قیله دیغان إیشی یؤق. اوهر قدمده اؤزدن اؤزی فقط،«ازبد بدترش توبه!»- دیب یوره دی.انه!صمد دیوانه ائتگن کونلر کیلدی. قاره کوچلر شهرنی باسیب آلیشدی. بوکونلرنی باشارت قیلیب یورگن صمد،جانی إیچیگه سیغمی اؤزینی«مین پیغمبرمن!!!»-دیب اعلان قیلدی.قاره کوچلر(طالبلر)صمدنی شو گپی اوچون اؤلدیره دیلر.سیرتدن قره گنده، صمد دیوانه اؤتتیزأیللیک قاره کونلرنی بشارت قیلگندیک.امّا،باشقه تاماندن اونینگ سؤزلری دنیانینگ انقراضینی آلدیندن ائتیب بیره دی گویا. صمد نظریدن بشریتنی بربادلیککه آلیب باره یاتگن عامل فقط، طالبلروالقاعده ایمس،بلکی،انسان نینگ اؤزی اؤزیگه قیران کیلتیریشی بشارت قیلینگنده ی داستانده. همّه گپ بیرگینه عباره اوستیده. یازووچی بوعباره دن فلسفی فایده لنگن. باش قهرمان یعنی،کمال اکه نینگ اؤغلی صمد دیوانه بیلن قسمتداش.اوجمعیتده صنعت طفیلی صمد دیوانه ایسه، اؤزی بیلن اؤزی«توبه!بوندن بدتریدن اسره سین»-دیگنی اوچون دایم باشیگه تاش یب خؤرلنه ی.
منزلگه یتگونچه هم دوتارچی نینگ اؤغلی اؤزی نینگ اچچیق قسمتینی صمد نینگ ائتگن گپیگه باغله یدی.مین بواؤرینده صمد نینگ شخصیتیگه«خضر»،«اولیا»،«ولی»،«پیر»«مرشید» کبی،دینی،تصوفی سؤزلرنی یوکله ماقچی ایمس من.صمد حیات سیناولریده تاوله نیب،کتته تجربه تؤپله گن؛دنیانی کؤرگن انسان.حقارت،رنج وعذاب صمدنی اؤزاشکنجه سیگه آلگنیدن او تیلگه کیریب سؤزله یدی. بیرگینه دانا گپنی ائتیب قاله دی او.صمدنی باشقه هم ائتماقچی گپلری بارایدی. لیکین اوگپلرینی اؤزی بیلن آلیب کیتدی.صمد دیوانه یازووچی نینگ اید یال قهرمانی. یازووچی آرقه لی صمد کتاب خوان نینگ هم سیوملی قهرمانیدیر.هردایم آغیر دملرده ظلمگه قرشی گپلرنی یا افندی،یا الدرکؤسه ویاکی صمددیوانه لرائتیب کیلگن.الوداع صمد!!!
إیسته گنلر بیزنی صحرای بلاده إیسته نگیز(نوایی)
دوتارچی کمال اکه بار-یؤغینی تشلب،انچه یؤل باسیب تویه اوستیده کیته یاتگن ایدی.صنعتکارنی قارانغو ونا انیق تقدیرکوتماقده.اویقین اؤتمیشنی ساغینیب،قومسب بارماقده ایدی.اؤزکیچمیشی بیلن سؤزله شیب کیته یاتگندی دوتارچی. یازووچی تعبیری بیلن ائتگنده، کمال اکه اؤز تاج- تختیدن اجره لگن شاه وسلطانگه اؤخشه یدی.اؤزیورتیگه قیتیب بارشگه امکان قلمه گن.آلغه ایسه موهوم تقدیر،غربت اشکنجه لری،ینه الــله قنده کؤرگولیکلر. کمال اکه نینگ اؤغلی ساربان باله گه اؤخشب،قرانغی تونده چؤول-بیابانده تویه تارتیب کیتماقده ایدی.
کمال اکه اؤزینی،حسرتلی دنیا آغولری نینگ سؤنگگی تامچیلریگچه سیپقره یتگنده ی حس قیله دی.آته-اؤغیل اؤرته سیده گی بیر قولاچ مسافه باریب بیرتوبسیزجرلیککه ائلنه دی.آلیس-آلیسدن چراغ لرنینگ خیره نورلری إیلتیللب کورینه دی. پشاوریقینلریگه یتی دیگنده،تویه اوستیده گی آته بیردن غایب بؤله دی. بیریرگه باریب قره یدی کی،کمال اکه تویه نینگ اوستیده یؤق.اؤغلی آته سی نینگ باشیدن نیلرکیچگنینی بیلمی حیران؟ دوتارچینی بیرآو اؤغیرله دیمی؟ یاکی او صحراده إیرتیقیچ حیوانلرگه یـــم بؤلدیمی؟ نامعلوم.کمال اکه غربت ودردبدرلیک عقوبتلریگه داش بیره آلمی؛سیرداش هم تاپه آلمی قاره تونده،اونسیزآخرگی ایریلیق کوینی چلمه دیمی ایکن؟ نیمه گه او بیرتامچی سوودیک قوملربغریگه سینگیب کیتدی؟ یاکی، اواؤزی یاد بیلگن مینگلب کوی وغزللر یوکی آستیده جان بیردیمی؟ اولوغ نوایی ائیتگنینی قیلیب :« إیسته گنلر بیزنی صحرای بلاده إیسته نگیز»- دیب کیتدی میکن؟کمال اکه دن قیتیب درک بؤلمه یدی.
تیکنلرقؤیئنیده لاله
اثرقهرمانلریدن قمرنینگ شخصیتی مؤرت.اوعیاللیک خصوصیتلری بیلن تؤرت دیوارآره سیدن چیقه آلمیدی. اوسیوگیسیده اختیاریسیز.عنعنه وی مناسبتلرقابغیده اؤره له شیب قالگن . کؤپ هم فعال ایمس. خاله سی نینگ اؤغلینی سیویش یاکی،سیومسلیک بابیده هم اونگه تنلاو یؤق.حادثه لرآلدیده توکل قیلیب یه شه یدی قمر. نیگه دیریازووچی قمرنی سؤزله ته آلمیـدی.قمرتیوره ک - اطرافگه بی فرق قره یدی.اونینگ إیچیده گی سیزگیرلیک تویغولری نیگه دیرساکن. قمر صمد کبی فکریوریتیش جسارتیدن محروم. اوآخرگچه باله لیک تویغولری بیلن یه شیب قالیشی ممکن ایمس ایدی- کو!
قیز،قاره وقویوق بولوتلردیک،تورکستاننی باسیب آلگن یاوزکوچلرنینگ حیوانی شهــــــــوتنی قاندیریش اوچون کیره ک بؤلیب قاله دی. قمرنینگ باکره حالده "جنتگه" کیره آلکسلیگی یاووز کوچلرنی تشویشلنتیره دی.اثرده بوایپیزود آچیلمیدی.اصلیده قاره کوچـــــلرنینگ فلسفه سیده،بو چیرکین نیت یه شب کیله دی.اولرنینگ تعبیریچه قیزنی باکره حالده اودنیاگه روانه قیلیش تؤغری ایمس.قاره کوچلرقمرگه تجاوز قیلماقچی بؤله دی. قمراؤزعار- ناموسی اوچون آخرگچه کؤره شه دی. نهایت،اوتنلنمه گن سیوگی یؤلیده قربان بؤله دی.هلاک قیلینه دی.
خلــّص،اثرده قهرمانلرنارک دید بیلن آلیب کیریلگن. بواثرحقیده گی همّه فکرلرمیزنی ائتیب توگتمه دیک.سه نب اؤتیلگن قهرمانلراؤرته سیده گی سیزیلمس باغلیقلیک وینه بیرقطارمساله لر خصوصیده کیزی کیلگنده سؤز یوریته میز.
بو یازووچینی ته نیشتیریش ایسیمیزدن چیقمه سین. یتمیشدن آشیق حکایه،أیگرمه گه یقین قصّه وناول مولفی جناب قادر مرادی بؤله دی.اوکیشی حقیده تؤله راق معلوماتگه ایگه بؤلماقچی بؤلسنگیز یازووچی نینگ ویبلاگیگه مراجعت قیلیشینگیز ممکن. مین ته نیگن قادرمرادی عجاب یازووچی،بی تکرارسؤز صنعتکاردیر.او،داستانلری نینگ موضوعسی قیلیب،اؤزی یه شب، اؤسگن یورت آدملری نینگ حیاتینی قلمگه آله دی.اونینگ ینه بیراثری،«کیمیا نینگ کؤزلری» دیر. مینینگ اوچون بو اثرچینه کم بیرادبی شهکار. قادرمرادی نینگ صنعتینی باتقاقده اؤسگن نیلوفرگه اؤخشتگیم کیله دی. بویازووچی بیرینچی گلدن جنوبی تورکستان خلقی نینگ کتته بایلیگیدیر.سؤنگگی سؤزاؤرنیده کتته استعداد ایگه سی یازووچی قادرمرادیگه صحت سلامتلیک وایجاد یؤلیده اولکن موفقیتلرتیله یمن.اوکیشی نینگ قلمیدن ینگی-ینگی اثردنیاگه کیلیشینی کوتیب قاله من. قؤلینگیز درد کؤرمه سین ،ایجادینگیزبوندن هم گللب - یه شنب کیتسین قادر اکه!
إیشانچ