انتالوژی
ربغــــؤزی
اسمی ناصرالدین،آته سی نینگ آتی برهان الدین،ربغؤزی ایسه اونینگ تخلــّصیدیر.ادیب ربغوزی ۱۳- میلادی عصرنینگ آخرلریده حاضرگی اؤزبیکستانگه قرشلی خوارزمنینگ رباط اؤغوز قیشلاغیده دنیاگه کیلدی وشو یرده وایــــه گه یتیه دی.ریغوزی الهیاتچی عالم،شریعت وفقه مساله لرنینگ بیلمدانی بؤلگن. اواؤزی یه شب اؤتگن یرده قاضیلیک وظیفه سی بیلن هم شغللندی.ادیب تورکی خلقلرادبیِاتیده بیرینچی بؤلیب روایت،وحکایتلردن قصّه یره تیشنی باشلب بیردی. بغؤزی شرق خلقلری آغزه کی ایجادی،پیغمبرلرگه عاید قصّه لر نی چقوراؤرگنه باشله یدی. تورکی ادبیّات،جمله دن اؤزبیک ادبیّاتی تاریخیده بیرینچی سؤزصنعتکاری اؤله راق«قصص الانبیا» (پیغمبرلرقصه سی)اثرینی یره تدی.بواثرنی ربغؤزی1310- میلادی أیلی موغول حکمدارلریدن یدن بؤلگن تؤق بؤغه نینگ تاپشیریغی بیلن یازه دی واونگه تارتیق قیله دی.
« قصص الانبیا»اثری ائریم شعری پرچه لراره لش نثرتوریده،تورکی تیلده یازیلگندیر.کتاب عنعنوی اسلوبده ترتیبلشتیریلگن بؤلیب،حمد ونعت بیلن باشلنه دی.« قصص الانبیا»نینگ کیریش قسمیده اثرنینک یازیلیش سببی همده مولــّف حقیده قیسقه چه معلومات بیریله دی.کتاب مدحیه لر، بعضی قصّه لرنینگ خلاصه سی،لیریک کیچینمه وخاتمه بیلن توگللنه دی.اثرده کیلتیریلگن قصّه لرسانی همّه سی 72 ته بؤلیب،اولرآته-آنه،فرزند،ایرک وعدالت کبی اجتماعی،اخلاقی مساله لربیلن بیزه تیلگن.شاعر ربغؤزی قرآنده کیلتیریلگن پیغمبرلرقصّه لریدن فایده له نیب،اولرآره سیگه طبعیت حادثه لری
(نوروز،بهار)اجتماعی،حیاتی موضوعلرنی- ده،کیریته دی. برهان الدین ربغوزی اوشبو اثریده دینی روایت،پیغمبرلرقصه سینی تورکی خلقلرتلقینیدن بیان قیلیشگه إینتیله دی. بوندن یتتی یوزأیلدن یره تیلگن بوادبی یادگارلیک،تورکی خلقلرنینگ تیل ولهجه لرینی اطرافلیچه،اؤرگنشگه مهم منبع بؤلیب خذمت قیله دی.
ربغؤزی نینگ«قصص الانبیا»اثری(13-14)عصرگه عاید اؤزبیک تورکی ادببِاتینینگ اینگ عجایب بدیعی نثرنمونه لرینی اؤزیده سقله گنی بیلن هم اهمیت کسب ایته دی.ربغوزی نینگ بو اثری ئریم منبعلرده «قصص ربغوزی» دیب هم یوریتیله دی.اثرنسخه لری لندن،سنکت پتربوروگ وتاشکینت قؤلیازمه لرانستیتوتیده سقلنماقده.
شونینگ دیک،«قصص الانبیا»اؤزبیکستانده تؤله2 جلده نشرقیلینگن.اثردن بیلینگنی دیک، ناصرالدین ربغؤزی 14-عصرنینگ باشلریده کیکسه یب عالمدنکؤز یومه دی. تورکی شناسلیکده ربغؤزی نینگ حیاتی وایجادی فعالیتی هلی یترلیچه اؤرگنیلمه گن. اؤزبیک ادبیاتی انتالوژیسینی تیارله یاتگن وقتیمیزگچه ینگی معلوماتلرنی قؤلگه کیریته میز،دیگن امیدده میز.
بوتون قرداش وملتداشلریمیزگه شونی معلوم قیله میزکی 2010 میلادی سنه ده«قصص النبیا»نینگ یازیلگنیگه راپه- راسه 700 إیل تؤله دی. بواولوغ سنه تورلی اولکه لرده گی قرداش وتیلداشلریمیز تمانیدن نشانلنسه،اؤزبیک تورکی ادبیّاتی ومدنتی یؤلیده قیلینگن این ایزگو إیشلردن بیری بجریله دی بؤلورایدی،دیب اؤیمیز.
خاتمة قصّه الربغؤزی
اؤش بیتــتیم بوکتـابنی إی ایرنـــــــــــلر ایر بؤزی،
بیرأیل إیچره کیچتی انینگ یایی قیش یازو کوزی.
اویقو بوزدوم،اؤزوم اوزدوم،سؤزنی توزدوم تون له- من،
ایرته قؤپتوم،خامه اوردوم،ایمگندیم تون – کوندوزی.
باغ قؤپاردیم تال أیغاچلیق یاش یپورغاق آل چیچک،
أیمیشی خذمت ،فضایل آوتی اخبــــــــار یولدوزی.
قان قوروتتیم،جان قوارتیم،کان چیقردیم تاش لازیب،
صاف قیزیل آلتون ساچیقلب بیزه دیم بو یریوزی.
خاطریم بکرین یکتیم چرده إیچره توگمه دیک،
کیزله دیم تیکمه لردین تیگمه سئن تیب یات کؤزی.
کؤرکی آرتــتی کونده یتتی کؤز قولاققچه قووب،
تانه دیم تورلوک تاواردین روم، ختای اطلس،چوزی.
ماهر ایرن مهری توشتی مهرینی بیـــرگن تیــــــلیم،
مهری بیرله قالدی سالم یؤق ایـــنگینده تؤق تؤزی.
باریب إیزتیم ناصرالدّین تؤق بوغه بیک ته پوغیغه،
تیله یورمو،تیله مس موبیگولوک بیلسین اؤزی.
آیتی اخباراصلی انینگ ،اؤزی نینگ آتی "قصص"،
باش ازاقغه تیگرو با انگ توب یلاوچلر سؤزی.
بومُرصّع جوهرارا مصطفی یالـــــــــــــغوزتیک،
یشلری تؤرت ،إیککی اؤغلاان،خاتون ایردی تؤقّوزی.
اوّل آدم آتامـــــیز،آخـــــــری خاتـــــــــــــم رسول،
بوتوزوک بیرله توزولدی انبــیا مُــــــــرصل تازی.
تؤرته گو آتلیغ صحابه ،إیککی سههر،إیککی خاتئن،
سؤنگره مقــتــَل ذکری بیرله تؤلدی قصّه تبغوزی.
اؤزگه لر کؤپ آله مونچوق توزدیلر یل تیزگینیب،
کن گهردُر إینجو توزدوم کیزمه دین یبان یوزی.
یتتی یوز اؤن ایردی أیلغه کیم بیتیلدی بو کتاب،
توغمیش ایردی اول اؤغروده حوت سعادت یولدوری.
کون توغردین کون باترغه کاشکی تیگی سؤزلریم،
ایشیتگندین دعا قؤلدوم مسکن ناصر ربـــــــــغؤزی.