بوگونگی افغانستان اؤزبیک شعریتیگه بیرنظر
تاریخی چیــکیـــــــــنیش
ادبییاتنی نظری اؤرگنه یاتگنده بیز«خراسان ادبی حوزه » سی دیگن توشونچه گه
یوزمه- یوز کیله میز. بوحوزه ده ،اؤتگن مینگ إیللیک دوامیده،کیملر،قه ی یؤنه لیشده،
نیمه لر یازیب قالدیرگنی حقیده هم تصورگه ایگه میز.عیناً، انه شو حوزه محوریده گپره دیگن بؤلسک،اعتراف ایتیش جایزکی،اؤزبیک بدیعی تفککرنینگ آلتین تیزمه(سلسله) لریده کتته اوزیلیش یوز بیرگن. بواوزیلیش بیزنینگ نظریمیزدن خراسانده تیموریلر
سلطنتی یمریلیشی وشایبانلرحکمرانلیگی باشلنگن پیتلرگه تؤغری کیله دی.اگربابا رحیم مشربنی حسابگه آلمه سک،تؤرت یوزییلدیرکی«خراسان ادبی حوزه » سی تام معناده شعرسیزوشاعرسیز یشه ب کیلماقده.بوبؤشلیقده خلق ایجادیدن باشقه یارقینراق شعریتنینگ نینگ ایزلرینی تاپیب بؤلمیدی.بودورده برماق بیلن سنرلی ادیبلرگینه قلم تبره تدیلر. بولرافسوسکی،إیچیمیزنی یاریتیشگه
یره میدی؛کؤزآغریغیمیزودردیمیزگه هم درمان بؤله آلمه یدی.شو معناده بیزجوده معنوی غریب کیلدیک تاریخلرآشه،اویه لیب،یشه ب کیله یپمیزتؤغریسینی ایتگنده.انه شو بؤشلیق آلدیده حاضرگچه سکوت سقلب کیله یاتیرمیز.بیزبوگون بوحقده سؤز یوریتماقچی ایمسمیز. بومعمّا خصوصیده گی فکرلریمیزنی کیینگی صحبتلرده قالدیرسک.خوش!بوگون احوال قنــــــــــــــــــــــــــده ی؟
شاعر کؤپ،شعر یؤق،ایمسمی؟- ادبی احوالیمیزگه بیر بها بیرسک. کریم نزیهی
جلوه شعرلرینی کؤزدن کیچیرارکنمن،منه بوبیت دقتیمنی اؤزیگه قره تگنده ی بؤلدی.
سـوزونگ سحـری بیلان شـور قـیامت چـرخه برپا قـیل،
بوغافـل ایلنی آغـیر اویـقــوسـنـدن ایـمــدی بـیدار ایـت.
سؤزنینگ سحری بیلن شعریت عالمیده بیراولکن بؤریلیش یسه گین.وسؤزلرینگ ایله غفلت اویقوسیده کرخت یاتگن ایل نینگ کؤزینی آچ،-دیماقچی– ده شاعر.شاعرجلوه اؤز وقتیده انه شو باغلب بؤلمس اوزیلیش وبؤشلیق حقیده کؤپ اؤیله گن بؤلسه- احتمال.اؤشه - اؤشه،نه اولوغ شعریت دنیاگه کیلدی ونه او یقوده یاتگن ایلنینگ کؤزی آچیلدی .اصلیده،معلوم دورشعریتی حقیده گپریاتگنده ،اوّلا، اؤشه دورشاعرلرینینگ سؤزلریگه مراجعت قیلیش کیره ک بؤله دی. بو نقطه ی نظردن ته لی گینه قلمکشلرنینگ شعرلری بیلن«بابر»سایتی آرقه لی ته نیشیب آلدیک.اولرنینگ محنتلرینی سیره کمسیتمه گن حالده،حاضرگی افغانستان اؤزبیک شعریتی خصوصیده قوییده گی بها وخلاصه لرنی چیقرماقچی بؤله میز:
۱. حاضرگی کونده شاعرلریمز،قاتیب قالگن عنعنه لر قابغیده،اؤره له شیب قالگنلر.
تکراری ترکیب،تمثال،عباره وسؤزلر،اولرشعریتینی سیم تیکندیک قورشه ب آلگن.
بوقابیق إیچیده اولرخسته لنگن بیماردیک آغیر نفس آله یپدیلر.شاعرلریمیزعروض،قافیه
وردیف چنگلیدن چیقه آلمی،حالسیزله نیب یشه یپدیلر.ایسکی قالیبلرنی سیندیریب چیقیشگه اؤزلریده کوچ وحرکت کؤرمه یپدیلر. اولر،خودّی، دور وزماندن آرقه ده قالیب کیتیشگه محکوم ایتیلگندیک اؤزلرینی حس ایتماقده لر.عنعنه پرستلیک اولرنی زنجیربند قیلیب تشله گن؛سیقه سی چیققن غزل اسکلیتیده اولرعرش اعلنی کؤرماقده لر.شاعرلریمیزقوروق وزن کیفیدن مست الست، ردیف وقافیه لر خماریدن کؤزلرینی آچه آلمه یاتیرلر.
جؤن ویوکی یوق سؤزلرسنگلاخ تاشیدیک اولرنی(شاعرلر)مودره تیب قؤیگن.چقوروتیرنتخیل
کینگلیکلریگه پروازایته آلمه یاتیرلر.احساسلری کؤپ هم لطیف ایمس.بیرخیلآهنگو
موسیقیلیک شعرده گی معنانی ییب،یوتیب یوبارگن.ته نیش آهنگلرشعرخوانگه ذوق وشوق بیره آلمه یپدی،تاءثرقیلمی کیلماقده.آهاری قالمه گن آهنگ،سؤزلرنی قاقشال قیلیب قؤیگن.اولرنینگ شعوریدن نفیس قؤشیــــــــــقلراونمه یپدی.
3. شاعرنینگ باشقه لرگه ییتکیزه یاتگن مژده لری یؤق.
پیاملری کهنه-ایسکی؛سیوگی بابیده،معشوقه لری،ساخته ،بازاری،یلتر- یولتیر، تیمیرته- قیرلرنی زیب وزینت اؤرنیده قولاق،بؤینلریگه آسیب آلیشگنده ی.اولرمعنا
بیزه گیدن محرومدیرلر. بوشاعرلرتصویریده طبعیت هم جوده- جوده غریب،یالانغاچ،اؤز کؤرکی،جمالی،بؤیاغیدن اجره لیب قالگن.شاعرلریمیزکاغذ گللر،پلاستیک یپراغلرو رسمی مراسملرده بیزه تیلگن باغ وبوستانی منظره سینی چیزه یپدیلر.اولر انه شو لرحقیده کویله شیپدی. طبعیتنینگ بیرقسمی بؤلگن وطن تصویری هم اونچه لیک جاذبه دارایمس.وطن توشونچه سی آستیده ینه قنده ارزیگولیک غایه لربارلیگینی پیقه شگه اولرده قنده ی دورعامللرتؤسقیلیک قیلیپ توریبدی .ملت قیافه سی عکسینچه،انچه ین سؤلغین،مآیوس وحتی پریشان .ملامت تاشیدن بدنی افگار.ملت منگله یگه (پیشانه )اؤزگه،یات نام یاپیشتیریب قؤییلگن.بوملت جنگده مغلوب،اؤز یورتیدن قویلگن وبدرغه بؤلگن ایلگه ایله نیب قالگنده ی.شاعرلر اؤزدوریده کیچه یاتگن واقعیلیکدن بیخبردیرلر.بونرسه لرنی خلققه ییتکزیشگه قوّتی ییتمه یتدی بیرقره گنده همه شعرلرنی بیر کیشی یازگنده ی.شاعرلریمیز آق تؤیه کؤردینگمی؟- یؤق.
قبیــــــــلیده إیش توته یتــــــــدیلر.زمان حقیده گپیرگیلری کیلمه دی. بواحوالنی صنعت - صنعت اوچون قره ش دیگن عباره بیلن هم ،آقلب بؤلـــــــــــــــــــــــــمیدی.
اولرعایله سیده،کؤچه – کوی ومحله سیده گپریلیب کیله یاتگن سؤزوعباره لردن
فایده له نیشدن خجالت چیکماقده لر. شاعرلریمزایشله ته یاتگن سؤزلرالّه قچان یشه ب
بؤلگن یاکی آغزه کی سؤزلردیر.«چوخ»،«اؤلمز»«اؤلسون»،«دین»،«نین»«بیرگیل»
«ایمدی» «چقنه بان» «باتور»،«چشم گریانیمغه» ،«اؤدینه »،«بارغیل»،«منگا»
،«سنگا»کبی سؤزلراؤزبیک ادبی تیلیده ایشله تیلمیدی-کو!بوکبی سؤزلرنینگ گپ
له شیوچیلری حاضرگی ازؤبیک خلقی ایمسدیر.بوندن تشقری لیلی ،مجنون،فرهاد،شیرین،
یوسیف ،زلیخا ، وامق وعذرا گه اؤخشه گن شعری قهرمانلر،یشه ب تورگن زمانه میزگه
سینگمه یدی وسیغمیدی هم. بیزبوسؤزلر إیشله تیلمه سن دیماقچی ایمسمیزبواؤرینده .
بلکه هربیردورنینگ قهرمانلری،تمثاللری سؤزوانسانلری بؤله دی دیماقچیمیز.شعربوگون
نینگ تیلی بیلن یازیلیشی معقول. ینگی سؤزبؤله دیمی؟ ایسکی سؤز بؤله دیمی ؟اولرنی
تنلشده شاعرنینگ اؤز اختیاری- ایرکی بار.گپ اولرنی جانلی و حیاتی قیلیب ایشله ته
بیلیشده دیر. سؤزلرشعرگه یوک بؤلمه سین.
نیمه قیلماق کیره ک؟
کپنینگ جانی انه شونده. ایسکی قالبلرنی سیندیریب،ینگی زمانوی ژانرلرنی اؤزلشتیریش
وتجربه قلیش ضرور همده شرط دیر. بوعلیحده موضوع.
.