نوایی فانـــــــــــتازیه سی

 یاکی 

کؤزگــوده گی سیرلر

(۳) 

بوندن آلدینگی مقاله لریمیزده کؤردی کی،شهزاده فرهاد آته سی نینگ خزینـــه لرینی تماشا   قــیله یاتیب،او یرده گی چیکسیز دُرّو جواهرلرآره سیدن بیر«بوالعجب پیکر»(حیرتلــنرلی جسم)یعنی،بیـلـّور(بلور)دن یسه لگن صندیـغـنی تماشاه قیلدی.اگرایسینگیزده بؤلسه،اؤشنده فرهاد بوسیرلی صندیــغـنی آچیب کؤرگچ،اونده«اسکندر آئینه سی»جا تاپگنیگه گواه بؤله دی .دنیانینگ حکمتیدن عبارت بؤلگن بوکؤزگوده عجایب بیرطلسم یه شیرینگن ایـــــــدی.هرکیم بو طلسمنی آچیب،چقـــقانلیک بیلن کؤزگـــــونی یردن آلیب وشوتیــنــیق کـــؤزگو گه باقسه،باقـــقن آدمگه قسمت- تقدیرسیرلری جلوه لنه دی،یه شیرین سیرلرآشکار بؤله دی. فرهاد ایسه،انه شوطلسمنی هم آچماقچی بؤله دی.

بوکؤزگوکیم ایرورحکمت جهانی،                                                                     طلسمیدورشگـــــــرف انده نهانی.

که هرکیم آچماغیغه سعی قیلسه،                                                                           انینگ سعی بــیله بوإیش آچیلسه.

کیلیب کؤزگونی یردین آلسه فی الحال،                                                               صفالیغ چهریغه کؤزسالسه فی الحال.

نیکیم عمریده اندین طرفه راق إیش،                                                                  ایمس ممکن،اگر خود نؤش گرنیش.

که تینگری ائله میش کؤرمـَکنی رؤزی،                                                               قضا باشیــــــغه کیـــــلتورمَکنی رؤزی.

بؤلور بو کؤزگو إیچره جلوه ارا،                                                                        قــــــیلورغه غیب سیرّین آشکارا.

داستانده تأکیدلنگنیدیک،طلسمنی آچیش البتته کی آسان کیچمه یدی.عذاب-عقوبتی بار.

بوطلسمنی آچماقچی بؤلگن کیشی رنج وعذابلرگه یوزلنه دی : 

انگه کیم توشسه آچماق اضطرابی،                                                                                   بوبؤلدی اول معمّــــانینگ حسابی.

معمّانی آچیش نینگ حسابینی بیلگن کیشی قویده گیلرگه دوچ کیله دی. یعنی،کؤزگونی بیله من دیگن آدم،بیلیم وحکمت وطنی بؤلگن یونانستانگه باریــــــشی کیره ک. بواولکه نینگ شمالی چیگره سیده بیرتاغ توشگن .حکمت طلسمنی آچگوچی آدم آتی نینگ تیزگینینی(جلو)شوطرفگه بورمــــــــاغی ضــــرور.

که یونان مُلکی اول فرخنده کشور،                                                                      که حکمت بیرله تاپتی زیب وزیور.

شمالی حدّیده تاغیــــدورور تــُند،                                                                           که تیغی کؤک،مثالیدین ایرورکــند.

کیشی یوناساری بارماق کیره کدور،                                                             عنان،اول تاقــقه باشقرماق کیره کدور.

اؤشه تا قـــقه یته یاتگنده،اوچ منزللیک یؤل قاله دی.هربیرمنزلیده بیرآفت یاتگن بؤله دی.   بیرینچی منزلیده خدانینگ قهریدن یره لگن اژدها باردیر:

اراده قالــسه اوچ منزل مسافت،                                                                        اول اوچ منزلده واقعدوراوچ آفت.

بورنغی مــــنزل إیچره اژدهایی،                                                                           یره تقان تینــگری قهریدین بلایی.

إیککینچی منزلده آدملرگه بیداد-قیران کیلتیروچی اهریمن دیو توره دی. 

إیکینچی منزل إیچره اهرمن بیل،                                                                      انگه بیداد وآفــــت دأب وفن بیل.

اوچینچی منزلده عجایب قیلیب قوریلگن بیرطلسم بار. بومنرلده گی سیرلرآلدینگی منزللرده گی معمّا وقیئین چیلیکلر دن انچه مشکلراقدیر :

اوچینــــچیده طلسمی بوالعجب ساز،                                                                    بوإیکّیدین داغی مشکلره ک اول راز.

تیلگه آلینگن منزللردن یوکینی آمان آلیب اؤته آلگن کیشی، ینه بیرمنزلگه دوچ کیله دی. تؤرتینچی بومنزل بیرتاغ بؤلیب،اونینگ غاریده بیرآدم یعنی،دنیاده تینگی یؤق حکیم سقراط ائله نیب یوره گن بؤله دی.اگرسقراط اؤلمه گن بؤلسه،اونینگ آلـــدیگه بارگـن آدم نینگ برچه مشـــــکل-معمّالری یچیله دی .اگراو اؤلگن بؤلسه،اونینگ یانیگه امید بیلن بارگن آدم اؤز نیت-مرادیگه  یته دی: 

بو اوچ منزلدین اؤتکارگنگه محمل،                                                                     دیئلگان تاغ ایرورتؤرتیــنچی منزل.

بوتاغ إیچره کیشی قـــیلسه گذاری،                                                                    کؤرورهجران تونیدیک تیره غاری.

ایرور غار إیچره سقراط یگانه،                                                                       دیمه ســــــقراط ،بوقراط زمانه. 

تیریک بار ایرسه دانای خردمند،                                                                        آچربارغان کیشی اشکالیدین بند.

واگرقید حیات إیچره ایمســــتور،                                                                        کیشیگه نی غرضکیم ملتمسدور. 

توجــّه چون انینگ روحیگه قیلغی،                                                                     گره لیق رشته ی بندی آچــــــیلغی.

شهزاده فرهاد کؤزگوده گی بوسیرلردن واقف بؤلگچ،مشکللرنی ینگیب اؤتیشگه  کؤنگلیده هوس اویغانه دی.خاقان اضطرابله نیب اؤغیلنی بوإیشدن قئیته ریشگه اورینه دی.امّا، بـــَری بیرفرهاد آته سیگه«بونینگ عهده سیدن چیقه من»،- دیب توریب آله دی.خاقان ناچار راضلیک بیلدیریب، مُلک آرا وزیری بیلن بوسفرده فرهادگه یؤلداشلیک قیله دی. شونده ی قیلیب،خاقان یونانستانگه لشکرتارتیب،حیکم سهیلا بیله اوچره شه دی.

انسان وجودی نینگ اینگ کتته سرمایه سی بؤلمیش یؤقاری تخیــّل یعنی فانتازیه بویوک نوایی دهاسیده پیشیریلیب قیامیگه ینگزیلگن.اولوغ نوایی چقه لاق فرهادنی تدریجی کامل انسان درجه سیگه کؤتره دی.نوایی تلقـیـــنیده فرهادنینگ کامللیگی فقطه گینه فانتازیه دایره سیده چیکله نیب قالمیدی.کؤریب تورگنینگیزدیک،فرهادنینگ شخصیتی کؤپ قرّه لی .اینگ انسانی حس-تویغولر دن تارتیب، یورت سیورلیک،خلقپرورلیک،إیشچنلیک،هنرمندلیک،دانشمندلیک وینه کؤپلب خصلت وفضیلتلرفرهادنینگ وجودیده مجسّم.فرهاد سیزوبیزگه اؤخشه گن عادی آدم.نوایی نینگ بدیعی مهارتی بیلن اوکامللیک چؤققــیسیگه کؤتریله دی.

                   نوایی فانته زیه سی

                            -۲-                               

قهرمان یره تیش وقهرمانپرورلیک ائنیقسه،نوایی نینگ«فرهاد وشیرین»داستانیده یؤقاری درجه گه کؤتریللگن.باش قهرمان فرهاد نینگ کامل انسان بؤلیب وایه گه یتیشی،مطلقا،طبیعی بیر یؤسینده شکللنتیریلگن.اونینگ کؤپ قیرره لی شخصیتی اصلیده،پرورش،تربیت،تعلیم وجسمانی ینیقیش یؤللریده توله نه دی.فرهاد ایرتکچیلردنافسانه،روایت(باله لیگیده) ایشیته دی،قارَندن تاش کیسیش،بــــــــــانیدن قورچیلیک،مانیدین نقــّاشلیک،حکیم سهیلدن سحرآچیش،فیلسوف سقراتـــدن غیب علمینی اؤرگنه دی.علیشیرنوایی اؤزقهرمانینی فانته زیه یؤلی بیلن حیات نینگ ینه ده مرکــّب سیناولریگه یوزلنــــــــــــــــــــــــتیـــــره دی......

نوایی فانتازیه سی

-۱-

چینــَکم صنعت اثرینی(برچه صنعت توریگه خاص)اوچ نرسه : 

تخیّـــل،عاطــفه ومعنا بیرلیکلری اؤزچمبره سیده اوشلب توره دی واونگه منگو حیات بغشله یدی. بونرسه عین پئتده سؤزصنعتیگه(بدیعی ادبیّات)هم تیگیشلیدیر.بدیعی اثرنی(شعریت،نثر)بها بیره یاتگن کؤپراق انه شوتامانلریگه اهمیت قره تیله دی.فانتازیه یاکی تخیــّــل- بدیعی اثرنینگ فضاسی ؛عاطفه- انسانی حسلر(سیوینیش واؤکینچ)؛معنا ایسه- فکروتجربه نینگ حاصله سی.اوتوشونچه، تعریف،تحلیل،تصویر واؤخشه تیشلرأیغیندیسیدیر.بوفکری جریانلرنی بیزگه سؤزخودّی تریک جان ذاتدیک قیلیب گوده لب بیره دی .سؤزمجسّم ایتگن واقعیلیک بیلن تخیــّلیمیزآرقه لی اوچره ......

فرهادنینگ توغیلیشی

اوچینچی قسم

چین خاقانی نینگ اؤغلی فرهادنینگ دنیاگه کیلیشینی،علیشیرنوایی اولکن واقعه صفتیده تصویرله گنینی،اؤتگن مقاله دن بیلیب آلگن ایدیک.اونده فرهاد یالغیزخاقان نینگ سیویکلی اؤغیـــــلی بؤلیب قالمی،بلکی،ایل- یورتنینگ اؤغلانیگه ائلندی.خلق ارداغیدین اؤزیگه اؤرین تاپتـــدی.ســـیوینــــچ وشادیانه لرگه سبب بؤلدی. بونی فرهاد نینگ توغیلیشی مژده سی (درد شعله سینینگ یوزکؤرسه تیشی) دیئیش ممکن. واقعه نینگ کیئینگی باسقیچییده قهرمانگه اسم قؤیئیله دی.

     إیشانچ

علیشیر نوایی

فرهـــادنینگ تـــوغیلـــیشـــی

‌إیککینچی قسم

بویوک نوایی«فرهاد وشیرین»داستانی نینگ خامه کی چیزمه سینی توزه یاتگنده،باش قهرمان قیلیب،فرهادنی تنله یدی.ادیب اؤزقهرمانینی فرزندیدیک،تربیه لب وایه گه یتکزه دی.هلی فرهاد دنیاگه کیلمه گن پلله؛اوشاعرنینگ شعوریده درد اوروغی بؤلیب توغیله دی وآنگ قتـــــلملریده پرورش تاپه دی.

       إیشانچ

نـــــــــــــوایـــی نـــامــــــــــــه  

علیشیر نوایی

فرهاد وشیرین 

بیرینچی قسم

«خمسه»(بیشلیک)ترکیبیگه کیروچی«فرهاد وشیرین»علیشیرنوایی نینگ عشقی- رمانتیک اثری صفتیده،شعری داستانچیلیک تاریخیده مشهوردیر. بواثرنوایی شناسلیک همده اؤزبیک ادبیّاتی تاریدخیده بویوک ادبی شهکار،دیه اعتراف قیلینه دی.نوایی بوداستاننی 40 یاشلیگیده(1484م) قلمگه آله دی وتوگل،بدیعی یتوک اثرصفتیده یازیب بیتیردی.

                         خراسان بدندور هری جان  انگه، 

                    هری جان بدندور هری جان انگه.                                              

                                                نوایی

 خراسان وهرات عـلــیشـــیرنوایــی تصویریده

«خسمه»(بیشلیک)ترکیبیگه کیروچی«حیرت الابرار»(یخشیلر حیرتی)داستانی نینگ 19- مقالـتیده،علیشیرنوایی خراسان وهراتنی توصیفلشگه علیحده  بیرباب اجره ته دی.همّه سی   بؤلیب 110بیتدن توزیلگن اوشبو بابـده،اوّل دنیانینگ یره لیشی،یولدوزوسیّاره لرنینگ           بیر- بیریگه باغلیقیگی همده اولربیر- بیرلرینی تؤلدیریب تورشی خصوصیده سؤزیوریتیب  شونده ی دییدی :

                                                                      خراسان بدندورهری جان انگه،   

                                                                                هری جان بدندورخراسان انگه.

                                                                                                            نوایی

خراسان وهرات عـلــیشـــیرنوایــی تصویریده

بوإیککی نام تورکی بؤلمسه- ده،تورکی مدنیت نینگ مهم اؤچاقلریدن بیری صفتیده تن آلینه دی. اؤتمیشده خراسان وهراتده بؤی کؤرستگن هرقنده ی مدنی یادگارلیک اساسن،انه شو تورکی سیاسی بؤغینلرقؤلی بیلن بنیاد تاپگندیر.بوإیککی نام ائنیقسه،اؤن تؤرتینچی واؤن بیشینچی عصرلرگه کیلیب،ینه- ده، مغرورجرنگلی باشله دی. بوباره ده سؤز یوریتگن اولوغ شاعرو متفکّرعلیشیر نوایی جدّی بیرمساله گه اهمیت قره ته دی...

                                                            علیشیر نوایی 

            نوایی اثرلریده تیلگه آلینگن کییم باشگه عاید سؤزلر 

علیشیرنوایینینگ سیرقیرّه وبرکه لی ایجادی تیل جهتدن نهایتده بای ورنگ - برنگدیر. تخمین قیلینیشیچه،اولوغ شاعراؤزی نینگ بوتون منظوم ومنثوراثرلریده،اؤتــّیزمینگگه یقین لیکسیمه (سؤز) قؤلــله گن. شرق وحتــّا جهان دهــّالری ایجادیده هم شونچه مقدارده مستقل سؤزإیشله تیلگنینی اوچره تیش جوده قیین.شونینگ اوچون هم بویوک نوایینی اؤززمانداشلری:«سؤزمُلکی نینگ سلطانی»- دیب اتــَشگنلر.نوایی فخرله نیب حقلی روشده:

                                 تورک نظمیده چومین تارتیب علم،

                                ائله دیم اول مملکــتنی یکــــــــقلم.

دیــــب،یـــــازگن ایدی. دهّا ایجادکار قؤلــله گن سؤزلر،موضوع وقمروی بؤییچه هم کینگ وسلماقلیدیر.اولرنینگ إیچیگه کیریب باریلسه،اوروغ، قبیله آتیدن تارتیب،حیوانات، اؤسملیک عالمی،انسان اعضاسی،آسمان جسملری،رنگلر،اوی- روزغاربویوملری ، قؤش تؤرلری،ازوق-آوقت نامینی ته شیوچی ؛بارینگیکی بوتون انسان حس- تویغولرینی افاده قیلوچی سؤزلرگچه قیدیریب تاپیش ممکن.بو سؤزلرنینگ اکثرسی کؤپ معنالی لغوی بیرلیکلردیر.اولرإیچیده 30 ته گچه مستقل معناگه ایگه سؤزهم بار.علیشیر نوایی«خمسه» سی نینگ تنقیدی ایلکترون متنینی تیارله یاتگن پیتیمده،کؤزیم بیر ته لی انسان کییم باشینی افاده لوچی سؤزلرگه توشدی. شو بهانه بوندن  بیش-آلتی عصرآلدین تیموریلر وعمومن،اؤشه دور اؤزبیکلری قنده ی کییم- کیچکلر کییگنلیگی بیلن قیزیقیب  هم قالدیم.بولرنی إیزلب تاپیش مقصدیده نوایی اثرلریگه ترمه شیب شونغیب کیتدیم.اوچره تگنلریم قوییده گی،آدم کییم باشلری بؤلدی.ایندی انه شو سؤزلرنی     بویوک نوایی قنده ی مهارت بیلن إیشله تگنیگه کؤز تشله یمیز:     

 تیرلیک - إیچ کؤیلک،إیچ کییم(زیرپیراهن): 

  اؤزبکی گلناری تؤندین کویـدیوم امّا اؤلدورور،

  لیمویی تیرلیک انینگ آستینده کیم جانان کیـیر.

                       علیشیرنوایی.«نوادر النهایه» . - 12 - بیت. 

  کلـه پوش- کلــله پؤش

                                    "حیرت الابرار" -۱۲۰- بیت.                     

  شیرداغ-  اوستکی کییم:

  شاه وتاج وخلعتی کیم مین تماشا قـیلغــَلی،

  اؤزبگیم باشیده قلپاق ایگنیده شیراغی بس.

                      علیشیرنوایی.«غرایب الصغر». 201- بیت.

  کورتـه- استر سیز تؤن:

  اول کورته جُبه نی درویشگه بیردیم.

                          «نسایم المحبت»-162- بیت.

   کؤنگلاک- کویلک :

  کؤنگلک اوزره نیچه حُلـــّـله رنگ- برنگ،

  صنعــــــتیده جان چیکــــیب روم وفــرنگ.

                                «لسان الطیر»13-71بیتلر.

   کؤنگلاک ایتب نازهواسدین کتان،

   قیسی هوس پَری مگـــسدین کتان.

                                «حیرت الابرار»- 7.جلد.268-بیت

  تــؤن- تؤن: 

  تؤنی إیپک بؤلمسه کؤنگلی حزین،

  جنسی ختـــای بؤلمَسه قاشیده چین.

                          «حیرت الابرار»- 7.جلد.268- بیت.

  إیــشتان- إیشتان: 

  یؤق ایرسه اول اوی اؤخشربیرکیشیگه،

  که انـده بؤلمَـــــغی إیشتان و بیـــــلباغ.

                             «خزاین المعانی»-702 بیت.

  بیلباغ- بیلباغ،قییق،کمربند: 

  نی کؤروندی قامتینگچه نیشکر شیرین وتوز،

  نی آنینگ بندی بیلینگه باغللــَغان بیلباغچه.

                              «خزاین المعانی»-  588- بیت.

  یاغلیق- ، رومال ،قؤل  رومال: 

 مجلس اهلی إیـــلیلرغه کؤزه لیک سوقؤیدوروب،بعضی نینگ کفش ودستارلرین و یاغلیقلرین وانینگ اوچیده توگونگینه سی بؤلسه بیلگولرین ملازم لرغه تاپشوروب...

                                          «حالت سید حسن اردشیر»۵۲۸-بیت                         

  سلــّه- سلــّه:

  بوسلـــّه نی حضرت مخدومی القا قیلغــَی.

                             «خمسة المتحیرین»-8-بیت. 

  قلپاق- تؤپــپی،باش کییم : 

  داولغه بؤلوب تؤپــپی ینگلیغ  بــَری،

  اؤتاغه باش اوزه سریغ قـوش پَری.

                          «خمسه»- 1333-بیت 

  بؤرک- تیلپَک، باش کییم: 

  لاله کیــــــبی ظاهر ائـــله بان کؤک،

  ایگری قؤییبان تیری قیـــزیل بؤرک. 

  قؤلباغ-  مرجان إیپی، بیزه ک یاکی باله نی بیشکده بیلــَش اوچون إیشله تیله یاتگن إیپ: 

  تخیل بیرله نازک ساعیدین گرتؤلغه سم، تامغــَی،

  حل اؤلغــَی سیم اداقکیم ،اوزولسه إینجو قؤلباغی.

                                    «خزاین المعانی»-334-بیت.

  قلپاق- کلاه، باش کییم: 

  شاه وتاج وخلعتی کیم مین تماشا قـیلغــَلی،

  اؤزبگیم باشیده قلپاق ایگنیده شیراغی بس.

                                     «خزاین المعانی»-258 . 

  اؤتاغه- باش کییمگه تقیله دیگن یاکی قدلیب تیکیله یاتگن جیغه: 

  بیری دستاریده گلرنگ اؤتاغه سنچیب،

  قان خیالی باشیـــده ایرککنی ایما ائلب.

                             «خزاین المعانی»- 70 –بیت. 

  کــَــپنک- یونگدن قیلینگن اوستکی کییم، چوپانلر کییمی:

  سلطنت خلعتیدین آرتیق ایرور دیرده مست،

  سودره سم باده گـــدالیغیده إیرتوق کــَپنک.

                                  «خزاین المعانی»-349- بیت.

  پایتابه- پیته وه، ساوقدن سقلش اوچون آیاققه اؤره له دیگون یونگ متاع:

  ابونصر حاجی منگه دیدی کیم،شیخ طرزینی کؤردومکه،بیر درویشنینگ پایتابه                سین کؤزگه سورتر. «نسایم المحبت» -42-بیت.

 جُبـــّه- بؤیی وینگی اوزون تؤن: 

  ینه اوچ تؤقــّیز دولت ارکانیغه،

  تؤن وجُبــّه بیرله انینگ یاینده.

                         «سد اسکندری»-278.

  قصب پؤش- یوزگه تارتیله دیگن تونیک(نازک) پرده: 

   شهد إیککی لبی، ولی رتب نؤش،

   بد إیککی یوزی، ولی قصب پؤش.

                             «لیلی ومجنون» -690 –بیت 

  چپان- ارزان بها تؤن،کییم: 

   ایرور چمنده یوزونگ نونگ گدایی آق گل کیم،

   کؤروندی برچه یاماغلیق چــَپانی اوزره مامیق(پخته).

                                      «خزاین المعانی»-349- بیت. 

  چَکمن- چَکمن،یاپینغیچ:

  یاز یاغموری یتگچ ائله دینگ بات،

  یارچَکمینــینی یشـــــــــیل سقرلات(نازک کییم).

                                      «لیلی ومجنون»- 53- بیت.

  ساچباغ- ساچگه تقیله دیگن باغیچ :

  ساچباغ ایرمستورکی،اول کافرغلاف ائلبتورور،

 عالم إیچره کفر تعــــــظیمی اوچون زنـــّارغه.

                                «خزاین المعانی»-552  - بیت. 

   سه پیچ- باشگه ائلنتیریلب اؤره له دیگن بیزه ک متاع 

   حُلــّه ی زربــــفــتدین قیـــلدیمو اول آی سه پیچ،

   یؤقسه شعاعی خطین باشقه قویاش چیرمه میش.

                                     «خزاین المعانی»-282  - بیت                

   پوستین- پؤستین:

 شیخ لقمان باقیب دیدی: یا ابو سعید،سین بیر پاره ترّه بیله بو پؤستین بیله تیکتور. 

                                                                  «نسایم المحبت»-1۱۱- بیت.

یؤقاریده کیلتیریلگن مثاللر،نوایی اثرلریده قؤلــله نیلگن آدم باش کییمی همّه سی بؤلیب انه شولر دیگنی ایمس البتته. ینه بیرقنچه کییم باشگه عاید سؤزلر بارکی،اولرعلیحده لینگویستگ تحقیقنی طلب قیله دی.اوشبو موضوعنی قلمگه آلیش بیلن بیز شونچه کی، اؤن بیشینچی عصرده کیشلر فایده لنگن کییم باش بیلن ته نیشیبگینه قالمه ی،بلکی،شو سؤزلردن ائیریملرینی بوگونگی کونده تیلیمیزگه فعال آلیب کیریشگه أینتیلسک بؤله دی. ممتازادبیّاتیمیزانه شو تامانلری بیلن هم گؤزه ل واؤلمسدیر.

 ذ.إیشانچ

علیشیر نوایی

 نوایــی نامه

حیــات سیناولریــــدن اؤتــــــگــن شـــعریت

اولوغ متفککرشاعرعلیشیرنوایی نینگ حیاتی وایجادی سؤنگگی یریم عصرمابـیـنیده اؤزبیک وجهان نوایی شناسلری تامانیدن اطرفلیچه اؤرگنیب کیلیندی وکیلینماقده. نوایــینی اؤرگنیشگه بغشلنگن علمی تدقیقاتلرده کؤپراق تاریخی،قیاسی،منبعشناسلیک ومتنشناسلیک نقطه ی نظریدن یانده شیلدی.تؤغری،اینگ کیره گلیگی هم انه شولرایدی.اؤزبیک نوایی شناسلری ینه ده آلدینراق باریب،علیشیرنوایی شعریتـینی عادی خلققه یقینلشتیریش بؤییچه هم ایزگوإیشلرنی،جمله دن،«خمسه» داستانلرینینگ نثری بیانینی یره تدیلر.

کؤتریلگن مهم قدملردن ینه بیری اولوغ شاعرنینگ چقورمعنالی غزللرینی(آزبؤلسه- ده) تحلیل قیلیشگه کیریشیلدی.شولرگه قره می،نوایی همان آچیلمه گن قؤریقلیگیچه توریبدی.خلــّــص، اؤزبیکستانده نواینی إیزچیل اؤرگنیش عادت توسینی آلــگن.اؤزبیکستانده علیشیرنوایـــیگه دولت مقیاسیده قره له دی.

نوایی مکتبی نینگ کیچیک شاگردی ودوامی اؤقوچیسی صفــــتیده کمینه نینگ کؤنگیـــــلده هم  گاه - گاه بوحقده فکرائتیش حسّی توغیله دی.نوایــیــدن اؤرگنگنیم وتاپگنلریمنی سیزعزیزلربیلن  بهم کؤرگیم کیــــــــلــــــــه دی.

هه!نوایی میراثی بیتمس،توگنمس خزینه،دیب بی چیزائتمه گنلر.شومعناده،اونی اؤقیش،اؤرگنیش وتدقیق قیلیش إیشلری هم زمانلرچمبره سگه سیغمیدی.بواولکن بایلیک هیچ قچان اداغ تاپه یاتگن نرسه ایمس.حقیقـــتده، بویوک نوایی شرق شعریتی نینگ برچه ژنرلریده؛عروض نینگ همّه ترماقلریده وبدیعی صنعت(لفظی ومعنوی)نینگ بارتورلریده قلم تیبرتگن ادیبدیر. شاعربولرنی شکل بازلیک اوچون گینه ایمس،بلکی،اولرنی معناگه بؤی سوندیره آلگن.شومعناده علیشیرنوایی نینگ نظم یؤلیده بیتگن بوتون میراثینی شعر شناسلیک نقطه ی نظریدن تحلیل قیلشگه احتیاج باردیب اؤیله یمسز.شاعرنینگ إینجه(نازک)معنالی سؤزوتفککری شو تاماندن اؤرگنیلسه گینه مقصدگه ایریشگن بؤله میز.بوإیشیمیز،درواقع،نوایی بیلن اؤقوچیلراؤرته سیده گی مسافه نی انچه قیسقرتیشگه هم کمکلشگن بـــــــؤلـــــه دی.

نوایی شعریتی نینگ معنا قتلملری نهایتده کینگ ورنگ – برنگدیر.انسانلرآره سیده گی تورلی مناسبتلر(معرفی،تربیه وی،اؤگیت،اخلاقی قره شلر)انه شومعنا قتلملریدن جای آلگن مساله مهم لردیر.بولرنی اولوغ شاعر قوروق بیان بیلن ایمس،بلکی،مقام ومرامیگه یتکزیب کویله گنی کیشینی حیرتگه قالدیره دی.«خمسه»ترکیبیده گی«حیرت الابرار»(«یخشیلرحیرتی»)داستانی نینگ اؤن اوچینچی مقالتیده نوایی«تؤغریلیک وایگریلیک» بابیده مفصّل بحث آچه دی. اونده«وجود اویی بو توز(تؤغری)ستون بیله برپای» وایگریلیک قنچه فایده کیلتیرسه هم زوالگه محکوم،دیدی شاعر.نوایی قره شیچه،تؤغریلیک بو-عادیگینه یالغان ائتمسلیک ایمس،بلکی،حیاتنی تؤغری تشکیل قیلیش و تؤغری یششدیر.«توزلیک وایگریلیک» توشونچه لرینی بدیعی افاده قیلرکن ادیب،بویوک صاحبقران امیر تیموردولتی نینگ شعاری بؤلگن«راستی- رُستی»

(«تؤغریلیککه زوال یؤق»)شعارینی اساس قیلیب آله دی.

  طرفه بو کیم خطـتــّین روزگـــــــار،

  «راستی- یو رستی» ایـــــت آشکار.

انه شوشعارنی اؤزیگه یؤلچی یولدورز قیلیب آلگن صاحبقران امیر تیمور،اؤزسلطنتی اوستونلرینی مستحکملب آله دی وشو طفیلی اونگه ایل اطاعتده بؤله دی :

  توزلوک اؤلوب آخر انگه دستگیر،

  توزلوک إیله خلق انگه فرمـان پذیر. 

نوایی سؤزلری،شعریت نینگ إینجه إیپلریده یوکسک مهارت بیلن تیزیلگنــــدیر. بوشعریت بیر بوتونلیکنی حاصل قیلیوچی معنوی قصرگه مینگزه یدی.اوشبو سؤزقصریگه دخل وتصرّف قیلیشگه یؤل یؤق.چونکی،بومعنوی قؤرغانینگ تیگره سی بغایت مستحکم حمایه لنگن.نوایی تؤغرلیکنی عالی قدریت(ارزش)وایگریلیکنی«باطل»،دیب بیله دی. 

  ایگری- یو،تـــوزوصفی محقــق ایرور،

  باطل ایرورایگری- یو،تـــوزحـــقدورور.

گپ شونده ی کی،نوایی یشه گن جمعیت ودورایگریلیکدن کؤپ جفالرتارگن،اوندن کیلگن کسارتگه ایل- یورت بی حساب تاوانلرتؤله شگن:

  رنجـــــغه سالـغــــان بو خسارت انــــــی،

  ائله مــس آزاد کـــــــــــــــــــــتفارت انی. 

علیشیرنوایی جمعیتده گی عللتلرنی سؤز واسطه سیده برطرف قیلیشگه إینتیله دی.علیشیرنوایی «راستی- رُستی»( بوعباره نی اؤزبیکستانده«کوچ عدالتده دیر»دیب ترجمعه قیلگنلر)شعارینی حسین بایقرا دولتی نینگ هم اوستونی بؤلیشینی کؤپ آرزو قیلگن.بیراق،اؤشه پیتده هم ایگریلیک هردایم اؤزإیشینی قیلیب کیلگن:

  هرکیشی یالغاننی دیسه لیک کم،

  بؤلغی ایدی کاش بو دورانده هم. 

مهمی شونده کی،نوایی انه شواخلاقی معمّالرنی عقل ترازوسیگه سالیب،اونی شعری منطق وحیاتی دلیللر بیلن بدیعی افاده لیدی. بونده اولوغ شاعر معنوی صنعت نینگ «ارسال مثل»  (حیاتی دلیل کیلتیریش)توریدن کینگ استفاده قیـــله دی :

  مونــــچه که چــــیرمَش إیله دستاردور،

  باش اوزه چـــــیقماقـقه ســــــزاوردر.*

اوشبو بــیـتده،علیشیر نوایی :                                                                                                 سلله قنچه لرقیشیق(کج) اؤرلمه سین،آدملرتیپه سیدن جای آله دی وعزیربؤله دی،-دیماقده.اولوغ نوایی«ایگریلیک»اؤتکینچ ایکنیگه انه شونده ی اورغوبیره دی.شاعرحیاتــــــده باقی نرسه تؤغریلیک،دیه إیشانه دی.إیگریلیکنی باطل انگله گن شاعر ینه حیاتی دلیللرگه ته ینه دی وقطاربیتلرنی کیلتیریشگه دوام ایـتــه دی :

   کیلدی إیلان جسمیده پیـــچ وشکنج،

   مهــــره دورآغـزیده وآستـیده گــنج.  

  ایگری لیگیدین کؤرونور ینگی آی،

  انده که بؤلمیــــــــش قدم چرخسای.

  نیزه بؤلوب توزلوکــــیدین سربلند،

  چیرماش اوچون بندغه قالیب کمند.

  شمع بؤیی توز کیـلیب ایوان ارا،

  شاهد بزم اؤلدی شبســــــتان ارا،

  برق که ایگریلیک اؤلوبتور خویی،

  گرچه یارور لیک بارور یر قویی.

یؤقاریده، شاعرنینگ شعری منطغی بیلن حیاتی واقعلیک اؤرته سیده گی تناسب افاده لنگنینی کؤریب توریبسیز.اماّ،بوشعری منطق آخرعاقبتده اؤزاؤرنینی راستلیککه بؤشه تیب بیره دی. بوجریاننی شاعرمنه بونده ی نتیجه لیدی:

  اول که شعار ائله دی یالـــغان دیمــــک،

  بؤلمس انی ایرو مسلــــــمان دیمـــــک.

  نیچــــــــه که جهد ائله سه کاذب کیشی،

  بیر- إیککی دست إیلگری بؤلگی إیشی.

  ایلگه نیچه مخـــــــفی ایســـه بوصــفت،

  ظاهرایتر یــــــــالغان اؤزیـــن عاقــبت.

  کیمکه اؤزی ائله دی یالــــغان سؤزین،

  کذب دیر ایل چین دیسه، قالغان سؤزین.

  کیمگه که یالغـــانچی دیــــبان قالسه آت،

  بوآت إیله چــارله ســـــــه لر اؤز ویات.

  صدق خطــــــــــــــابی ینه یانـمس انگه،

  چین دیسه هم خلق إینـــــــــانمـس انگه.

  کیم که چینی ایـــــل ارا یالـــغان ایرور،

  یالغــــــانی چینلیککه نی امکان دورور.

  نیـــــچه ضــرورت ارا قـالــــغان چاغی،

  چین دیمس ایرسنگ،دیـمه یالغان داغی.

اگرچی،إیزگولیک ویاوزلیک انسانیت فطرتی نینگ خاصّه سیدیر،دیدی شاعر.بیرآق،اوفطرت جلوی هم انسان قؤلیده، دیب توشونه ه دی او: 

دَور چو کجلیــــــــککه قیلور اقــتـــــضا،

ســــین تیله سنگ راست ایمســـتوررضا. 

 اولوغ نوایی حیاتگه کؤترینکی روح بیلن قره یدی وتوزلیک غالب چپیقیشیگه إیشانه دی.        تؤغرلیکنی حیاتده قرارتاپیشینی ینه شعری منطق اساسیده شونده ی تصویرلشــــــگه         اؤتــــــه دی:

  سروکیم اول تؤغری چیکیب قامتـــــــــین،

  کؤرمه ین آســــــــــیب خــــــزان آفتــــین.

  اول کیشی کــیم توزلوک ایرور شان انگه،

  دشمـــــــن ایرور گـــــــردش دوران انگه.

  خامه کــــــــــه توزلوککه ایرور رهنـــمون،

   کیســــیلــــــــیبان باشـــی ایرور سرنگون.

  توزلوک إیله چــــون«الف» اوردی صلا،

  کؤرکــــــه انی آستـــــــــیغه آلمیـــش بلا.

  توزچیکــــیلور بارگـــــــه اوزره طنـــاب،

  کؤرکــــه ایرور باشتــین ایاق- پیچ وتاب.

  توزلوک إیـــله چونکه شهاب اوردی گام،

  اورتـــــه دی اؤت باشتین – ایاغین تمام.

تؤغریلیک طنطنه قیلیشی اوچون شاعرتربیت قورالیگه ضرورت سیزه دی.

وقیصروعاصی روحنی پرورشیگه اهمیت قره ته دی: 

  باقمسه دهقــــــــــان چمنین تون وکون،

  نخــــــــل ترین انگله قوروغان اؤتون.

  تـــاررَجـــه چیکمسه یریگه باغـــــبان،

  بـــاغ همان زیـــبده، جنگـــــــل همان.

  ماله سیزاول تخم کــــه،دهقــــــان ساچر،

  سونی تینگ إیچمس نیچه یکسان ساچر. 

نوایی نینگ تؤغریلیک وایگرلیک بابیده گی بدیعی اؤیلری دینی وعـــظ وتبلیغدن توبدن فرق     قیله دی.نوایی آدملرنی اوروش،جزالش،قؤرقیتیش،تهدید،کویدیریش،یاندیریش یؤلی بیلن ایمس،بلکی،لطیف وآرام بخش سؤزلر،ساغینچ،سیوگی- محبــّت بیلن تربیه لب کمال تاپتیرماقچی بؤله دی. سؤزوشعرت نینگ قدرت وجاذبه سی هم انه شونده دیر.

 __________________

* یؤقاریده گی بیتنی میرزاعبدالقادر بیدل(1642-1720)علیشیر نواییدن قریب إیککی عصرکیین یشه گنیگه قره می،شونده لیگیچه(عینن) کیلتیره دی:

  هرکی کج رفتارشد برفرق عالم جا گرفت،

  باورت گرنیست بنگر پیـچیــشی دستار را.

بیدل نینگ بو بیتی ادبی اؤغریلیک بؤلمی،توارد(کیریب قالگن)سنه لیشی ممکن.باشقه تاماندن بیدل اولوغ نوایی شعریتی نینگ تنیق چشمه لریدن سیپقرگن.اثرلرینی اخلاص واحترام بیلن اؤقیگن بؤلیشی هم احتمالدن خالی ایمس.بونرسه بیدل تفککری نینگ إیلدیزلری نوایی شعریتیدن سووإیچگنیگه بیردلیل، دیسک مبالعه بؤلمس. 

  نوایی نینگ دانالیک دفتریدن 

حرمتلی نوایی اخلاصمندلری!

بوگونگی صحبتیمیزده شاعرنینگ بیوگرافیه سی،دوری وقیلگن إیشلری

 حقیده تؤختلماقچی ایمس میز.زیرا،باره ده سیز یخشی معلوماتگه ایگه

 سیز.کیلینگ عزیزلر،اولوغ متفککر شاعریمیزکتابلرینی بیر- بیر

 وراقلب،اؤقیب،اؤرگنیب،اوقیب،اونی قیته تاپه یلیک،نوایینی ینگیدن کشف

قیلیلیک.اوندن اؤگیت آله یلیک،روحیمیزوإیچیمیزنی  نوایی سؤزلری بیلن

پاکلب آراسته توته یلیک...

                                                    علیشیر نوایی

                   علیشیرنوایی نینگ وطنیده،نوایی

            شناسلیک قچان باشلنه دی؟

تن آلیب ائتیش کیره ککی،بیزنینگ نوایی حیاتی وایجادی حقیده گی   تصوّریمیز یؤزه کی وسیّازدیر.بویوک شاعرنینگ بیرنیچته اثرلری نامینی،    اوچ- تؤرته غزلی وادیب نینگ حسین بایقراوزیربؤلگنی ونهایت علم- فن   حمایه چیسی ایکنینی بیله میز خلاص...

عزیز نوایی خوانلر

بوگون سیزگه علیشیرنوایی نینگ فردلرینی تقدیم قیلماقده میز.

فردلرنی شاعر نینگ ۲۰جلدلیک اثری،یعنی،شومکمّل

اثرلرتوپلمیگه کیریتیلگن:«بدایع البدایه» و«فوایدالکبر»دیوانلریدن

ویبلاگگه کؤچیردیک...

محترم صحیفه میز مهمانلری!

نوایی خوانلیککه عاید موضوعمیزنینگ إیکینچی قسمنی بویوک

نوایی نینگ رباعیلریگه بغشله دیک. بونده«خزاین

المعانی»(معنالرخزینه سی)دن اؤرین آلگن 112ته رباعینی

کیریتیدیک. بولراولوغ شاعرنینگ هممه رباعیلری دیگنی

ایمس.علیشیرنوایی نینگ قطار اثرلریدن جای آلگن ینه باشقه

تؤتلیکلرنی لرنی هم تاپیب،اؤقیب تورگنینگیزرباعیلر دوامیگه  

  قؤشیب قؤیه میز البتته. عالم-عالم معنالرنی مصرعلرده جا ایتگن

 متفکّرشاعر واولکن عالمیمیزنینگ سؤزلری سیزگه روحی قوّت

ایجادی ینگیزگه ایسه یوکسکلیک وکمالات عطا قیلسین.  

                             رباعیلر              

                                (1)

              سبحان الله ُ خالق ذوالمجدُ اعـــــلا،

              کیم اندین ایرورتؤله خلا بیرله ملا.

              گر مهرانینگ مثلی دیگلر عقـــــلا،

              مهرآللیده زرّه ینگلیغ اؤلغی مثـــلا.

    ذ.‌إیشانچ                                        

   ذ.ایشانچ        

                                                 علیشیرنوایی

      میرزا بابرعلیشیر نوایی بیلن اوچره شگنمی؟

 علیشیر نوایی زمانداشلری بؤلگن مورءخ،شاعروادیبلراولوغ متفکّر

حقیده  جوده کؤپ معلومات  یازیب قالدیرگنلر.بو-علیحده مساءله .

نوایی نینگ کیچیک زمانداشی، شاعر،عالم وتاریخچی ظهیرالدین

محمّد بابر،تورلی مناسبتلربیلن اؤزی نینگ«بابرنامه»اثریده علیشیر

 نوایینی کمیده، ییگیرمه قتله تیلگه آله دی . بابرشاه فقط معلوماتگینه

بیریب قالمی،نوایی نینگ ایجادی وشخصیتی خصوصیده هم  فکر

بیلدیره دی .بابر نوایی اثرلرینینگ تیلی باره سیده شونده ی

معلومات بیره دی :

«میرعلیشیر مصنّفاتی باوجودی کیم هریده نشاء ونما تاپیبدور.

 بوتیل(اندیجان شیوه سیده) بیله دور»«بابرنامه»(60 بیت) 

 تیموری عملدارلردن بؤلگن سلطان ابو سعید  1465- ینچی

ییلده خراساننی قؤلگه کیریتگنیدن کیین، حسین بایقراگه یقین

 شخصلرگه نسبتاًکیسکین و شفقتسیزلرچه مناسبتده بؤله دی .

نوایی نینگ ایککی تاغه سی،علی غریبی ومیرسعید کابلیلرنی حسین

 بایقراگه اَیغاغچیلیک قیلگنلیک عیبی بیلن توتیب اؤلدیردی.علیشیر

نوایی ابوسعید میرزانینگ  بونده ی  ایشلرینی معقولّه مس واوندن

تشویشله نرایدی هم.ابوسعید میرزا  قنده ی قیلیب بؤلمه سین،علیشیر

 نوایینی هراتدن سورگون(اخراج) قیلیشگه جزم قیله دی .نوایی

تحصیل آلیش بهانه سیده سمرقندگه یؤل آله دی .اولوغ شاعرایککی

ییلچه سمرقندّه علم وایجاد بیلن مشغول بؤله دی .بو واقعه نی میرزا

بابر «بابرنامه» ده شونده ی ایسله یدی :«میرعلیشیر نوایی هریدن

سمرقندغه کیلگن فرصتلراحمد حاجی بیک بیله بؤلرایدی . سلطان

حسین میرزا پادشاه بؤلغاندین سؤنگره هریگه کیلدی »(77- بیت)؛

بابر  نوایی نیمه سببدن هراتنی ترک قیلیشیگه  قیزیقیب کؤره دی .

«بیلمان،نی جریمه بیله سلطان ابوسعید میزا(علیشیر نوایینی)هریدن

 اخراج قیلدی» (133- بیت) .

بابر نینگ خبر بیریشیچه،علیشیر نوایی عمرنینگ کتته قسمی حسین

بایقرا واونینگ اؤغیللری آره سیده دوام ایتیب کیلگن اوروش

ونزاعلرنی برطرف قیلیش بیلن اؤته دی.« بابرنامه» ده نوایی

 حسین بایقرا و بدیع الزمان آره سیده گی ضدیتگه ایچیم تاپه آلمه

 گنیدن کؤز یاشی  قیلکنیگه اشاره قیلنه دی:  

                              ظهیرالدین محمّد بابر

   «...ایلچیلرباردیلر و کیلدیلر.آخرعلیشیربیک هم ایلچی لیککه

 کیلدی.هر چند سعی قیلدیلر،استرابادنی اینیسیگه  بیرماککه راضی

بؤلمه دی .بیرکون علیشیر بیک بیله میرزا آره سیده صحبتی اؤتتی

کیم،میرزا نینگ تیز فهم لیغیغه وعلیشیر بیک نینگ رققت قلبیغه

دالدور» (100، 101 – بیتلر)

بابر بیلن نوایی نینگ اوچره شگنی یاکی، اوچره شمه گنی

خصوصیده قؤییراقده سؤز یوریته میز .

  ظهیرالدین محمّد بابر علیشیر نوایی نینگ حیاتی،ایجادی ومدنی 

فعالیتی  بیلن هم یقیندن ته نیش بؤلگن . بابر اولوغ شاعر اثرلری

وشعریتیگه شونده ی مناسبت بیلدیره دی :«علیشیر بیک  نظیری

 یؤق کیشی ایدی .تورکی تیل بیله تا شعریتوبتورلر،هیچ کیم آنچه

کؤپ وخوب ایتقان ایمس .آلتی مثنوی کتاب نظم قیلیب تور، بیشی

«خمسه» جوابیده ، ینه بیر«منطق الطیر» وزنیده «لسان الطیر»

 آتلیق، تؤرت غزلیّات دیوانی ترتیب قیلیبتور:«غرایب الصغر»،

«نوادرالشباب»، «بدایع الوسط» ، «فواید الکبر» آتلیق. یخشی

رباعیِات هم بار. ینه بعضی مصنفات بارکیم، بومذکوربؤلغانلرغه

باقه  پَستراق وسُستراق (؟) واقع بؤلوبتور.اول جمله دین انشاءلرینی

(«منشاءت») مولانا عبدالرحمن جامیغه تقلید قیلیب جمع قیلیب تور.

حاصل کمال ، هرکیمگه هر ایش اوچون هرخط کیم بیتیب تور

ایغیشتیریب تور. ینه«میزان الاوزان»عروض بیتیب تور ، بسیار

 مدخُلدور: ییگیرمه تؤرت رباعی وزنیده  تؤرت وزنده غلط (؟)

 قیلیب تور بُحرنینگ اوزانیده ینگلیب تور.عروضغه متوجه بؤلغان

 کیشیگه  معلوم بؤلغوسیدور. فارسی دیوان هم ترتیب قیلیب تور.

فارسی نظمده «فانی» تخلّص قیلیب تور.بعضی ابیات یمان ایمستور

ولی اکثر سُست وفُرود تور.»(233- بیت)

اؤقیب تورگنینگیزدیک، بابرعلیشیرنوایی موسیقی فنی بابیده هم

علحیده بیراثر یازگنینی خبر قیله یپدی .امّا بو کتاب بیزگچه ییتیب

 کیلمه گندیر .«ینه موسیقیده یخشی نیمه لر باغله لب تور.

ویخشی  پیشرولری باردور» (233 -بیت)  

    شونینگدیک، نوایی ایجادکاروهنرمندلرنی حمایه قیلگنینی بابر

میرزا شونده ی حکایه قیله دی .«اهل فضل واهل هنرغه علیشیر

بیکچه مُربی و مقوّی معلوم ایمس کیم،هرگز پیدا بؤلمیش بؤلغه ی.

استاد قُل محمّد وشیخ نایی و حسین عودی(؟)  کیم سازده  سرآمد

ایدیلر بیک نینگ تریبت وتقویتی بیلن مونچه ترقّی وشهرت قیلدیلر

. استاد بهزادوشاه مظفّر تصویریده بیک نینگ سعی واهتمامی بیله

 مونداق و معروف بؤلدیلر.مونچه بنای خیرکیم، اول قیلدی،کم کیشی

 مونداققه موفّق بؤلمیش بؤلغه ی» (233- بیت) بابر نوایی نینگ

 شخصی احوالی حقیده هم تؤخته لیب اؤته دی:

«اؤغیل وقیز و اهل واعیالی یؤق .عالمنی طورفرد وجریده اؤتکر

 کومت  قیلدی ، اواخر سپاهی لیقنی ترک قیلدی »(233- بیت)

 بابرنینگ ایتیشیچه،علیشیر نوایی حسین بایقرا دولتیده فعال

همکارلیک قیلیشیگه قره می،برکه لی ایشلری بدلیگه خزینه دن هیچ

قنده ی  پول ومعاش آلمه گن : «میززادین نیمه آلمس بلکه، ییلده

میزاغه مبغلر پیشکش قیلورایدی». (233- بیت)علیشیرنوایی نینگ

عالمدن کؤز یومگنی حادثه سینی «بابرنامه» ده بابر شونده ی

تصویرلیدی :

«سلطان حسین میزا استراباد چیریکیدین یانغنده

(اینیب کیلگنده) استقبالغه کیلدی.میرزا بیله کؤروشوب قؤپقونچه بیر

حالتی بؤلدی قؤپالمه دی کؤتریب ایلتدیلر. طبیب لر اصلا تشخیص

 قیله آلمه دیلر. تانگله سیغه - یؤق تنگری رحمتیغه باردی .

(نوایی دن)بیر بیت حسب حال واقع بؤلوبتور:

بودرد ایله کی اؤلرمین مرض ظاهر ایمس،

طبیب لر  بؤبلاغه   نی چاره   قیلغای لر» (233- بیت)

علیشیرنوایی تورلی طبقه آدملر آره سیده، جمله دن صوفیلر

 دوره سیده هم یوکسک قدر ومرتبه گه ایگه بؤلگن :

«ینه کمال الدین گذرگاهیی ایدی.علیشیربیک قاشیده متصوّفلر

ییغیلیب، وجدو سماع قیلورلرایکن دور» (238- بیت)

حسین بایقرا امیرلریدن مجدّالدین بیلن نوایی اؤرته سیده مناسبتلر

یخشی بؤلمه گن . بابر نینگ تاءکید قیلیشیچه،عملدار مجدّالدین

اؤزهم طباقلری بیلن  تیل بیریکتیریب نوایی گه نسبتا دایما

 قره مه - قرشی توریب کیلگن . بو وضعیت،البتته کی، نوایی

دوستلریگه خوش یاقمه گن « (مجدّالدین)ولی علیشیربیک باشلیق

جمع بیکلرواهل منصب بیله ضدّانهمعاش قیلدی،بوجهتدین برچه

انینگ بیله یامان بؤلدیلر» (239- بیت)بابر نینگ قید قیلیشیچه،

نوایی بیلن شاعر بنّاییاؤرته سیده گی مناسبتلر سَلقی- ترنگ یعنی

مطایبه اره لش تارتیشولردن عباره ت بؤلگن.«بابرنامه» ده حکایه

 قیلینیشیچه، بنّایی موسیقی علمیدن بیخبربؤلگن ایکن: «بورونلر

موسیقیدن بیخبرایکندور،بوجهتدین علیشیربیک(بنّایی نی) طعن

قیلورایکندور،بیر ییل میرزا مروغه قیشله ی بارغانده –علیشیربیک

هم باردور. بنّایی هراتده قالور. اول قیش موسیقی مشق قیلور،یازگه

 چه آنچه بؤلورکیم ، ایشلر باغله غیلر(کوی بسته لر) یاز میرزاهری

 کیلگنده  صوت ونقش اؤتکرور.علیشیر بیک تعجب قیلیب تحسین

قیلور. موسیقیده  طور ایشلرباغله بتور، اول جمله دین بیر نقشی بار،

نُه رنگغه موسوم .بو تؤقیزرنگ نینگ توگه نیش ونقش نینگ مَیلاسی

 راستته دور.(بنّایی)علیشیر بیککه خیلی معترض ایکندور.بوجهتدین

(نوایی) خیلی جفا لر تاردی.آخر توره آلمه ی عراق وآذربایجانغه

یعقوب بیک قاشیغه باردی . یقوب بیک قاشیده یامان ایمس ایدی .

حریف مجلس بؤلیب ایدی.یعقوب بیکاؤلگندین سؤنگ اول ولایتلرده

تورمی، هریگه کیلدی .هنوز (بنّایی نینگ) ظرافت وتعروضی

بارایدی . اول جمله دین بیری بودورکیم  بیرکون شطرنج مجلسیده

 علیشیر بیک ایاغینی اوزه تور .بنّایی نینگ (آرقه سیگه) تیگر،

علیشیر بیک مطایبه بیله دیر کی،«عجب بلایست در هری اگرپای

دراز میکنی به (پشت) شاعر میرسد» بنایی دیرکیم، «اگر جمع

میکنی هم به (پشت) شاعر میرسد» آخربو ظرافتلردین ینه هریدین

سمرقند عزیمتی قیلدی .(242- بیت)علیشیرنوایی نینگ

ایش- یومیشلری بیراونیکیگه اؤخشه مس ایکن:

«علیشیربیک قَلین نیمه لراختراع قیلیب ایدی ویخشی نیمه لراختراع

قیلیب ایدی، هرکیشی کیم،هرایشته بیرنیمه پیدا قیلدی اول نیمه نینگ

 رواج ورونقی اوچون «علیشیری» دیر ایدی . بعضی ظرافت بیله

علیشیر بیککه اِسناد قیلؤرلر ایدی .نیچوک کیم علیشیربیک

قولاغی آغریغیده یاغلیق(رومال) باغله غان اوچون خاتینلر کؤک

 یاغلیقنی قییق باغله غاننی «نازی علیشیری» آت

قؤیدیلر. بوجمله دین بنّایی هریدن کیلوروقت ایشَگی اوچون

 پالان دوزغه غیرمکرار(بیراونیکیگه اؤخشه مس) پالانی

بویرور، آتینی«علیشیری» دیر. «پالان علیشیری» مشهور بؤلدی .

  (242- بیت)

 بابرسمرقندنی آلگنده ینه نواینی ایسله یدی .«بوایککینچی

 نوبت سمرقندنی آلغانده علیشیربیک تریک ایدی. بیرنوبت منگه

کتابت هم کیلیب ایدی . مین هم بیرکتابت ییباریب ایدیم آرقه سیده

تورکی بیت ایتیب،  بیتیب یباریب ایدیم . جواب

کیلگونچه تفرقه وغوغا بؤلدی »(142- بیت)