| تبليغات | X |
حکایه
إیلک سباق
نیچه یاشگه کیرگنیمنی هیچ کیم بیلمیدی.آنه م اوزوم پیشیغیده دیسه،آتم اؤریک گلله(زردآلو) گنده توغیلگن سن بالم دیــــردی.قیشلاغیمیزده کیم قچان توغیلگه نینی بیش قولده ی یخشی بیله دیگان مامه م بیچاره اؤلیب کیتگنیگه اچینه من.
شو بیلگیم کیلگنی- کیلگن ایدی اؤشه پیئتلری.آتم،آنم اؤقیمیشلی بؤلسه ایدی کاشکی!-دیردیم.انسان نیگه یره لگن؟یششدن مقصد نیمه؟ قنده ی یشش کیره ک؟ ونهایت ایرکینلیک نیمه؟- دیگن فلسفی سواللر بیریاقده تورسین،جیلله قورسه توغیلگن أیلیمیزنی- کو،بیلردی،- دئیمن اؤزیمچه. شونرسه لرحقیده اؤیلرکنمن، اؤقیگیم کیله دی،یخشی اؤقیگیم کیلدی،زمان اؤقیگننی کی دیمن...
توغیلگن کونیمنی بیلماقچی بؤلیب،اوندن- بوندن سؤره ب یوریشیم کؤچه داشلریمگه یاقمه گن.شو قاره کوننی بیلیشیم کیره ک مـــدی؟ بلـــــکی،کــتته- کـــتته آدملر اؤرنیده قــؤیـــب کؤرگندیرمن اؤزیمنی.خیالیمده اؤزیمدن بیر قهرمان یــَسه گندیرمن بلکی.آرزوگه عیب یؤق دیئیدیلر...
کؤچه ده گیلربوحقده گی قیزیقیشیمنی بیلیب قالیشیبب :
- سینی جوره تیگیزماچی نینگ اؤغلی دیسه بؤلدی- ده!بیلسنگ نیمه-یو،بیلمه سنگ نیمه؟شونی بیلگه نینگ بیلن کاسه نگ نینگ ته گی آقرارمیدی؟ یاکی،مکتب اؤقیب، آته-آنگه کلله یدیرارمی ایدینگ؟-دیسه لربارمی؟!اولرنینگ بوگپلریدن کؤنگلیم رنجیب ویران بؤلدی.اوستیمدن کولیشگنلریگه چیده ی آلمه دیم. إیچ- بغریم ایزیلیب، راسه زرده م قینه دی.امیدلریم سرابگه ائلندی.توغیلگن کونیمنی بیلیش مینگه نیگه کیره ک بؤلیب قالگنینی یخشی ایسله آلمیمین.ایرکه لیک قیلیب سؤره ب من- ده!
بَری بیر، إیچیمده اؤقـیمن، دیب اؤزیمگه قرار بیردیم... باشــــــقه چهاره یؤق.
شوندن کیئین کؤچه دن ایشیتگن اچچیق وکیسه تیق گپلرنی کؤنگلیم اؤکسیب،آته-آنمگه ائیتدیم.اولر«کمبغل نینگ باله سی سن،شوله نگنی یب پرده نگنی قیلیب کیته ویرسنگ بؤلمیدیمی»؟-دیب مینی آبدان کایشدی.اویده گیلرنینگ گپـیده جان بارده ی. چونکی،هر قنده ی یخشی کونلر بائــلرنیکی-ده."آغزی قیئشیق بؤلسه هم بای نینگ اؤغلی گپیرسین"-دیئلگن مقاللرده. توغیلگن کوننی هم شولرگه بویورگن. دنیانینگ ابره-اطلسی-ده، شولرنینگ بؤیـــــــئیگه اؤلچب بیچیلــــــگنده ی!
***
اؤن إیککی یاشلرده من چمه سی.اؤشه أیلی قیش قتتیق کیلدی.گورسوله تیب قار اوردی،اریق ونهارلرده سوو موزلب قاتدی.قاره ماللرتپه-تپه تشلب،أیقیلیب اؤله ویردی. تیگیرمانلر پرچاو،باز-اوچارهم بؤلمه دی.دهقانلرقؤشگه چیقه آلمه دیلر.مین هم باشقه تینگ قورلریم سینگری اویده،سوغدی(صندلی) اطرافیده باغله نیب قالدیم.آتـم اؤتـتیز أیلتیگرمانچیلیک قیلیب هیچ نرسه نینگ ایگه سی بؤله آلمه دی.بوتـــــون عایله بیر عمللب قیشدن اما- إیسان چیقیب آلیش قیغوسیده میز.خلــّص،اقتصادی احوالیمز یخشی ایمسدی.اوّلیگه،آتم مینی بائــلرنینگ ایشیگده یتیم قؤیماقچی بؤلدی،کؤنمه دیم.دهقان قیلیب سای-آدیرلرگه قؤشگه چیقرماقچی بؤلدی. یؤق،یؤق! مکتب اؤقیمن،دیب توروب آلدیم.إیش- یومیش جبریدن شوکونگچه امل- تقل قیلیب اؤقیب کیله یاتگن ایدیم مکتبنی.روزغارإیشلریگه قاریشیب،مکتبدن یالچیمه دیم.شونگه قره می،هلی هم اؤقیــــمن، دیب سؤزیمده توریبمن.اؤقیش نینگ چؤغی روحیمدن اؤچگنی یؤق.بیلیم نینگ سیراب بولاغیدت تؤیب سیپقرگیم کیله دی...
نیمه بؤلدی- یو،عایله میزده خوددی،کؤزآغریغده ی بویاقدن مُله امامنینگ گپی چیقیب قالدی.اؤزیمیز نینگ مَچیتیمیزده گی مُلله نینگ گپی. بورناغی کون :
- اؤغلینگیزنی مَچیتگه جؤنه تینگ اکه،نمازلیگینی اؤرگنه نیب آلسین بدبخت،- دیبدی آتمگه ملاامام.آتم بو گپنی کیلب عایله میزده ائترکن،إیچیمگه تیترتمه توشــــتی.هه! دیسم،یؤق!دیسم هم آتم مینی مُلله گه اؤقیتماقچی.مُلله امام نینگ بوگپلری قتتیق داریگنیدن بؤلسه کیره ک، آتم "اؤقیته من"دیب قارار قیلگن.تؤغری-ده،آتم بوبیلن هم مُلله امامنینگ گپیدن همده کؤچه- کوی نینگ طعنه- تاشیدن قوتولیماقچی بؤلگن. بولردن هم مهمراغی،«نرگی دنیا عذاب-عقوبتلری؛گـؤرنینگ شدتلی قیسیشی؛انکر- مونکرنینگ گــُرز بیلن ینچیب تشله شی،دوزخ اؤتیده ابدی کویئیب یانیش و اژدرهالرگه یم بؤلیش...»لرنی ایشیتیب ساووق تیرگه توشه سن کیشی. بوگپلرنی ایشیتگن آته –آنه باله سینی هرنرسه قیلیشگه تیار. بیز اولاد بؤلسه،معناسینی بیلمه گن نرسه لرنی اؤقیب، یادلب آلیشگه محکم ایتیلگن میز...
***
یرسهل بؤششگنده ی بؤلدی.آدملرچومالیگه اؤخشب قیمیرله شه باشله دی...یرته سی کونی آتم قؤلیمدن اوشلب مَچیتگه آلیب باریب:
- منه تقصیر،خدانینگ یؤلیده باله منی اؤقیتینگ. ایتی(گوشتی) سیزدن،سویگی بیزدن،- دیدی آتم و اؤزی قیتیب إیش- یومیشگه کیتدی.
مین اسلام! دیب درس خانه گه کیردیم.تینگقورلریم عیبدارگه قره گنده ی مینگه حیرت بیلن قره دیلر.حجره باله لردن جیققه تؤله ایدی،باله کــَیلر«هفت یک»لرینی آچیب، باشـــــــــلرینی کتابلری اوزره تینیمسیزچیقتگنچه،«الف زبر،بی زبر» قیلیشیب اؤقیماقده ایـــــــــــدیلر.مُلله قرشیسیده چؤکــّه توشدیم.جونجکیب،ساووق قاتگن قؤللریمنی قؤلیتیغیمدن چیقریب،کوهوو،کوهوهوهولب إیسیته باشله دیم.
مُلله امام درّآو ،ورّاغلری سرغیب کیتگن "بیرهفت یک"نی قؤلیمگه توتقزدی و :
-«اؤپیب آچگین»-دیدی.ائتگنینی قیلدیم.إیلک سباقلرنی باشله دی ملله امام.عربچه سؤزلرنی.دُندیریب تلفــّظه قیله آلــــمه دیم،تیلیم یخــــــشی قاووشـــــــمه دی.
ذ،ض،ط،ظ،ع حرفلرینی عربلردیک قیلیب ائته آلمه دیم.مُلله امام اچیچیغی چیقیب، عصاسی بیلن بیقینلریمگه بیر-إیککی تورتیب،اؤقریگن کـــؤزلرینی قهربیلن آله یتیردی. مینگه قاواق آستی،پؤپیسه قیلدی،قؤرقتدیم ...اؤزیم اؤیله گنده ی بؤلیب چیقدی. خیالیمده،حجره نینگ په خسه لری نفرت،حقارت و قؤرقودن تیکلنگنده ی.حجره نینگ سوواقلری خوددی،یاش باله لرنینگ،استعداد،عقل وذکاوتیدن سووه ب قؤیئلگنده ی. أیللر بؤیی بو وهشتخانه ده تینیق ارمانلر بیقیب،دیمیقیب یاتبیدی گویا...
***
اؤقیش باشلندی.إیلک درسلرده " ف" نی ائته آلمه دیم. تیلیم یخشی ائلنمه گچ، آخینیم چؤنته گیدن غیجیملنگن کیررمالچه سینی چیقریب،تیلیمنی قــَئریب بوره دی. تیلیم قتتیق آغریدی،کؤزیومدن جودره ب تؤکیلگن یاشلرنی یته گیم بیلن ارتدیم. کتته حجره نی باله لرنینگ آوازی تؤلدیریب توریبدی.حجره نی قیشده یاقیلــــــگن یاغاچلر توتونلری قاره یتیریب یوبارگن.قاره یگن دیوار بیتــلری بؤیلب توتون کویه باغله گن. بالارلردن اؤرگمچیک نینگ بوزیلگن تؤرلری اجل إیپیگه اؤخشب آسیلیب تـــــوراردی. تؤستدن،تیپه دن باشیمچه بیرقیمتیم قاره کویه توشیب کیتدی.کویه نی برماقلریم بیلن سئیریلب تشله دیم.سؤنگ کؤرستگچ برماغیم بیلن«هفت یک»نی وراغله دیم، کتاب گینم بؤیه لیب کیتدی. اتــّنگ !- دیدیم إیچیمده.
بواحوالنی کؤریب تورگن آخینیم،کیله سالیب مینی بیرآیاق(جزا)اوستیده تؤخته تدی. کاووشیمدن پَه تــَکلرنی چیقرتیریب، تیشله تیب جزاله دی.اؤینلرده بیرآیاقده توریشنی یخشی اؤرگنگنیمدنمی،هرنی،أیقیلمه دیم.حجره نینگ بیربورچه گیده هیکل دیک قاتدیم و چوقور اؤیگه تالدیم.شوندن باشلب حیاتیمده کتته اؤزگزیش یسه لدی.حیات بؤیی خؤرله نیب کیلگن حیاتیم اؤز معناسین یوقاتدی.إیچیمده توگیــــب قــــــؤئیلگن ارمانلریم سیندی.شخصیتیمدن قالگن پرچه لرنی مُلله امام عداوت اؤغیریگه سالیب ینچپدی.کوکونلرینی توز،قلمپیرگه قاریب تنمده گی یره لراوزره سیپتی.وجودیمده گی بو داغلر بیتمس بؤلیب قالدی.ایندی،بوجراحت هیچ نرسه گه امان بیرمسلیگینی انگله دیم. شو تابده،اؤزیمی توبسیزجرلیککه قؤله یاتگنده ی حس قیله کیتدیم.اوشله ی دیسم قؤلیم هیچ نرسه گه یتمه یدی.تیلیم سؤزگه کیلمه یپتدی.دره نغیلله گن شو
قارانغی بؤشلیغیده،بیر یاوز روح اوستیمده حکمران توریبدی.یوتاقــی بو یاوز روح هر لحظه مینی یوتیب یوباریشی ممکنده ی نظریمده.او چیک سیز،مطلق«کوچ-قدرت» ایگه سی.تسلیم بؤلیش واطاعتکارلیک اونینگ حیات طرزی.عاجزلیکدن اؤزگه نرسه نی تن آلمیدی او.دلیل ومنطقدن اؤلگوده ی قؤرقه دی.اونینگ ائتگنی-ائتگن،دیگنی-دیگن.تیپه مده تورگن یاوز روح،آیاقلرینی باشیمگه قؤئیب،مینی توبسیزلــــــــیک اؤپقانیگه(گرداب)باسماقچی بؤلدی.اوسؤراق بیریش ویوزیگه تیک باقیشــــگه مجال بیرمه دی. آغزینی آچیب یاتگن توبسیز قاره ظلمت مینی تارتیب کیتماقده ایدی.نوره ی- نوره ی ،دیب تورگن حجره ده،قوتیلیب قالردیک نرسه نینگ اؤزی یؤق.ته گی کؤرینمس جرلیککه توشیب کیتدیم.آیاقلریم آستیده تاریخ نینگ چیریب یاتگن،جانسیر
جسدی یاترایدی.آدم لرنینگ قنغسیگن تنه سیدن قورت- قومورسقه لرکؤککه اؤرله یاتگندی. توبسیرقاره جرلیک قتلملریدن اؤتمیش نینگ معناسیزتاووشلری ایشتیلردی. بارسه کیلمس بو زنداندن قاچیب قوتیلیش نینگ علاجی قنچه؟ تیـــــپه مدن سان سناقسیز اؤلیک آدملر،خزان یپراقلریدیک،توکیلیب قویلیب کیله تگندی.یاوز روح قؤلیده کیم قنچه تقدیرلر پرچه له نیب،سینیب توشردی تیپه مگه. مین هم بواؤلیکلراویمگه، توده سیگه،آرتیقچه جسد بؤلیب قؤشیلدیم.
بـَـیـــــره م
(حکایه)
إیشخانه نینگ دیوار تخته سیده شونده ی دیب یازیلگندی :
«ایرته گه اداره میزده أیغین اؤتکزیله دی. آنه لرکونی نشانله نه دی.شومناسبت بیلن سیزحرمتلی خادملرائنیقسه،عزیزعیاللردن تدبیرده قتنه شیشینگیزنی التماس قیله میز»
اداره
جمعه کونی ایدی .سیف الله قاره سحردن توریب کؤچه گه چیقیب کیتگن.آی بیکه هم ایرته لب بروقت توردی .عایله نینگ تشویشی کتته-ده.هرکونگی إیشلریدین آی بیکه باش کؤتره آلمیدی. بوگون کؤپراق اورونیشیگه تؤغری کیله دی .
حکایه
بیر پرچه نان
(حیاتی واقعه)
بوگون مینگلی خال ایرته راق تیریکچیکیک إیشلریگه کیریشب کیتدی...اوبیتاب یاتگن خاله سینی کؤریب کیله قالی،دیب خمیرقیلشگه باشله دی.قؤللرینی یوه سالیب،ینگلرینی شیمه رگنچه،اون تؤربه دن إیککی تاواق اون آلدی.قؤللریده گی بیلک اوزوک،برماقلریده گی اوزوکلرنی- ده، چیقریب بیرإیدیشچه گه سالدی. مــُشتله گن خمیرینی،باتراق اوندریش مقصدیده إیســّیقینه جایگه قؤیب قؤیدی.اونگچه تورموش اؤرتاغی ایلمراد هم إیشیدن قیتیب کیلدی. باله- چقه نی آوقــتـلــنتــیریب،تیوره گ-تاشنی سرانجام قیلگن مینگلی خال ایریگه قره ب:
کیم نیچه کیم رنج نهانی چیکه ی،
آب حیات إیستب و جانی چیکه ی.
نوایی
حکایه
بؤلسه بوتگار،بؤلمسه...
«بیلم ساحه لری آره سیده اینگ چیگــَــلی،توشونیب بؤلمیدیگنی بو-انسانشنالیک»-دیدی عالملر. شونینگ اوچون دانشمندلرانسان حقیده قطعی فکرائیتیب،بیرتؤختمگه کیله آلگنلری یؤق.اونگه بیریلگن تعریفلرنینگ بَرینی«انسان ته نیب بؤلمَس- بیرمخلوق»-دیگن عباره اؤزکؤلــَنکه(سایه)سیگه آلیب توره دی.انسان حرکتی نینگ باشی هم سؤنگگی هم انه شوآره لیقده توگه یدی،بیته دی. آدمنی کییم- کیچــَککه اؤخشب،اونینگ بیلمی،اؤی-اندیشه لری،یخشی سؤزلری،خدا جؤیلیگی یــَـشیریب توره دی.انسان هرخیل خواهش-إستکلرإیلینجیده یشــَب اؤته دی ایمسمی؟ بوتویغولر نینگ اینگ کوچلسی«حاکمیت!»(قدرت)گه بؤلگن إینتیلیشدیر. بشربوحاکمیتنی بیرینچی گــَلده، اینگ کمیده اؤزإیچیده قوروب کؤره دی.شوآرزولریگه ایریشه دیمی،ایریشمیدیمی،بَری-بیراؤز إیچیده سرگردان یشه یـــویره دی.آدم باله سی گاهّا،غؤزه سیدن تشقریگه چیققن پــِلله قورتیگه اؤخشب،قابیغینی یاریب،کــَپــَلک سینگری،یؤقارلشگه شیله نه دی...
حکایه
اؤلیک بؤلیب گؤرده یؤق،تیریک بؤلیب تؤرده یؤق.
مقال
اؤرگیمچـَک
آستان بوه قیشلاغیده اؤزیگه تؤق عایله لردن ایدی.او بیرقیز،إیککی بربسته اؤغیلنی دنیاگه کیلتیردی.إیککیگینه جریب سیرحاصل باغی بؤلر،إیش-کوچ،أیغیم-تیریم انه شواؤغیلرقؤلیده ایدی. کتته دره نغیلله گن حاولیده إیککی اوی،بیرپسخانه سالینگن بؤلیب،بیریده آستان بوه،ینه بیریده إیککی اؤغیل،پسخانه ده ایسه قیزی منظر یشردی.خانه لربرنده سی إیقیلی-إیقیلی دیب،تؤسینی ایگیلیب،اوستونلرقیشه یب توریبدی.اکه-اوکه صـــمد وغــلاملر کون بؤیی إیش- یوموش بیلن بند،فقط تونه گنیگینه کیچقرونلری اویلریگه کیریب کیلیشردی.آستان بوه نینگ دولتخانه سیده حیات شوذیل اؤتماقده ایدی. صمد وغــلاملرگه زغیریاغیدن دملنگن بیرکرسان دمبه پلاو بؤلسه بؤلدی،قالگنی بیلن إیشلری بؤلمیدی.اولراؤزإیشلرینی قؤییب،بیرآونینگ حشریگه باریب إیشلب بیریشنی جوده- جوده یاقتیراردی.تناول قیلگن پلاوینی کؤچه ده مخته شگه توشیب«شو،یگن پلاوینگ نینگ یاغی تیرسه گینگچه آقمسه حساب ایمس»-دیب قؤیردی کیریلیشیب اکه -اوکه لر.خلص،بیری قؤییب،بیری مقتب کیتردی.«کمبغل نینگ بیرتؤیگنی بایگنی»دیگنلری دیک.
آستان بوه نینگ حاولیسیده ایسه،تیسکری وضعیت. بایقوشلرإینیگه اؤخشش بوخانه دانده یاشی أیگیرمه دن اؤتگن منظر نی ایشیته یاتگن آدم یؤق.اوانه شو تؤرت دیوارإیچیده یششگه محکوم.او شوگینه پسخانه ده تیرمولیب اوتیره دی.غریب احوال منظراوست - باشیدن اویلیب قیزاؤرتاقلری بیلن قؤشیلب اؤین- کولگی قیلیشگه- ده اویه له دی.اواؤزینی یالغیزحس قیلر،باله لیکدن بدنیده یه یره ب کیتگن یالغیزلیک زهرینی پنه- پنه لرده کؤزی یاشی قیلیب چیقره دی وشو بیلن بیرآز روحی تینچ آله دی ایدی. یتیم قالگن قیزشو یاشگه یتیب هم کؤپ نرسه نی بیلمیدی.او تیوره ک اطرافدن اوزیلیب قالگن- ده.تیکیش،بیچیش،کشته- کؤنگره دیگنلری دیک،بَریدن بیخبر.
آستان بوه آلتمیش سککیز یاشلرده ایدی چمه سی.قاتمه دن کیلگن،بؤیی بلند،قؤللری اوزون منگلیده تبرناقدیک نارخالی بؤلر،تیشلری نینگ یریمی توشیب بؤلگن،ملله گینه سلله سینی پیچ قؤیمی اؤرار،ساقالی کیرآقـــــرگــــن بیرکــــیشی ایــــدی.
آستان بوه نینگ کؤچه گه چیقمه گنیگه کؤپ زمانلربؤلگن.ائنیقسه خاتینی اؤلگندن کیین تشقی عالمدن بوتونلی اجره لیب قالگن.ِآستان بوه نینگ«یککه مخاو» بؤلیب قالیشیگه بولرهم سبب ایمس.اونینگ کیچیکلیکدن فعلی شونده ی بؤلگن ایکن. بیرعمریالغیز یششگه اؤرگنیب قالگن،قوم- قرینداشلربیلن یخشی- یامان کونلرنی بهم کؤرمه گن.یخشیگینه پول ودولتی بؤله توریب،آستان بوه جوده زیقنه ایدی. بایلیگینی بیرآوگه ایمس،حتا،اؤزیگه هم رواکؤرمسدی.أیللراؤتیب آستان بوه نینگ اوییدن قاره توتون چیققنینی قؤنی- قؤشنی ایسله میدی.کیلینگ شو اؤرینده آستان بوه نینگ اپت-انگاری،یشش شرایطینی کینگراق تصویرلشگه کیریشه ی.
او یشه یاتگن خانه گه قویاش نورلری تیگمس،اویی نینگ پخسه لرینی یامغیریمیریب کیتگن. اوی نینگ بلارلری چؤکه باشله گن.قیشه یب کیتگن ایشیکنی غیقیلله تیب،زؤرغه سوریب خانه گه کیریله دی.خانه ده یاقیلگن آلاودن قالگن توتون-کویه لر،سَسیگنیدن بورقیب دماغگه اوره دی.ایسکیرگن کیگیز تیوره گی بؤیلب،توفلنگن ناس هیدیدن خانه قنقسیب کیتگن.اوی دیوارلری قاره یب قالگنیدن الیکین چیراغنی هم کؤریب بؤلمیدی.آستان بوه اؤرگومچکدیک،نوره ب باره یاتگن ساوق- ساکن اویده توریب یوریشگه اورونه دی.یازبؤلیبدی هم کی،آستان بوه سوغدیسینی أیغیب آلگنیچه یؤق. یغــیرباسگن بؤزکؤرپه دن صندلی نینگ بورچکلری بؤرتیب کؤرینردی. آستان بوه یرتؤله گه اؤخشه گن انه شو خانه ده یونگی چیقبراق تورگن یاستیققه اؤمگنینی تشلب یاتر،سوومی،نانمی کیره ک بؤلگنیده قیزی منظرنی بیرچقیریب قؤیردی.آخری منظرجیرکنگنیدن، چقیرسه هم آته سی نینگ آلدیگه بارمه یاتگن بؤلدی.آته نینگ کیری،سَسیغی بیریاققه تورسون ایگنیده کؤیلیک،بیلیدن پسیده إیشتان قالمه گن.آته نینگ سؤرّه یب قالگن تنه سینی یؤل-یؤل،سریق رنگلی الچه تؤن زؤرغه یاپیب توریبدی.ناقؤلی،اؤرنیدن تورسه ویت جایلری آچیلب قاله دی.
آستان بوه نینگ دؤریلله گن آوازی هلی اؤشه- اؤشه. هربیرده قاره یب کیتگنیدن کــَسَودیک برماقلری بیلن یتینی قــَشیر،آرقه سینی دیوارگه إیشقب آرام آله دی،إیچی توتقیب بیرارنرسه یماقچی یاکی إیچماقچی بؤلیب«غلام آو، صمد آو!»-دیب بلند تاووشده چقیره دی اؤغیللرینی. هیچکمدن آوازچیقمس ایکن،غولدوره گنچه کیرباسگن یاستیققه تیرسکله یدی آته. آستان بوه نینگ وفادار،آلغیرکوچیگی ودؤرسیلله گن قاره موشیگی(پشک)هم تؤرت أیل بورون بواوینی ترک قیلگنلر.بوحاولیده قاره ماللرنینگ تیاغی تیگمه گنیگه هم کؤپ أیللر بؤلدی.آستان بوه قی احوالده بؤلمه سین إیککی کؤزینی یه شیب تورگن اویی نینگ بلارلریدن اوزمیدی.آته خوددی سؤنگگی امیدلریگه قؤل اوزه ته یاتگنده ی تیپه گه قره ب- قره ب،کؤزلری قراقیب،چرچاق باسب اویقوگه گیتگنینی بیلمی قاله دی.
نیمه بؤلدی-یو،اوزاق قرینداشی گل قودوقلیک مرتاض آستان بوه نینگ اوییده کؤرینیب قاله دیگن بؤلدی.عجبلنرلی جایی یؤق.اوزاق- یقینلردن قرینداشلرکیله دی- ده،حال-احوال سؤره شیب. مرتاض نینگ آیاغی بواویدن اوزیلمه یاتگن بؤلدی. باشلرده مرتاض آستان بوه دن خبرآلماقچی بؤلیب،اویاتگن خانه گه بیر-إیککی باش اوردی هم. قیشلاقدن بازار-اوچارقیلگنی شهرگه کیلرکن،مرتاض الوان رومال توگوننی منظرگه قالدیریب کیته دی.اکه-اوکه غلام وصمدلرمرتاض نینگ کیلیب- کیتیشیگه عادی قره یدیلر.آستان بوه ایسه،بوندن خبرهم بؤلمی قاله دی. بیلگنده هم بیرنرسه دییشی قیین.کون ایسیگن آنلرایدی.توشده هوا تــفسیدن آدملرسایه- سلقینلرگه اؤزلرینی آلگنلر.نفس اؤنگلی دیسنگ،هیرایتگنی شمال یؤق.گل قودوقلیک مرتاض حاولی نینگ کتته دروازه سیدن شاشه- پیشه کیردی-ده، سلله سی نینگ پیچینی تیشله گنچه،منــــظـــر یشه یاتگن پسخانه تامان یؤل آلدی.پلله لری توشه یازگن ایشیک نینگ تیرقیشینی قیلله تیب آچدی او.
- منظرکیلدیم مین کؤزینگنی آچ،- دیدی مرتاض هیجان اره لش.
- إبی کیم بو،تف،تف،ت....ت.ف یا بسم الله یی!!
تام نینگ مؤریسیدن قولاق سالیب تورگن قربان نینگ ایشیتگنلری بؤییچه،منظرمرتاض نینگ شیرین سؤزلریگه شلقه توشیب،اونینگ قؤینیگه اؤزینی آتگن.مرتاض منظرنی بغریگه باسگنچه، تؤغری کیلگن جایدن چؤلپیلله تیب اؤپه باشله دی.شونده منظراکه لریدن خواطرآلیب:
- تؤخته نگ-تؤختنگ،تیگره ک-تاشگه بیرقره ب کیلی،دیب سیکن حاولی اؤرته سیگه باریب اطرافگه قولاق آستدی. یؤره گیده شبهه قالمسلیگی اوچون کتته دروازه نینگ یانیگچه باریب هم کیلدی.آته سی یاتگن تامانده همیشه گیدیک ساکنلیک.
منظرتؤله دن گیلگن یاقیمتای گینه،«آی مامه»دیک بیرقیز.کؤکره گلری تؤلیشیب،إیکی ممه سی آتیلی،دیب توریبدی. پسخانگه کیرارکن،هوپیققن مرتاض قؤللری بیلن منظرنینگ بیلیدن قوچیب اوی نینگ تؤریگه کؤتریب باردی. بدنی مجنون تالدیک تیتره یاتگن منظرنیمه لربؤلیشینی کؤزآلدیگه کیلتیره آلمه دی. برماقلرینی یناغیگه توتگن منظر:
- ویی قؤرقه من،بیرنرسه قیله سیز،- دیه مرتاض نینگ قؤینیده تلپسله یپتدی.
- هیچ نرسه بؤلمید ی قؤرقمه منظرآی.- دیدی مرتاض تیرباسگن یوزلرینی یتگی بیلن اریته یاتیب.
- تؤغری ائتسه سیمی؟ سؤزلریزگه إیشانسم بؤله دیمی؟
- هه!بیرتاپدی متل ائتسم میلیمی؟- دیدی مرتاض منظرنینگ هیجانینی باسماقچی بؤلیب.
- هه،قولاغیم سیزده. تاپه آلمسم چی؟- دیدی اؤزینی قوچاغلب آلگن منظر.
- تاپه آلمسنگ بؤینینگدن بیراؤپه من-ده.
- ویی! اونداغ دیمنگ اویلمن.
- بؤمسه یخشیلب یشیتگین تاپتی متلنی:«شیپ ایتدی،شبرغان کیتدی» اونیمه دیرجانیم.
- ویتلی ایمسمی اؤزی؟
- یؤق ای.
- توشمی؟
- یؤق،تامپه دینگ منظر.-ایندی اؤپسم میلمی؟
- قی یریمدن؟
- اینگ شیرین جاینگدن.
- تیشله میسیزمی؟ قیتیغیم بارایدی!.
مرتاض قه یش برماقلری بیلن منظرنینگ کؤیلگی آره لب پشه لی کیتیدی.
- اؤزیمنی آلدیریب قؤئیبمن.«چومچیق پیرایتسه،یوره گیم شیرایته دی،قؤیمه دیز- ده»- دیدی منظرمرتاض نینگ قؤللرینی بؤینیدن آله یاتیب.
مرتاض برماقلرینی منظرنینگ کؤکسیدن قویی گه قره ب اؤرمه له تردی...
شوندن سؤنگ،مرتاض کپه لککه اؤخشب،بال ته تیکن اریدیک،آستان بوه نینگ اوییگه تیز- تیزاوچیب کیله یاتگن بؤلدی.إیککله سی ایمین-ایرکین دان آلیشه یاتگن بؤلیشدیلر.آستان بوه،اکه -اوکه صمد وغلاملرهمّه نرسه دن بیخبر.
آره دن بیرأیلچه وقت اؤتدی.منظرإیککی قت بؤلیب قالگن.باش قارانغی کونلرینی أیغلب-سیختب اؤتکزدی.قارنیده گینی کتته کؤیلگنی آستیده قنچه یشیرمه سین،بیرکون کؤز یاریشی کیره ک.جمعه کونی مرتاض حاولیگه کیریب کیلیب،منظرنینگ قولاغیگه نیمه لرندیرشیورله دی وآرقه سیگه قیتیب کیتدی. بیرنیچه آی اؤتیب کیتدی- یم کی،مرتاضدن درک بؤلمه یپدی.منظرنینگ آی- کونی هم یقینله شیب قالدی.
هلی باله نی دنیاگه کیلتیریب کؤرمه گن بوعیال،جانینی قؤیرگه جای تامپه یپدی.قؤنی-قؤشنیدن بیرعمللب یشیریب کیلگنی کتته بخت ایمسمی؟ باردی،گپ-سؤز بؤلیب قالسه اوندن بدترشرمنده لیک یؤق.«فلان نینگ قیزی حرامی توغیبدی»- دیگن گپ اؤلیم بیلن بب- برابر.
منظرچهارشنبه آقشامی رمال،بؤغچه- توگونلرینی تخلب تیارگرلیک کؤریب قؤیدی. ایندی گل قودوققه مرتاضنی إیزلب بارمسه بؤلمیدی...خیریت ایرته لب قاره سحردن مرتاض آستان بوه نینگ اوییده پیدا بؤلدی.إیککله سی سیکین نخره دن اشیب،جریاقه لب یؤلگه توشدیلر.هلی هرتؤکیسده خوف-خطربار. یؤلده منظرکؤزیاریشی هم ممکن...
اؤشه کونی توشده صمد وغلام حولیده پیدا بؤلیب قالیشدی.
- منظرمنظرمنظر،- دیب صمد چقیردی سنگلیسینی.حاولیدن هیچ قنده ی آوازایشیتیلمس ایکن خانه لرنی بیر- بیر قیدریب چیقدی او.باره سالیب آته سیدن سؤره دی منظرنی.اؤلیم تؤشه گیده یاتگن آته زؤغه«یؤق»- دیگن معناده باشینی قیمیرلتدی.غلام هم بؤلگن واقعه نی بیلماقچی بؤلیب آته سیدن إیججه لب سؤره ی کیتدی.آستان بوه بو گپلردن بیخبربؤلگنی اوچون اؤغیللریگه «یؤق»معناسیده آخرگی ایما-اشاره نی قیله آلدی.صــــمد اوکه سی غلامگه قره ب:
- آتم بیتاب،ملانی هیقیریب کیل،یاسین توشیرسین.جانی اوزیله پیدی،-دیدی.شوآره ده قیشلاقداش
آقساقاللرهم أیغیلیشیب قالدی.آستان بوه کؤزلرینی همان اوی بالارلریکه تیکیب آخرگی نفسنلرینی آله یاتگندی.یاسین توشیریلدی.آستان بوه نینگ آیاقلری ساوی باشله دی.امّا،کؤکره ک قفسیده یوره گی اوره یپدی. تؤپلنگنلردن بیری صمدگه قره ب:
- باراوکه! یوگیره سالب شهردن کفنلیک آلیب کیل،- دیدی.
دیبسینیب تورگن صمد قیپ- قیزیل تیرگه باتیب :
- پولیم یؤق- ده،ملا اکه دیدی.
اوکه سی غلامدن هم آوازچیقمه دی.جانینی تسلیم قیله یاتگن آستان بوه کؤزلرینی چیرت آچیب بالارلرگه قره ب ینه بیراشاره قیلگنده ی بؤلدی-یو،جانی اوزیلدی. بووضعیتدن حیرتلنگنلریخشی انگله مه دیلرایما-اشاره نی.اونگچه غلام :
- «توریب تورینگلربیر-إیککی کؤرگنلریم بارایدی.
-آتم شوتیپه ده گی بلارلرگه بیرنرسه یشیریب قؤیگن بؤلیشی ممکن نظریمده!»- دیدی واوزون قؤللرینی یؤقاریگه کؤتریب بالارآره سیده زر وراققه اؤره لگن بیردسته لؤتنی(کتته مقدارده گی مبلغ)آلیب اؤرته گه تشله دی.آستان بوه نینگ قاره یب کیتگن جسدی شلویره ب،ابجغی چیققن کیرتؤشک اوستیده باتیبدی.
تاپیلگن بیردسته پولدن کیین سَسیب یاتگن قارانغی اوییگه فیض کیرگنده ی بؤلدی.مرحوم شانیگه أیلیق سؤزلریاغیله باشلندی.صمد وغلام نینگ یوزیگه قان یایلدی.ایندی،بوپول نه فقط گؤر-چؤبگه یته دی. خامه کی حساب- کتابگه قره گنده،بوپول آستان بوه نینگ إیسقاتی،شام آقشامی،اوچی، یتتیسی،تؤقیزی،قیرق وأیل آشیدن هم آرتیب قاله دی...
تاریخی حکایه
خان آییم
یازکونلری نینگ تفتیدن ایندیگینه سراب کؤککه اؤرله یاتگن کیزلرایدی.غیر-غیرایسه یاتگن شمال اوزاق- یقیندن الـله قیسی خبرلردرگینی کیلتیریب تورگنده ی.غم- قیغوگه یؤل یؤق. کاروانلرتویه لرده یوکلنگن توز،غلله،تیری،بوغدای وباشقه لرنی کیلتیریب آمبارلرگه تختله یاتگن کیزلر.آدملر آت-اره وه،ایشک،قــَچیرلرده بازارلشگنی شهرگه کیریب کیله دیلر. بازارچیلرنینگ تیاقــــــلریدن کؤرتریله یاتگن چنگلر تارباره قویوقـله شیب بارماقـــــده ایــدی.جرچی کیلگـــوسی جمعه کونی اؤتکزیله جک اؤینلرنی بازارچیلرگه،یؤقاری تاووشده یتگزیب توریبدی.
حکایـــه ذ.إیشانچ
بــالــــه
بوآدم بیلن أیگرمه سککیز أیل بورون اوچره شگنینی آته نظر شونده ی گپریب بیرگن ایدی : شهرسرایــلردن بیریده اؤتاق آلیب بـــــیراؤزیم یشردم.تون- کون موترلرنیــــنگ غــَر-غورسالیب اؤتیشی اویقومنی بوزردی. بیرهــــــــفته اؤتیب بوشاوقینگه عادتــلندیم.هریاقدن کیلگن سرایده گی مسافرلرنینگ طرفه قیافه سی کؤزیمگه خونیک کؤرینیب کیتدی.
تاریخی حکایه ذ.إیشانچ
هــــــدیــــه
تؤقـقــیزیـوزاؤتـتیزآلتینچی(1526م)هجری قمری أیلی .هندوستاننی ضبط قیلیب،بویورتده قؤنیم تاپگنیمگه ایندی اوچ إیل اؤتیب ایدی. بهار. کؤکلم طراوتی،چیچیکلرآچیلغانی،اؤت-اؤلنلرنینگ شوخ رنگلرگه بورکنگنی کؤنگلومگه غلغله سالر، وجودیمنی جنبشگه کیلتیریب،طبعیمنی قؤزغه تور ایردی. بی اختیار قؤلیمغه قلم آلیب اوشبو رباعییغه رقم چیکتدیم:
ذ. إیشانچ
حکایه
بایقوش
اوزون قیشلاقده،قیرق بیش یاشلی مومین بؤزچی اینگ بختی چاپگنلردن ایدی.قیزنی ایمس، اعیال ذاتینی توشیده هم کؤره آلمه گن اؤنلب أیگیتلر بویداغ یورگن بیر پیتلرده،ککلیکدیک خاتینچه سی بارلیگیدن اونینگ آغزی قولاغیده ایدی.
اؤزبیک تیلیده گی ایریم«ی»گه یقین تلفظ قیلینوچی،
سؤزباشیده کیلوچی تاو ّشلرنی عرب حرفلری
واسطه سیده قوییدگیچه افاده لش ممکن
N+Shif = أی
B+Shift =إی
|
أی= أیگیت(جوان)، إی= ایش(کار)، ی= یر(زمین)، ای= ایرکین(آزاد) مقاله وموضوعلرنیلرنی یازیشده یؤقاریده گی قاعده گه سویه نیب ایش توته میز
|
ذ.إیشانچ حکایه
آق رومال
آته- آنه سی نینگ بیرگینه ارزنده قیزه لاغی عایشه،ایندیگینه توقیزنی تولدیریب،اؤنگه قدم قویگن ایدی.کونلرنینگ بیریده، طوطی عمّه قاق توشده ،جزیره مه قویاش تیغلری آستیده، قیزگینه سینی یتکلب،تؤی تیپه قیشلاغی تامان کسل کورگنی کیتدی .
ذ.ایشانچ حکایه
بیرارمللتنی بوتونلی محتاج وچاره سیز قیلملقچی
بؤلسنگیز ،اول اونینگ تیلینی اؤلدیریـــــــــــــــــنگ(هتلر)
درد
- قیش نینگ اوزون تونلری ایدی. بو نده ی پیتلرده قیشلاقداشلر قؤشخانه لرگه باریشیب،گپ–گشتک قیلیشیب،کیچه نی تانگ آتتیریشردی.
بیرقیشلاق نینگ کؤز یاشلری
(قصصّه)
(۴)
ملا یو سف و ملا باز گل نینگ گپلری یاقدی شیکیللی «قبول» - دیب یوباردی .
شو زمان ملا یوسف تیوره ککه بیر کؤز ایلنتیریب :
- تبریک بؤلسین تبریک! قیلسه بؤلرکن- او!- دیدی ملا یوسف قانیقیش معناسیده،اؤتیر گن
اؤر نیده تیبره نیب - تیبره نیب.
دیوار نینگ آرقه سیده بیرگروه اؤزبیک ییگیتلری قورالنگن حالده اوغانلردن قصاص آلیش
اوچون ققشتغیچ ضربه اورگنی ، تؤپله نیشیب تورگنیدن حاجی یؤلداش، دولت ارباب و باشقه
مجلس اشتراکچیلری خبرسیز ایدیلر. اوزیلگن قرض یوزه سیدن خط یازیلیب، ایککی تامان
بیر- بیریگه خط المشیشدی . شو پیت، یامغیر صوفی تشقریدن سیکینگینه کیلیب،عادی بیر
قیافه ده دولت ارباب نینگ قولاغیگه بیرنرسه لرنی شیویرله دی .
طرابخان هم حاجی یؤلداش هم هیچ نرسه سیزمی قالدیلر.
دولت ارباب آهسته جاییدن توریب باریب تاک جویه سی یاقه لب ، دیواردن بؤیله دی .
قره سه ییگیتلر چاپقون اوروش نیتیده توریشیبدی . دولت ارباب :
- قه لی سیزلر ییگیتلر؟دیه احوال سؤره شدی وتیزلیک بیلن باریب، قوراللنگن آلتی اؤزبیک
ییگیتلرینی باشینی سیله یاتیب نصیحت قیلیشگه کیریشدی . ییگیتلر اپتیدن جوده قیصر،
شدتدن توشمه یاتگن بیرحالتده بؤلیشدی. آلتمیش یاشلی ، قیزیل یوزلی ، قاشی سیره کراق
دولت ارباب واقعه نینگ آلدینی آلیش مقصدیده،باشیدن سلله سینی قؤلیگه آلیب یالباره کیتدی.
قوراللنگن ییگیتلرارباب نینگ گپینی قبول قیلیشیب«میلی بؤلیبدی»-دیب آرقه لریگه قیتیشدی.
اؤن دقیققه ایچیده دولت ارباب هیچ نرسه نی سیزدیرمسدن ، ینه کیلیب جاییده اؤتیردی .
کوتیب تورگن ملا یوسف وملا بازگل بیردن نیگه آمین،آمین قیلیلیک دییشدی وکلته بؤیلیک،
آله ساقاللی ، آق سلله اؤره گن ملا یوسف بو گل تلاوتنی قیسقه راق آلدی . آمین قیلیندی،
مجلس شوجایده توگه دی.همّه ترقه لیشب اؤز یؤلیگه کیتیشدی .
بونده ی مردانه جسارتی ، قومینی سیوگنی، حمایه قیلگنی ، اوزاقنی کؤره بیلگنی
اوچون حاجی یؤلداش نینگ آبروسی نه فقط اؤزقیشلاغیده بلکی، داوروغی
اوزاق- اوزاقلرگه ترلدی .حاجی بؤبه نی ایل- یورت سهل کم اولیا و پیر درجه سیده
اولوغلشدی . شو ندن کیین ،تیپه قیشلاق نینگ اؤلیک تنه سیگه جان کیره باشله دی .
شو کونی- یاق حاجی یؤلداش قیشلاق نینگ بیر- ایککی یاش اوغلینی اؤزی بیلن آلیب
مرحوم توردی بیک نینگ اوییگه،تؤشکده میخله نیب یاتگن دُرتاش خاله،بؤری خال مامه،
بیک نینگ اؤرتنچی اؤغلی طاهر، کیچکینه اؤغلی باینظروشیرینگینه آیدین قیزلرنینگ
احوالیدن خبرآلگنی کیلدی.پرریخته بؤلیب قالگن عایله ده تام سکوت حکمرانلیک قیلردی.
یقینده تیلدن قالگن دُرتاش خاله نینگ قؤلیده اؤغلی هاشمدن کیلگن خط توریبدی .
حاجی بابه نی کؤریشی بیلن دُرتاش خاله نینگ کؤزلریدن جودیره ب یاش آقه ردی .
قنچه تؤلغه نیب حرکت قیلمسین بیرار فکرنی نه ایته آلدی ونه توشینتیره آلدی .
حاجی یؤلداش کسل یاتگن آنه نینگ قؤلیدن خطنی آلیب :«کؤزینگیزآیدین دُرتاش خاله»
-خشی،خیرلی سؤزلربیلن کؤنگلینی آلدی.صغیرلرنینگ یوزیدن اؤپدی وباشلرینی سیله دی.
شو آره ده، آیدین قیز یورگوره باریب کؤرپه لرنینگ تخله میدن گل سالینگن آق رومالنی
آلیب کیلیب ، آره سی نی آچدی- ده، آته سی نینگ عکسینی حاحی بابه گه کؤرستدی و
عکسنی اؤپیب بغریگه باسدی . اؤزی تیکیب قؤیگن چرایلیکگینه آق رومالنی
«منه بو سیزگه حاجی بابه» - دیب باشیدن سیریلیب توشه یاتگن رومالینی پیشانه سیگه
تارتیب قؤیدی .
حاجی یؤلداش شو جایده خطنی آچیب همّه گه اؤقیب بیردی .هاشمدن کیلگن خط کؤترینکی
روحده یازیلگن ایدی . اؤشه خطدن کیچگینه بیر پرچه کیلتیره من:«...مین اونویرسیتیده
اوچونچی کورسدن اوچوچیلیک کسبینی تنله دیم . امتحانلرده اعلی بها لرآلدیم .
یوکسک بهالریم اوچون مینگه بورس بیرشدی .اسد آیی نینگ باشیده، چیت ایلگه(شورویگه)
اؤقیشگه اوچیب کیته مین ؛ نیتیم ، کیله جکده کاسمانفت بؤلیب کاییناتگه پرواز قیلیشدیر.
کؤک بغریده توریب اؤزیم نینگ جانه- جان تیپه قیشلاغیمنی ؛ بیرینچی گلده سیزلرنی
کؤرماقچیمن. باریشیم بیلن سیزلرگه خط جؤنته من . سیزلرهم مینی احواللرینگیزدن خبردار
قیلیب توره سیزلر دیگن امیده من . میندن پریشان بؤلمنگیزلر ؛ سیزلرنینگ ساغلیگینگیز
مستحکم،تینچ -تاتو حیاتینگیزایسه بردوام بؤلسین.سیزگه خذمت قیله آلمه گنیمدن خجالتده من.
ادب و چقور حرمت بیلن کابلدن فرزندینگیز هاشم »
دُرتاش خاله یاتیلگن حالده خطنی تینگله دی و تورماقچی بؤلیب جاییدن
بیر- ایککی قؤزغه لدی امّا توره آلمه دی . یوره ک بغری توته قیب، بو گل کؤپراق
کؤز یاشی قیلدی ؛اؤزینی اوشلب توره آلمه دی .
حاجی یؤلداش مرحوم نینگ عایله سینی ترک قیلرکن ، ینه بیر بار صغیرلرگه تسَللیت
بیلدیریب ، اولرنینگ یوره گینی کؤتردی .
«تشویش قیلمنگ همّه سی یخشی بؤله دی»- دیب قؤیدی آخریده .
تیپه قیشلاقلیکلرآره دن تؤقیز آی اؤتیب،منتدارچیلیک،شکرانه بیلدیریش مقصدیده ،حاجی
یؤلداش نینگ اوییگه بارماقچی بؤلدیلر. کیمدور«مسجد امامی ملا یوسفنی هم آله یلیک،
اؤزی میزنینگ اؤزبیگیمیز»- دیب مصلحت قیلدی ،بیراق، بو گپگه همّه قرشی چیقیب،بیر
اؤزلری بیت قیشلاققه یؤل آلدیلر . مهمانلرنی حاجی بوبه جوده ایلیق وصمیمی کوتیب
آلدی و یخشی عزت- اکرام کؤرستدی .
توردی بیک عایله سی تمانیدن بارگنلردن نیاز بیک :
- حاجی بوه بیر مصلحتلیک گپیمیز بار ایدی، اگر خؤب دیسنگیز ایته یلیک!
- گپیره قالینگلر،- دیدی حاجی یؤلداش دقت والتفات بیلن .
- اینگ آغیر کونلریمزده باش پناه بؤلیب بیزنی قؤلتیق له گنینگیزاوچون،ننگ وناموسیمیزنی
اسره ب قالگنینگیزو مللت پرور لیگینگیز اوچون توردی بیک نینگ کیچکینه قیزینی
اؤرته میزده گی دوستلیک و قرینداشلیک ابدی بؤلیشی اوچون اؤغلینگیز بابامراد گه
اونه شتیریب قؤیسک ، خام فاتحه قیلیب قؤیسک - دیگن
نیتیمیز بار ایدی .
- بوجوده یخشی تکلیف،مین بوگپنی سیزنینگ تیلینگیزدن ایشیترکنمن،باشیم آسمانگه ییتدی .
مینینگ دولتیم طفیلی اؤغلیمگه قیزینی بیروچیلرجوده کؤپ.هلی اولرگه راضیلیک بیلدیرگنیم
یؤق وبیلدیر میمن هم،- سیوینگن حالده ،معنالی قره ب،- شونی هم بیله من کی،
« دشمنلریمیز قیزنی قرضیگه حسابلب آلدی» - دیگن گپنی قیله دیلر .مین بو گپلرگه اصلا
پروا هم قیلمیمن .
- بؤلمه سه هم قؤل قؤترینگ آمین آلله اکبر،- دیدی نیاز بیک.
اؤرته ده بیرجام سو قؤیلیب فاتحه قیلیندی . آیدین شو بو گندن باشلب حاجی یؤلداش نینگ
اؤغلی بابا مراد گه ایتیب قؤییلدی یعنی اونه شتیریلدی . تیپه قیشلاقلیکلر باشقه تاماندن
«آی قیز هه دیمی کتته بؤلیب ، بؤییگه ییتیب قاله دی . یخشی- یامان نینگ آغزیگه توشمه
سین» دیگن مقصد ده شو قرارگه کیلگن ایدیلر.
شو مشئوم واقعه لردن سؤنگ، توردی بیک عایله سی نینگ مادی ومعنوی تاماندن احوالی
هیچ اؤنگلنمه دی . عایله نینگ اره وه سینی تارتیش اؤن بیش یاشلی طاهرگه قالدی.او،هم
مکتب اؤقیدی ؛ هم قرینداشلری نینگ بیرآز یاردمی بیلن بیرعمللب روزغارتیبره ته دی .
آره دن ایککی ییل اؤتدی، دُرتاش خاله نینگ احوالی کون سیین آغیرله شیب بارماقده.
تیلدن قاله یاتگن آنلرده ،چقور آه تارتیب«هاشم جان نینگ آرزو- ارمانینی کؤره آلمه دیم .
ای دریغ دنیا! نه خات شو کونلریگه ایریشه آلمی اؤلیب کیتسم»- دییدی- یو، قیتیب
سؤز قاته آلمه دی .کیلگن- کیتگنلرگه مایوس باقیب،کیپریک قاقیش،ایما- اشاره بیلن سؤزله
شردی . شونگچه هاشمدن اوچ- تؤرت مرته خط آلدی. قؤنی قؤشنی «انه شو خط لر
دُرتاش خاله نینگ عمریگه عمرقؤشدی بؤلمه سه الّه قچان...»،-دییشردی اؤزاراصحبتلرده.
منه کوز هم کیلیب قالدی . درخت یپراقلری نینگ سرغه یشی باشقه چه راق بؤلیب
کؤرینه دی بو فصلده . اوشبو موسمنی- اؤلیم نینگ توغیلیشیگه اؤخشتسه بؤله دی ؛
آدمنی- اؤیگه تالدیره یاتگن جایی انه شونده . بو دملر خودّی حساب- کتاب کونلرینی
ایسله ته دی . انسان حسلری کؤپراق توشکونلیک ومونگگه تؤله دی. آدم ذاتی خلقتنی
کشف ایتگن اولوغ فیلسوفلرگه اؤخشب کؤرینه دی شو ایامده . هه! بو دانشمندلر ایندی،
حیات زنجیریدن اوزیلیب قالگن حلقه لرگه اؤخشب کیته دی .بو حلقه لرنی، ینه یه شش
زنجیریگه باغلاوچی قانونیتلر بار . بو قانونیت - منگو قیته له نیش ،
توره و یسا سیدیر...تقدیر ایسه انه شو قانونلرگه بؤی سؤنمسدن علاجی یؤق .
مکتب- برچه ییرده مکتب.اؤرگنیش، اؤقیش،اؤقیتیش، بیشیگی. بیر یریم مینگ چاغلیق باله
اوقیی یاتگن کتته بیرمکتبده توردی بیک نینگ اؤرتنچی اؤغلی طاهرهم تعلیم آله دی .
آدم ذات اّمید بیلن یشه دی.« بیر کون حاصلگه کیله دی، میوه بیره دی»- دیب انسان ییرگه
کؤچت قده یدی . باشقه تاماندن بو نهالنی قتیق بوران ضربه لری سیندیریب یوباریشی هم
ممکن . طاهر بیک نینگ منگلییده نیمه لر یازیب قؤییلگنینی هیچ کیم بیلمیدی . لیکن،ایپچیل،
اؤقیشلری هم یامان ایمس .مکتب اداره سیگه اولسواللیکدن جرنگیللب تیلیفون کیلدی .
مکتب مدیری تیلفون نینگ قاره گوشگنی قولاغیگه توتیب :
- لبی،ایشیته من،-حاکم گپیره یاتگنینی انگلب،-بویرینگ،بویرینگ صاحب،- دیه تکلّف قیلیب،
اولسوال بیلن سؤزلشدی تیلفونده :
- توردی بیک اؤغلی پیلوت هاشم قندهارده مشق پروازلری دوامیده هوایی فلاکت عاقبتیده
هلاک بؤلگن . اوچوچی هاشم نینگ اوچاغی قندهار تاغلریدن بیریگه باریب اوریلگن .
دولت نماینده لری، وزیرلر، جنراللرهلو کوپترده جنازه نی ایرته گه مرحوم نینگ اوییگه
آلیب کیله دیلر. ولایت والیسی هم تشریف بویره دی .سیزبؤلسه، تیپه قیشلاققه
مرحوم نینگ اوییگه خبر جؤنه تینگ. معلملر ومکتب باله لرینی هم دفن مراسمیگه آلیب
چیقینگ. یؤقاریدن شونده ی بویروق بؤلگن،توشونرلیمی- دیدی شهرحاکمی مکتب مدیریگه .
- خوب بؤله دی،- دیه گؤشگنی تیلیفونگه قؤیدی مکتب مدیری جؤره قل .
جره قل مدیر،درّو طاهرنی آلتینچی صنفدن چقیرتیریب ، بیراؤقیتوچی وملازمنی قؤشیب
تیپه قیشلاققه یوباردی ...
ایرته سی مینگ- مینگ لب کتته- کیچیک تعزیه مراسیمیگه ییغیلیشدی . قاره تابوتنی
هلوکوپتردن توشوریب، تیپه قیشلاققه آلیب کیلدیلر، مرحوم هاشم جسدی حویلی نینگ
اؤرته سیده ایدی ... عیال- ایرکک نینگ ییغیسی ییر وآسماننی لرزه گه سالدی ...
قبر باشیده هاشم نینگ حیات نامه سی اؤقیلدی . اوچ کیشی آتشین نطق قیلدیلر.
او بویوک استعداد ایگه سی ایکنی تیلگه آلینیب،اونینگ فاجعه لی اؤلیمیگه افسوسلرقیلیندی .
شهیدنی قاره ییرگه قؤییب کتته یؤلگه کوزه تدیلر.
اؤشه کونی عامه وی اطلاعات واسطه لری مذکور واقعه نی باشقچه یاریتدیلر. اوچوچی
مرحوم هاشم نینگ اؤرتاقلری طیاره هلاکتینی تن آلیشیب، بوماجرا لرآرتیده کیم نینگ دور
سیزیلمس قؤلی بار؛پلان ایلگریدن توزیب قؤییللگن...،دیب -معلومات بیردیلر.مکتب مدیری
جؤره قل مرحوم نینگ اؤرتاقلریگه «ایغاقچیلرشو آره ده یوریبدی،احتیاط بؤلینگ »- دیب
سیکین توشونتیریش قیلدی .
2008- ینچی ییل 19- ینچی جولای
کانادا
بیر قیشلاق نینگ کؤز یاشلری
(قصّه)
(۳)
باشیدن تاغ آغدریلگن دیک،دُرتاش خاله اینگیل تارتدی. بَری بیر،عایله ده طراب خان
معامله سیدن دلخیره لیک بار وبونرسه سایه سالیب توریبدی .آره دن بیر یریم ییل اوتدی؛
توردی بیک عایله سیده اوچ قؤیدن نشانه هم قالمه دی .
« تؤغری- ده !، حلال مالنی اینیقسه قؤی- ایچکینی ییللب سقلمیدیلر- کو»- دیگن
اؤی-خیال دُرتاش خاله نینگ ایچیدن اؤته دی . توردی بیک ایسه، تؤغری ایش
قیلگنیگه قره می خجالتده . آره دن اوچ ییل اؤتیب هم قالدی بیراق، طرابخاندن
همان درک یؤق . بیر- ایککی قؤشنی نینگ ایتیشیچه طرابخان اوچ- تؤرت قتله
مال- مُلکیدن خبر آلیش مقصدیده تیپه قیشلاققه هم کیلیب کیتگن . بیراق، توردی بیک
بیلن اته ین اوچره شمه گن .
هاشم فا کولته گه اؤقیشگه کیردی . حربی اونویرسیتیده تحصیل آله یپدی .
هاشم نینگ قیشلاقده کؤرینمه گنیگه بیرییل بؤلیب قالدی.ملا یؤسف اونی کؤرمه گنیدن خرسند.
تیپه قیشلاقده ینه بیر ایککی فتنه چی هم هاشم نینگ یؤقلیگیدن
یایلیب- ییره لیب یؤریشیبدی .اولراؤزلری تؤقیگن،خرافات وسفسته لرگه اؤزلری
قاوریلیب یوریبدیلر.
هاشم آته - آنه سیگه خط – نامه لر یازیب توره دی.
یاز باشله نیب قالدی،پیشیقچیلیک پیتی ایدی.توردی بیک عایله سی بیلن سلقین وکتته غوجوم
سایه سیده ، ایرته لب پالیزدن اوزیب کیلتیرگن قاون- تربوزلردن کیسیب،
ییب اؤتیریشَردی .
اوزوملرنی وقتیده باغدن اوزیب قوتیلیش عایله آلدیده تورگن اساسی بورچ سنه له دی .
اوزوم اوزیب اونی یایب ، قوریتیب آلیش نینگ اؤزگچه بیر گشتی بار.
دُرتاش خاله شو کونلری بیش- آلتی خاتین- خَلچ، قیز- باله لرنی اوزوم اوزیشگه
حشراویشتیرگندی ،همّه ایشگه شی توریشیبدی .
- قنی قیزلر- باله لرکون قیزیمسدن باققه چیقه یلیک ،بوگون اوزوم اوزیشنی توگه
تَیلیک،- دیدی دُرتاش خاله حشرچیلرگه .
توردی بیک بؤلسه، سَبتلرده تؤلدیریلگن آق اوزوملرنی مَیز غالگه ، ایلکه سیده تاشیب
کیلردی . بوییل توردی بیک باغیدن کؤپراق مَیز کؤتَریش(حاصل آلیش) فکریده .
شوکونی ایشدن بؤشه ب، باغدن بیرایلنیب چیقنده ی توردی بیک، اوزوملرنی
قوشلردن قؤریش مقصدیده باغ اؤرته سیده قؤییلگن قؤل یاغاچلرنی بوزیب کیلتیردی .
دُرتاش خاله حشرچیلرگه سوزگن آشنی قتیقلب،اوستیگه کؤزه دن چیقریلگن قاورداغنی
ییریتیب آلیب کیلدی . توردی بیک اوقت ییب اؤتیرگنیده ،کؤچه دن «توردی بیک»
دیگن ته نیش آواز قیچقیریق ایشیتیلدی .
- بارقنی طاهربیک ، قره ، کیم او؟ - دیدی توردی بیک قؤلینی ساچیققه اریته توریب.
- آته ، اوغان کیلدی ، آشنه یز،- دیدی طاهر توردی بیک نینگ کیچکینه اؤغلی .
توردی بیک«یاپیریم !» دیب اؤرنیدن توریب کؤچه گه چیقدی .
کؤرسه کی، طرابخان قاره تؤریق آت اوستیده ، آیاغینی ایگرگه مینگشتیرگنچه ،
لیکیلله تیب توریبدی . توردی بیک باریب :
- سلام ،- دیه قؤل بیردی .
- وعلیکم ،- باشینی قیشه یتیرگن حالده، زهرکولگو قیلیب سؤره شدی طرابخان .
- کیلینگ بیر چایله شه یلیک دؤستیم.
- چای ایچیشگه وقتیم یؤق توردی !- دیدی دؤق قیلیب.
- شونچه ییل بیدرک کیته دیمی آدم.- دیدی توردی بیک .
- کیین بیله ویره سن.
- نیمه گه کیلگنینگنی بیلیب توریبمن .
- توغری توشونیبسن .
- نیمه مونچه قباغینگدن قار یاغه دی.
- ایندی حساب- کتاب قیله بیرسک هم بؤله ویره دی توردی بیک!
- بؤله دی ، مین سیندن اوچته قؤی قضدارمن ،لیکین، یرمیگه شریکمن.
قرضیمگه منکر ایمسمن. قچان سؤره سنگ پولینگنی بیره من طرابخان کؤنگلینگنی تؤق
توت آغه اینی .
- هه هه هه هه ، شونچه آسان دیب اؤیله یتسنمی؟
- نیمه؟ آت یاکِی تویه میدی؟!
ایسینگدن چیققن بؤلمسه قرض نینگ ایچیده آتی هم تویه سی هم بار- ده توردی،- مینسیمسدن
ایتدی شونده ی دیب .
- خؤب میلی ، حسابلیک دؤست ایریلمس ، دیدیلر،- خاموش آهنگده دیدی توردی بیک.
- ایرته گه مُلله یوسفنی اؤزینگ بیلن آلیب کیل شهرگه اؤرتاق .
- قؤل بیلن آچیله یاتگن توگوننی تیش بیلن آچمه یلیک.- دیدی توردی بیک .
- سین بیلن مینینگ مشکلیم شریعیت سیز، قاضی سیز حل بؤلمیدی .
- مین تؤغری گپنی ایتدیم سینگه برادر.
- گپینگ تؤغری ، لیکن«امّا» سی بار- ده .
- او نیمه دیگنینگ طرابخان ؟ حیر تله نیب سؤره دی توردی بیک .
- امّا سی شو کی، سینینگ حسابینگ بیلن مینینگ حسابیم تؤغری کیلمیدی .، طرابخان
آتینی آرقه گه تیسه ریب ، کیلگن یؤلیگه قیتب کیتدی .
توردی بیک پریشان حال اوییگه قیتیب کیلدی- ده، چقورسکوتگه کیتدی .کؤپ نرسه لرنی
مییه سیده سیغدیره آلمه دی .
حشرچیلردن ایندیگینه بؤشه گن دُرتاش خاله ،ایری نینگ روپره سیگه کیلیب اؤتیردی :
- آته سی مونچه خفه کؤرینه سیز؟ - دردّاشلیک قیلماقچی بؤلیب سؤره دی خاله .
- اؤشه لعنتی قؤی لرینی یؤقلب گیلگن، غُری- پیش قیلیب کیتدی، بیلمیمن عاقبتی نیمه
بؤله دی؟ دعواسی کتته گه اؤخشه یدی اونی .
- اوروش قیلمه دینگیزمی؟
- پست- بلند گپنی اؤزی باشلب گپیریب کیتدی ،- دیدی توردی بیک خاتینیگه قره ب ساکنراق
بیر آهنگده،- پیشانه ده یازیلگنینی کؤره میز.
سه شنبه کونی توردی بیک بامداد نمازینی اؤقیب ،ایرته لبکی چاینی ایچیب،اکه سی قربان
مراد بیلن بیرگه لیکده شهرگه باریشدی . طرابخان توردی بیکنی ولیجان نینگ بزازلیک
دوکانیده کوتیب توراردی . اکه-اوکه سلام قیلیشیب دوکانگه کیردیلر. مجلسنینگ تؤریده ملا
یوسف چلپیلله تیب قیزیل توریشکنی سؤریب اؤتیراردی .ملازمت یوزه سیدن توردی بیک
واکه سی قربان مراد نی ایلیقینه سؤزلربیلن قرشی آلگن ملا یوسف ،
قیرمیزی چاینک دن بیر- بیر پیاله کؤک چاینی اوزه تدی ،- یسنه گنچه کتته آچیلگن
آغزینی هاوچی بیلن یاپدی و درّاو تلاوت قیله باشله دی .
بو مجلسده ، جامع مسجد نینگ امامی هم ایتیلگن ایکن ، اوهم کیلیب قالدی .همه سی بؤلیشیب
ییتی کیشی بومهم مساءله اوستیده باش قاتیریب توراردی .
طرابخان حسابچیسی بَرمخان نی چقیریب ، توردی بیک نینگ قرضینی حسابلشگه بویردی .
قاره گینه ، قاقمه دن کیلگن حسابدان قؤلتیغیده گی ایسکیرگنراق دفترنی اؤرته
گه تشلب، چَقیلله تیب چؤتده سنه ی کیتدی . اوچ قؤی نینگ باشده گی نرخی، یونگی،
قیی گچه فایزی (فی یوز)بیلن قؤشیب حسابلب ، توردی بیکنی قیرق سککیز مینگ بیش یوز
افغانی قرضدار قیلیب چیقردی و...
شو پیت قاپ- قاره تیر گه باتگن توردی بیک نا تینچله نیب :
-بو عداوتدن بؤلک نرسه ایمس خؤبمی؟ سلله سینی تیزه سیگه قؤیه توریب ،- مین قؤیگه
هم محتاج ایمس ایدیم، اؤزینگ بو جیریق وایت چَینه مس قؤیلرنی حویلیمگه تشلب
کیتدینگ طرابخان! شونده ی می یاکی ، ایمسمی ایت ؟! نیمه مدعانگ بار مینگه .
مینی سیدن اوچ ارّیق و اؤلکسه قؤیلرینگ حسابیدن تؤقیز یوز قرضیم بار، بو گپنی
شومجلسده
هم ، ایته من خدا نینگ آلدیده هم ایته من . باشقه مینی سینگه بیره دغان پولیم - اقچه ام
یؤق،بار بیش قؤلینگ اون لندنگچه آزاد،-دیدی غضبی تاشگن بیرحالتده
طرابخانگه قَره ب ومینیگ سیندن قؤرقه دیغان جاییم یؤق.
شو پیت، مَمیزلب تورگن طرابخان :
سین هلی مینینگ حقیمنی ییه دیگن بؤلدینگمی؟- جاییدن توره ی دیب ، اورماقچی بؤلیب
بزازنینگ گز چؤپیگه قؤل اوزه تدی و استغفرالله قیلب دغه لب،ینه قیتیب جاییگه اؤتیردی
طرابخان . دوکان ایچیده غَله غاور تاوش کؤتریلدی .
توردی بیک نینگ اکه سی قربانمراد کؤزلری کاسه سیدن چیقودیک بؤلیب
«زمان زؤرنیکیمی هلی!!!»-دیه یؤغان قؤللری بیلن طرابخان نینگ کیکیرتگیدن بیربوغدی.
شونده، اؤتیرگنلر«هی- هی قیلیب» طرابخانینگ قیزرگن بؤینینی زؤرغه
قربانمراد نینگ تیمیردیک برماقلریدن اجره تیب آلدیلر.
آره دن کؤپ اؤتمی ایککی ضابط تؤرت پولیس کیلیب توردی بیک و اکه سی
قربانمرادنی قؤللرینی اؤلچکلب آلیب کیتیشدی و باریب زندانگه تیقدیلر...
توردی بیک نینگ قماققه آلینگنیدن خاتین- باله سی بیخبر.
بو گون قرض مساله سی نه یالغیز حل بؤلدی بلکی، پرابلم کتته لشدی .
دَرتاش خاله کون بؤیی ، باله چقه سی بیلن ایری توردی بیکنی اوییده کوتدی .
توردی بیک نینگ دَرگی بؤلمه گنیدن خاله نینگ جانی ایچیگه سیغمه یپدی .
دُرتاش خاله شو کونی اؤغلی هاشمدن خط آلیب ، یوره گی سیوینچدن تاشگندی .
او قؤلیده خطنی توتیب،اؤغیلچه سی بیلن کتته کؤچه گه خبر آلیشگه چیقدی .
خیالییده«ایری کیله بیرسه- ده منه آته سی هاشم جاندن خط کیلدی»-دیب توردی بیک نینگ
یوره گینی آلگیسی کیله دی،دردینی اینگیل لشتیرگیسی کیله دی . معلوم سببلرگه
کؤره بوگون بونرسه عملگه آشمیدیگن بؤلدی .
بوتون عایله اوقات تاتمسدن کؤرشام اوخله شدی . دُرتاش خاله بیر آیاغی ایشیککه
بیر آیاغی اوییده، اؤشه کیچه سی کؤز یومه آلمه دی .
ایرته تانگ آتدی ، قؤشنینی نینگ اؤغلی یوگوریب کیلیب بؤلگن واقعه نی آته سیدن
ایشتگن ایکن خاله گه ایتیب بیردی . دُرتاش خاله - نی قولاق بیلن ایشیتسین کی،
ایری قماقه آلینگن! قین آغه سی قربانمراد هم زندانده .
اوّلیگه دُرتاش خاله کؤپ اؤکسیب ،ییغلب- سیقتب ، جورَه ب کؤز یاشی قیلدی .
بیر یاقدن خوش خبر، ایککنچی تاماندین- شوم خبر. باله لرنینگ آنه سی شو اؤرته ده
کؤییب یانردی ،نیمه قیلرینی بیلمیدی ...
هوا بیر آز سلقین تارتدی ، دَُرتاش خاله جانینی قؤیرده جای تاپمی ، کؤک سفال
ایشدن تؤرته غغَلله نی ، آقلیق دیب، ینه بیر کاسه ده تؤلدیریب سوزمه آلیب ،خطنی
اؤقیتگنی ملا ایزلب قؤشنی محلله گه جؤنب کیتدی.
نهایت خطنی ملا گه اؤقیتدی . خط ده منه بولر یازیلگن ایدی :
« اسلام وعلیکم آته جانیم ، آنه جانیم ، آپه گینم ، جَجیگینه سینگلیم آیدین!،جاندن عزیز
اوکه لریم طاهر جان و بای نظر . قه لیسیزلر؟
مین ساغ- سلامت یوریبمن ، اؤقیشلریم یخشی ، منه ایککینچی کورسگه هم اؤتدیم .
سیزنی کؤپ ساغینه من ، کیچه لری توشیمگه کیریب چیقه سیزلر. تیپه قیشلاقنی
بیرام ساغیندیم .اونینگ تار کؤچه لریده باله لیگیمنی ایسلب تینگقورلریم بیلن اؤینه گیم
کیله دی . بابام و بی بیم نینگ قؤینیگه گؤدک بؤلیب اؤزیمنی آته ی دیمن .
خیالیمده اؤرتاقلریم بیلن کؤچه چنگیتیب یورگنیمده، یامغیردن ترقه گن توپراق هیدلری
دماغیمنی قیتیقله یاتگندیک بؤله دی . گاه- ده ، تینگداشلریم بیلن قیر آدیرلر بؤیلب
جؤرغاشین ، لاله ، قیزغلداق وقؤزی قارین تیریب یوره من . سیگیرلریمنی پاده دن
اجره تیب اویمگه آلیب کیلیشلریم بیر دنیا ایدی ... آه باله لیگیم پاشا لیگیم !!
آته جان سیز بیلن طرابخان اؤرته سیده گی مساءله لر حل بؤلیب کیتدیمی؟ شوندن کؤپ
بیزاوته لنه من. ایکین- تیکین ،باغ- راغ لرینگیزنی ییغیب آلدینگیزمی؟ یا نینگ گیزده بؤلیب
عایله تشویشینی سیزبیلن بیرگه تارتگیم کیله دی ...
آنه جان! سیزنی بی حد سیوه من . مینی دیب تونلری بیدار،عذاب تارتیب کتته قیلگن ینگیز
اجرینی هیچ نرسه بیلن قیته ره آلمسلیگیم هم عیان .
میندن کؤنگلینگیز تؤق بؤلسین سیزلرنی اویتگه قالدیرمیمن . عایله م نامینی ،
قدر- قیمتینی کؤز قره چیغیدیک اسره یمن . نصیب بؤلسه سیزلرگه شان- شهرت
کیلتیره من و تیپه قیشلاقنی عالمگه تانیته من. مینی دعادن یؤقله نگ قؤلینگیزدن اؤپیب
خیرله شه من حرمت و ادب ایله اؤغلینگیز هاشم»
اوشبو خطنی ایشیتگچ، دُرتاش خاله نینگ دلی ویران بؤلیب کیتدی . ییغیدن اؤزینی توته آلمه
دی . او توشیده هم هوشیده هم «هاشم بؤلسه ، آته نینگ احوالیدن خبر آلردی ؛
اونی زنداندن چیقَریب آلرمی ایدی؟ یؤق، یؤق!بالَم ایشیتمه سین بو کونلریمزنی .آه تنگریم!!
- دیگن اؤی وتصورلرایچیده یشه یدی .
دُرتاش خاله خؤرسینیب ، پاکتنی آلیب اؤپیب کؤزیگه سورتدی .
معلوم بؤلدی کی، توردی بیک وقربان مراد اوستیدن محکمه ایشی آچیلگن . اکه- اوکه لر
قماقدن چیقریله دی ، محکمه قیلینیب ینه زندانگه سالینه دی . توردی بیک نی کؤریشگه
هیچکیمگه ایزن ایتیلمه گن...
چهار شنبه کونی بیش- آلتی آقساقالنی قاضی قیشلاقدن محکمه گه تیله تدی .
محکمه اداره سیده ، تؤرده گی چوکیده قاضی نینگ یانیدن کؤزلری بقره یب طرابخان
اؤتیراردی . دبدبه لی کورسیده ایسه قاضی اؤتیریبدی. قاضی نینگ اسمی حضرت گلخان و
آدملرنینگ ایتیشیچه اصلی وزیرستانلیک . فارسی- درینی غلیظ تلفّظ قیله دی .
پیشانه سیده کؤک خال قازیلگن . هر ایککی گپیده «نوکه»- دیب قؤیه دی . بو سؤز اونینگ
ایرمه گی بؤلیب قالگن . قاضی نینگ شعبه سیده ایککی دانه چرمگه قاره چققه سالینگن
بیلک دیک دَرٌه آسیلگندی . قاضی نینگ میزی اوستیده ییتی قبت اصل تیکه گه اؤره لگن
«قرآن» قؤییلگندی . دیوارلرده قرآن آیتلری توشیریلگن پلاکارتلر کؤزگه تشلنه رایدی .
ایشیک آلدیده توردی بیک و اکه سی قربانمراد قؤللری کیشنلنگن بیر احوالده ایاق
اوستیده تورار، ایککی عسکر محکوملرنینگ ایککی تامانیده قازیقدیک قاتیب قالگن
شکلده بورچینی اؤته یپدی .
قاضی نینگ اداره گه کیریب کیلیشی بیلن بیردن آدملر آیاق اوستیده قَلقیب توردیلر.
جمع بؤلیشیب صلواة ایتیب ، الله اکبر دیدیلر.
اوَلیگه قاضی نینگ یاردمچیسی زمانگلخان دوسیه مضمونی یعنی دعواگرنینگ ادّعاسی
و متهم نینگ جوابینی مجلسده حاضر بؤلگنلرگه اؤقیب بیردی . سؤنگ شریعت حکمنی
اعلان قیلدی :
«بنده زمانگلخان شونی عرض قیله منکی، طرابخان و توردی بیک اؤرته سیده گی
دعوا عریضه سی حق وعدالت یوزه سیدن محکمه ده کؤریب چیقدیلدی . آستانقل
اؤغلی توردی بیک طرابخان نینگ اوچ قؤینی قرض آلیب وقتیده پولینی قیته ریب
بیرمه گن . ینه اوستیگه ییگیرمه سیر (میمنه سیری بیلن) دان محصولاتلری قرض
آلگن اونی هم قیته ریب بیرمه گن .سهل کم تؤرت ییلچه قؤی نینگ اقچه سینی، بیش
ییل هم بوغدای،ارپه، تریق و جوگاری قرضینی بیرمه ی کیلگن .
محکمه نینگ حکمی بیلن بیرلک قیرق مینگ دن آشیقراق پولنی تؤله شگه قادر
بؤلمه گنی اوچون تؤردی بیک نینگ تؤرت طنابلیک باغی، بَرچه مال- مُلکینی تارتیب آلیب
طرابخانگه بیریشگه مجبورمیزو شریعتمیز شونده ی حَکم قیله دی . طرابخان
نینگ بؤنینی بؤغیب دیققه نفس قیلگنی اوچون آستانقل اؤغیلی قربانمراد گه هم تؤقیز
ییل قماق جزاسی تعیین قیلیندی» ایندی ایککی آغیز سؤزرشته سینی شاهد ،واقعه گه
حاضر وناظر بؤلگن ملایوسف جنابلریگه گه بیره میز .
ملا یوسف چاغله نیب اؤرنیدن توردی:
- الحمدالله ،- قَخیله تیب تاماغینی قاقدی،- برادریمز توردی بیک قرض مساءله سیده
گردیککینه غفلت قیلیب قؤیبدیلر. دَیننی آخرتگه کؤتریب کیتمسلیگی اوچون شریعتمیز اونگه
رحم قیلدی . توردی ! ایندی سیزگه آتش دوزخ حرامدیر. بونینگ صوابینی ینه
زیاده قیلسین. چین دنیاگه الله نینگ حضوریگه قیزیل یوزبیلن باره جکسیز.
بو بابتدن بهشت نینگ حوری و غلمانی سیز نینگ خذمتینگیزده بؤلغی انشالله.
بو حکومدن راضی بؤلیشیز کیره ک توردی بیک!
وقاضی حضرتلریگه چیقرگن عدالتلی حُکمی اوچون الله اولوغ اجرعطا قیلسین ، دین
وشریعتیمیز برقرارو دولتیمیز پایدار بؤلسین آمین یا رب العلمین!!
اؤتیرگنلر فاتحه گه قؤل کؤتریشدی . محکمه حکمی جریانیده متهم و محکوملرگه
سؤزبیریلمه دی. مجلس ترقلدی- ده ، توردی بیک قؤلینی منگله ییگه توتیب ،کؤک
تؤنینی بیر قاقیب ایلکه سیگه تشلب اوییگه جؤنب کیتدی . بیر یریم ساعت دیگنده
باله -چقه سی نینگ قاشیگه خسته- کوفته ، هارغین بیر کؤرینیشده ییتیب باردی .
توردی بیک باشی تنغیب باغلنگن؛ قؤلی بؤینیگه آسیلگن؛ سؤلغین بیر قیافه و پریشان
احوالده ایدی . خاتین- باله
ایزی چو قیلیشیب، آته نینگ بغریگه باسیلیب ، قوچاقله گنچه ییغله ی باشلشدی.
توردی بیککه اؤن کون زندان و شکنجه بیریاققه بؤلدی - یو، باله لرنینگ
بیزیللب داد- وای سالیشلری بیر یاققه . اؤن کون قماقده بؤلیب اؤتگن نرسه لرنی
توردی بیک هلی خاتینیگه ایتگنی یؤق
توردی بیک بیتاب، بوتون تنه سی شکنجه دن زیزقیره دی. اوستیگه اوستک ایستمه سی
هم بار . او خاموشگینه تؤشب قؤیلگن کؤرپه چه اوستیده اوزه له توشدی .
گپیریشگه مداری، مجالی یؤق. باله- چقه بیلمسلیگی اوچون باشیدن کیچیرگنلرینی
سیر بیرمه یپدی. دُرتاش خاله آله توریب ایری نینگ آیاق- قؤلی ، ایلکه لَرینی آوقه لی
باشله دی . بو نگه هم توردی بیک نینگ طاقتی یؤق . گؤزه لگینه آیدین کفتلری بیلن
آته سی نینگ یوزلرینی بیر سیله دی . ساغیگنیدن چؤلپیلله تیب اؤپیب هم قؤییدی .
بیر پیت دُر تاش خاله ییرینی گپگه توتدی .
- نیمه لر بؤلدی آته جانیسی؟ شونچه کوندن بیری سیزدن بیزگه هیچ کیم احوال
کیلتیر مه دی . اؤن کوندیر کی اویده قان یؤتیب اؤتیریبمیز . یؤلیزده کؤز توتیب .
- نیمه لر بؤلدی ؟ بو قنده ی کؤرگولیک؟ توشونتیرینگ بیر باشدن آته جانیسی!!
توردی بیک نینگ تیلی درد شدتیدن زؤرغه سؤزگه باردی :
- آی خاتین!- سیکین کؤیله گینی کؤتریب ، بیقینیده گی قاره یگن یره و ماه مه تلاقنی
کؤرستدی،- بولرنی کؤره سنمی ؟ اوچ قبیرغه م سینگن، اؤپکه جگریم ییزیلگن .
قماقخانه ده بیرهفته شکنجه قیلدیلر، اوریشدیلر . قیلمه گن عیبیم اوچون جزا آلدیم .
قربانمراد هلی - یم قماقده . اونی کو کؤمکؤک لتته دیک قیلیب تشله دی ظالملر...
شو احوالیمده قاضی خانه گه آلیب باراردیلر. اوی کویگور قاضی باغنی ، ییرلرنی
بَرینی حسابلب قؤلیمدن آلبیب طرابخانگه بیردی . ایندی منه شو جزیره مه قیشلاقده،اؤز
دولتیمیزدن اجره لیب یششگه محکوم میز آنه سی ،- دیه چقور آه تارتدی توردی بیک .
- آه اویینگ کویسین طرابخان، اوروغینگ قوریسین اوغان، آخر اؤچینگنی آلدینگمی ؟!
یورتیمیزده زمین قالمه دی بو اوغانلر قؤلیدن، قنده ی بهانه تاپمه سین شو اوزبیکلرنی اؤز
یورتیدن سوروب چیقرگنی- چیقرگن ،- ایزاس تارتیب ایککی قؤلینی ییرگه اوریب
قرغه دی و هوشیدن کیتیب ییقیلدی دُرتاش خاله ... بیرآزدن کیین او اؤزیگه کیلدی ،
کؤزینی آچیب تیوره ک- تاشگه بیر قَره دی .
توردی بیک خاتینی نینگ قؤلتیغیدن کؤتریب، بیر پیاله ساوق سو ایچیردی .
کؤنگلینی کؤتردی ، سؤنگره :
- ای خاتین نیمه قیله سن خونابه قیلیب، فایده سی یؤق
« زمان زؤرنیکی، تماشا کؤرنیکی»- دیگن نقل بار. قدرت اؤز قؤللریده. شونی توشوندیم کی،
اوغانلر تورکستانگه ایگه تورماقچی . شونده ی هم قطغن زمین ، سنمگان، بغلان،
بلخ،جوزجان، سرپل وفاریابدن مینگلب جریب یخشی حاصلخیز ییرلر
اؤزبیکلردن تارتیب آلیندی .
اؤزبیکلرکیندیک قانی تامگن آنه یورتیدن اجره لیب بارماقده . بو نرسه آلدین لری
باشقه لرنینگ باشیگه کیلگن بؤلسه ، بوگون مینینگ باشیمگه کیلدی . تؤغری،
ایتگنلری راست اؤزبیک باشسیز، ایگه سیز- ده . «ایتسم تیلیم ، ایتمسه م دلیم کؤیر»
اؤزبیکلرنینگ تیلیگه تمغه باسیلگن . هاشم راست ایته ردی ،
«اؤجک نینگ قاچیب بارگن جایی
سامان خانه»- دیگنلری دیک، اؤزبیکلر باله توغدیریب کؤپه یش ، تؤی قیلش، خدایی
قیلیش، مهماندارچیلیکدن باشقه نرسه نی هضم قیلمیدیلر. وتاپگنینی انه شونده ی
یؤللرگه ساوریشدن باشقه نرسه نی توشونیشنی خواهله میدیلر. اؤز – حق وحقوقلرینی
توشونمسلیک نینگ عاقبتی منه کؤریب توریبسن .پیشانه م تق ایتیب دیوارگه تیکندن
کیین بو گپلرنی توشونیب ایتدیم،- دیب اوزاق گپیردی ایچی کویب تورگن توردی بیک .
آیدین قیز بیرجام موزدیک سونی آته سیگه توتدی و آته نینگ بؤینیدن قوچاقلب،
یوزلریدن اؤپه بیردی . قیزچه باشیده گی گل شفتالو رومالی نینگ بیر اوچی بیلن
آته سی نینگ تیر باسگن یوزینی اریتیب آلدی . توردی بیک اؤزیگه کیلیب :
- خاتین بو گپ هلی تؤله حل بؤلگنیچه یؤق . اؤؤؤؤ نیچه ییل آلدین تؤرت سیردن
بوغدای، ارپه، مککه جوگاری و تریقنی همّه قطاری ، طرابخان بیزگه هم تقاوی
بیرگن ایدی . مین شو تقاوینی اؤشه ییل طرابخان نینگ ناظری آرقه لی
شوردریاگه یوبار بیدیم .
- هه ایسیمده ، نیمه او بونگه منکرمی ؟ سؤره دی خاله .
- هه تانمه یپدی نا مرد.
- شو ارپه - تریققه اؤلیب یاتیب ایدیک می ؟ یا بسم الله !!- شونده ی دیدی دَرتاش خاله .
- گپ اونده ایمس خاتین ! او نینگ مقصد ومدّعا سی شو تیپه قیشلاقده مینی سیندیریش .
باشقه لرنینگ هم آغزیگه یوگن سالیب، اوی وقیشلاقلرینی سیکین- استه
تارتیب آلماقچی او خاتین طلاق .
قاضی خانه ده ،طرابخان نینگ حسابچیسی تقاوی دره گیدن مینی ینه قرضدارگه چیقردی.
- گؤری کویگور ملا یوسف همّه سینی بیلردی- کو، نان وتوزیم حرمتی قاضیگه
ایککی آغیز حق گپنی ایتمه دیمی ؟- سؤره دی خاله ایریدن .
-اوایمانسیزنینگ وقت تاماغینی یاغلب قؤیگن ایکن طرابخان . قاضی خانه ده ملا یوسف
« دینیمیز،شریعتیمیز قوم و مللت تنیمیدی . الحمدالله دارالاسلامده یشه یمیز،حق الله نینگ
اسمیدیر،بیز فقط حقنی ایته میز»- دیب قاضی نینگ آلدیده عیبدار چیقردی مینی .
او نینگ «قرضینی وقتیده تؤله مه گن»- دیب ایتگن سؤزلری قاضیگه دستک بؤلدی ،
طرابخان نینگ آشیغی آلچی توردی، پیچاغی یاققه باتدی،آمدی چاپدی .
- هه! بیله من مُلله لرنینگ ایمانی پول ویاغلیققینه پَلاو،شولرنی بیرسنگیز بلبلدیک
سیره ی بیره دی.- دیب اؤیگه تالدی،- بیزدن هم کؤپ ییگن- کو اوچوچیک تاماغ،
حرام اؤلگور.- دیدی دَرتاش خاله .
شو قرض طفیلی توردی بیک لکّی دیگن نامنی آلدی یعنی اونینگ قرضی یوز مینگدن
آشیق ایدی. بیک بو قرضنی ایککی دنیاده هم اوزه آلمیدی. بیرایککی دؤستلریگه باریب،
مصلحت قیلدی. کیمگه بارمَسین «اوی وجایینگنی تشلب، یورتدن چیق، باشینگنی آلیب
کیت بیر یاققه!!» . بوگپلر بیککه یره اوستیگه توز سیپگندیک بؤلدی. او وهیمه اؤپقانیگه
غرق ایدی . هر کَس و ناکسگه قؤل اوزه تیب،امیدسیزلیکدن باشقه نرسه گه ایریشمه دی .
توردی بیک همّه نرسه نی ایچیدن بیر- بیر اؤتکزدی حتا اؤزینی اؤلدیرماقچی هم بؤلیب
کؤردی خیالیده .«ننگ-ناموس وایل- یورتینی تشلب قاچیب کیتیشدن کؤره آغریق جزایؤق»
- دیگن خلاصه گه کیلیب، باله- چقه نینگ باشیده ، ننگ وناموس اوچون اؤلیشنی افضل
تاپدی و همتینی یوز برابر یوکسک توتدی . تؤقینه یشب یورگن عایله ، بیردنیگه
مال ودولتیدن اجره لیب، قشاقلشه باشله دی . ایندی ییتتی جاننی باقیش توردی بیک اوچون
آسان ایمس ،امرمحال بؤلیب قالدی .اونی کؤچه- کؤیده کؤرگن آدم «لککی»- دیب
چَقیره یاتگن بؤلیب قالیشدی. بوطعنه تاشی هرگَل اونینگ یوره گینی پرچه لب،
قان ققشه تردی .آره دن ایککی هفته اؤتیشی بیلن ینه طرابخان قرضینی قیستب دروازه نینگ
آرقه سیگه کیلیب توردی . هرمرته کیلیب،« توردی، توردی» - دیب قیچقیریشدن قولاغی
قامتگه کیلیب طرابخاننی چه وغلب تشله گیسی کیله دی . دُرتاش خاله اونی آسایشته لیککه
چقیره دی ، «اؤزیزدی باسینگ- اؤزیزدی باسینگ» دیب اچچیقدن توشیره دی .
توردی بیک باشیده شوردریالیکلرگه جواب بیرگنی کؤچه گه چیقمه ی یوردی .
اولر هم توردی بیک نینگ آرتیدن کیلرینی تؤخته تمی، کونده کیلیشدن قالمه دی .
توردی بیک عایله سی هم نجات ایزلب بارمه گن ایشیگی قالمه دی.
آخری، بیر تؤده قوراللنگن قومنی توردی بیک نینگ اوییگه ییتکلب کیلدی .
طرابخان نینگ کیشیلری توردی بیکنی«اگر پولنی اوزمه سنگ جانینگدن اُمید قیلمه...»- دیه
پؤپیسه قیلدیلر. اولر اؤز تیللریده الّه نیمه لرنی کینگه شه یاتگن ایدی .
تیپه قیشلاقلیکلر توردی بیک نینگ یقینلری هم بو احوالنی کؤزلری بیلن کؤریب توریشیبدی .
بیرار چاره قیلیشه گه اولر نینگ عقلی ییتمه یپدی . طرف- طرف بؤلیب
جنگ قیلیش آسان ایش ایمس اولر اوچون، طرابخان نینگ نفرلری قوراللنگن ؛حکومت
هم اولرنینگ آرقه سیده توریبدی . هر حالده بوگون ماجراسیز اؤتدی . وضعیت بوندن
بیش بدتر بؤلمسلیگیگه کفالت قیلیب بؤلمیدی . طرابخان نینگ تهدید ودغدغه لری
عایله باشیگه کؤلنکه سالیب تورگنی شونده ی بیلینیب تورردی .
بیر قیشلاق نینگ کؤز یاشلری
(قصّه)
(۲)
-بسم الله...روزه توتدیم ناز اوچون ، نازو نعمت بار اوچون ، یره تگن قبول قیلسین ،
آخرت ایمان اوچون .
بیر پیاله موزدیک سونی ایچه یاتیب ،توردی بیک :
- بلا ایکنسن اوو،خاتین،- دیب جیلمه یب قوییدی...
قؤیلر سیمریب کیتدی . طرابخاندن هیچ درک یبؤلمه دی .
توردی بیک وخاتینی دُرتاش خاله«باله-چقه لرنینگ اؤنیب اؤسیشی،بلا-قضالردن سقلله شی،
یامان کؤزوسوخدن اسره لیشی اوچون قان چیقریب خدایی قیلسیک می ایکن»- دیگن خیالگه
باریشدی .شونده دُرتاش خاله« یا پیریم بهاالدین بلاگردان»- دیه پیرلرروحیدن مدد سؤره ب
آمین قیلدی .
طرابخاندن؛آلینگن قؤی نینگ بیری رؤزه نینگ بیرینچی هفته سیده سؤییلدی . ملا امام وینه
اؤن کیشی هم قیشلاق خداییگه ایتلدی .اؤشه کونی مهمانلرگه آوقت تارتیلدی.افطارگه کیلگنلر
توردی بیک عایله سیگه خیر وبرکت،تؤکین- ساچینلیک، تؤی- تاماشالر تیله شدی .
قیته- قیته آمین قیلدیلر.
بیرآی رؤزه ،اوچ کون هیت هم اؤتدی ،عادتده گی دیک، یقین قرینداش،قؤنی-قؤشنی
هیتنی بیر- بیریگه تبریکلشدی . ینه اؤشه،همیشه گی،تیریک چیلیک دوام ایته بیردی .
باققه باریش- قیشلاققه کیلیش ،محنت ومحنت توردی بیک نینگ حیات طرزیگه ایله نیب
قالگن،بوندن هیچ چرچه می، ذوق آله دی .هاشم جان هنوز اؤقیدی ،اؤن سککیز یاشده
بیر- ایککی هفته دن سؤنگ مکتبنی بیتیره دی .
او،خوش کونلرنی جوده هم یاقتیرار،عایله نینک بوتونلیگی،تاتیولیگی و اؤزیگه تؤقلیگیدن
بی حد سیوینه دی .امّا،آته- آنه سینینگ اِیریم- سیریملرگه موککه سیدن کیتگنیگه کؤپ
رنجیب قالدی . دُرتاش خاله فال آچتیریش،ملاگه باریشدن،جهرگه کیریش، قاقیمچیلیک،
بی بی سه شنبه وبی بی مشکل قیلیش،ارواحلرنی ایسلش، قبرستانگه باریش و ایس
چیقه ریشدن هیچ پیت چرچه میدی. بونده ی اِیریمچیلیکلرانچه-مونچه چیقیم وصرف-خرَجت
طلب قیله دی .هاشم جان بواحوالنی کؤریب کؤپ اچینه دی . آخری بیر کون صبری چیده می،
توریش بیراره آلمی مینگ یوره کنی بیریوره ک قیلیب آته- آنه سیگه شونده ی دیدی :
- مونچه مرده پرست بؤلمه سنگیز ایدی! خفه بؤمنگیزلر-او،شواؤزبیکلرنینگ آمین قیلیشی
جانیمگه تیگیب کیتگن .نیمه!بولر،اقّللی،اؤزبیکچه گپ توزیب،اؤزارا فکرلشه آلمیدیلرمی؟
هرتؤکیسده بیرآمین،گپ-سؤزیؤق ،آمین آمین آمین.ای اؤرگیلدیم بو چله مسلمانلردن!- دیدی
هاشم .هاشم نی قیشلاق ملا امامی یاقتیر مس،دایم،« اونی باش یلنگ ،کافرو بیتگه چاپر»- دیب
اوستیدن کولیب یورارایدی. مسجد امامی ملا یوسف نینگ جیغیگه تیککن نرسه ،مکتب باله لرنینگ
پتلون ،شلوارکییشیلری ایدی . اؤقوچیلرنی بو احوالده کؤریشی بیلن «استغفرالله، استغفرالله»
- دیب در حال ایککی رکعت استغفار نمازینی اؤقیب آلردی.
هاشم هم تینیب تینچیمس بیر باله - ده .مکتبده اؤقیب کیلگن کمیا،فزیک،جغرافیه وبیالوژی
درسلرینی اؤشه کونی- یؤق، آته - آنه سی، مسجدّه ایتیب بیردی .اونینگ بیرکونی مسجدّه
ایتگن گپلری ملا یوسف نینگ تابینی قاچیردی .اوشنده هاشم تیوَره گده گیلرگه منه بولرنی
ایتیب بیرگن ایدی :
- ییر سیاره سی ایله نه دی، کاینات بغریدن بیزگه مُلتیللب کؤرینه دیگن یولدوزلر اصلیده
جوده- جوده کتته و بیزده جوده اوزاقده دیر. یولدوزوسیاره لرهم خودّی تیریک موجودات
کبی توغیله دی ، اولغه یه دی وقریب اؤله دی؛چیکسیزلیکده ساچیلیب کیته دی .
اولرنینگ اؤرنیده باشقه سی توغیله دی .منه آی هم کؤریمسیزبیرجزیره؛او نورینی قویاشدن
آله دی .او،ییر سیاره سی نینگ یؤلداشیدیر. بو گپلرنی بیزگه علم شونده ی دیب اؤقیته دی .
هاشم نینگ ایته یاتگن طبی معلوماتی کؤپچیلیککه معقول ومنظورایدی .شونی هم ملا یوسف
هضم قیله آلمه دی . بیر کونی هاشم :
- انسان اعضاسی ویتامینلرگه محتاج . بیز استعمال قیله دیغان آوقتلرده فایده لی ویتامین لر
و پروتین گه بای بؤله دی،اینیقسه،کؤکت ومیوه لرده،مثلاً! گوشتده تیمیرمادّه سی بؤله دی
- دیدی او آدملرگه قره ب. بو گپلرنی ایشیتگن ملا یوسف قیزَریب ، بؤزه ریب :
-توبه توبه توبه،برادرلرقیامت قایم بؤلمی نیمه بؤلسین؟ بوتیرانچه نینگ گپلریگه قره نگ.
بوگپلرنی ایشیتگن آدم نینگ باشیدن ایمانی اوچیب کیته دی . هه بو قیپ- قیز یل یالغان نینگ
اؤزی- کو!- تسبیحنی تؤرته- تؤرته آغدره یاتیب،-اؤزینگیز ایتینگلرمومن مسلمان لربرادرار !
مینگ ییللردن بیری آته بابه لریمیزو بو گون اؤزی میز الحمدالله مال سؤییب گوشتینی تناول
قیلیب کیلماقده میز.ایشیتگنمیزسیز،بیرارمال گوشتیدن تیمیرپرچه سی یاکی بیرارته میخ چیققه
نینی ! اهه ایتینگلر؟
هاشم ملا امام نینگ قؤلیدن قیشلاقنی ترک قیلی دی دیب توریبدی . بو وضعیتلرده هرقه لی
آته- آنه « مونچه شکاک بؤلمه گین بالم »-دیب هاشیمگه نصیحت قیله باشله یدی .
هاشم هم سادّه گینه آته- آنه سیگه کؤپ یوره ک کویدیره دی .
هاشم بیر کونی مکتبدن قیتیب کیلرکن آته-آنه سیگه :
- مال-حال دیسیز،اطرافده نیمه بؤله دیگنیدن بی خبرسیز.اؤزینگیزعلم-معرفت لی
بؤلمه دینگیر،باله -چقه لرنی اؤیله سنگیز یخشی بؤلردی،- دییدی .
- اؤزبیکدن هم حاکم ،منصبدار بؤلیبتمی اؤزی ؟ - دییدی توردی بیک اؤغیلگه قره ب .
- مین اؤزبیک بؤلیب توغیلگنیمدن فخرلنه من آته جان ،مینینگ اؤتمیشم پارلاق بؤلگن؛ بونی
مین یخشی بیله من.امّا،بوگونیمزچتاق،ایرتمیز ینه اؤشه بخت سیزلیک!سواد سیزکتابدن بیزار
ایل ایکنیمیزگه اچینه من- ده،مییه میزگه تؤی،خدایی وآمین قیلیشدن اؤزگه نرسه سیغمیدی .
بیز قاره خلق میز اخیر!!- دیب چقور آه تارتدی هاشم .
بیرقیشلاق نینگ کؤزیاشلری
(قصّه)
(۱)
بوجاینی تیپه قیشلاق دیب اته یدیلر.بو ییرده مدنی حیاتدن کوزنی قوانتیرگودیدیک،
بیرعلامتنی کؤرمی سیز. بو ییرلرگه هلی برق، تیمیر یؤل، سینما،تیاتر،کلوب،تلیفون،
تلویزیون و باشقه لردن نشانه هم یؤق . تیپه قیشلاقده همّه سی بؤلیب ییگیرمه چاغلیک
عایله یشه یدی . اولرآره سیده - اینگ بایی، به دولتی توردی بیک . او کتته گینه به هوا
حویلیده یشه یدی، بیش طناب چه لیک باغی ، ییگیرمه جریب دَیمه ییری واؤن بیشته چه
قاره باش مال، قؤی- قؤزی سی بار . توردی بیک نینگ سککیز کیشیلیک بیر جملغه نی
باقرگه کوچی هم دولتی هم ییترلی . دُرتاش خاله توردی بیک عایله سی نینگ
کؤرکی- جمالی؛ یؤقینی بار، بارینی کؤپ ایلب کیلگن هم انه شو عیال بؤله دی .
«ییر- خاتین بیرقؤش هؤکیز»دیگنلریدیک، تیریک چیلک تشویشلری–انه شوایککی انسان
بؤینیده . هاشم جان شوعایله نینگ کتته اؤغلی،سویَگی قاتمه گن بؤلسه هم اونچه- مونچه
نرسه لر حقیده اؤیلی آله دی . کؤپ نرسه لرگه فراستی ییته دی .
تیپّه قیشلاق نینگ آلدیدن کتته یؤل اؤته دی؛ یؤل هلیگه چه اسفلت قیلینمه گن .
شو قیشلاق نینگ آرقه تامانی کیتگن جرلیک ، بو ییردن کتته گینه نهر اؤته دی .
ایککی تیگیرمان سو آقه دی اوشبو نهردن . نهرنینگ ایککی یاقی تال و تیره ک زار .
بهار.آبی ییرلردانلی ایکینلرگه یاسته نیب یاتیبدی .یم- یشیل اؤت-اؤلنلردن کؤزقوانه دی .
سیکین ایسه یاتگن شمالدن میین میسه لر شوخگینه جلوه لنردی . داو- درختلر اوستیده
قوشلرنینگ چوغورلشلری کؤنگیلنی ییره تر؛ قمیشزار آره لب قوربقه لرنینگ
وَق- وَق لشی بو جیلغه ده حیات موج اوریب توره یاتگنیدن دلالت ایدی .
کیچقورونلری،جرنینگ قوله گن ویرانه لریده ساوّقینه بای قوش نینگ کؤزلری اجل شمع
چراغیدیک ، یانیب تورار؛ قلدیرغاچلرتینیم سیز اوچیب قؤنردی .
قویاش باتریگه هلی بیر ساعتچه بار ایدی .
جَر تیپّه سیده گی یؤلدن گَله- گَله پاده لرچنگیب اؤته یاتگندی .اؤشنده قیشلاق باله لری
تؤپ یسه ش مقصدیده، جرنی کیچیب اؤتیب ، آپل- توپیل قاره مال توکینی یولیشه کیتدیلرو
بیر زومده دؤمه لاقینه قاره تؤپلرنی یسَه دیلر.
شو کونی هاشم جان ایککی سریق اِینه گینی اوییگه وقتلیراق هیده ب کیلدی. کؤز
تیکیب تورگن دُرتاش خاله آله سالیب گاودوشه سینی یودی- ده، سیگیری نینگ ایلینیگه
توتیب، گاه اؤجگینی یمیزیب، گاه شؤریله تیب سوت ساغه بیردی . دُرتاش خاله نینگ
ایککینچی اؤغلی طاهربیک بؤلسه ، سوت سَبت تگیده گی قیماق تباغیگه قؤل
اؤزه تدی - ده،بیراق، قیماق ایدیشینی تارتیب آله آلمی، پنجه سی باتگن حالده قیماق
کاسه سینی تؤکیب یوباردی . دُرتاش خاله بی قید باله سی نینگ شوملیگیدن «وای
دادلب!!!»- قالدی.طاهر قارانغی توشگنیگه قره می،دُمینی توگیب کؤچه گه راسته بؤلدی .
شو آره ده توردی بیک هم باغ ایشلریدن بؤشَب،ایندی،عایله بغریگه قیتیب کیلگندی .
حیات نینگ ایسیقینه تفتیدن توردی بیک عایله سی آرام آلردی . کیله جککه اُمید
یالقینلری -هیچ هم سؤنمس ایدی بو عایله ده . تؤکین- ساچینلیک، شؤخ- شادیانه کونلر
سیره اریمسدی . زمانه وی حیات وسواد معرفتنی حسابگه آلمه گنده جنتده یشه گندیک،
کون کیچیره دیلر. ییش، ایچیش و کیینیش اوچون کمچیلیک یؤق .
یامغیریاغیشیدن بیزاوته له نگن،دُرتاش خاله چققانراق اورونیب ایشلرینی توگه تیب آلدی.
عایله- ده، بقیر- شقیر بؤلیشیب همّه ییغیلیشدی . طاهر عیب قیلیب قؤیگنیدن ، حویلیگه
کیرمی،تامگه چیقیب آلیب مؤریدن مؤره لب توراردی. توردی بیک عایله سی بیرکونلیک
محنت کونینی اؤتکزیب اوخله شدی .تانگ آتدی .
توردی بیک و دُرتاش خاله ینه عاتده گی حیات یومیشلری بیلن بند.
شو کونی آسمان تؤلیشیب هوا بیتدی . کؤک اوزره ینه قویوق بولوتلر سوزه یاتگندی .
بیردن گولدراس کؤتریلیب،چقماق چقه باشله دی .تیز، یاغه یاتگن یامغیرسهل اؤتیب تیندی .
قیشلاق باله لری قؤزی قارین تیریش اوچون یقین قیر-آدیرلرآشه یوگوره کیتدیلر.بیرساعت
اؤتر- اؤتمس باله لر ییتک- ییتک قؤزی قارین کؤتریب ، فاتحلرگه اؤخشب قیشلاققه
یینیب کیلدیلر. هاشم باشقه باله لرگه قره گنده ایپچیلراق- ده،بیردسته قیپ- قیزیل لاله نی
باغلب،قؤلتیغیگه قیسیب اوییگه قیته یاتگندی .
- آنه جان، آنه جان !- دیدی هاشم مهم بیر گپنی ایتماقچی بؤلیب.
- نیمه؟ قییرده ایدینگ ؟ توپراقلرگه اوست- باشینگنی بؤلب سن هه بالم!شوتینیب- تینچیمه
دینگ- ده، تینچیمه دینگ! ایرته مکتبگه نیمه کییب کیته سن؟- تندیرنی قیزیتیب توریب،-
مال- حاللرینگه قَره دینگمی؟ بیرآزدن کیین آتنگ کیله دیلر دیدی دُرتاش خاله .
- منه بولاله گُللرنی شهرگه آلیب باریب ساته من آنه!- کویله گینینگ توپراغینی قاقه یاتیب،
- بو قؤزی قاریننی قاورینگ ،- دییدی هاشم .
ایندی ایشدن قیتیب کیلگن توردی بیک دمینی راستلب، یلنگ باشیگه قؤلینی قؤیگنچه بیر
تباق چلابنی سیمیریب ایچدی و «اؤزینگه شکور» - دیب قؤیدی . شو پیت
دُرتاش خاله قیپ- قیزیل قیلیب جییده دیک نانلرنی پیشیریب بؤلیب، کشت- کشتلب تاوق و
جؤجه لرینی کتکّه سالدی . ییر- خاتین آی یاغدو سیده عایله، تیریک چیلیک حقیده اوزاق
گپیره کیتدیلر. اولرنی کیچگه چه اؤیقو ایلتمه دی ...
ایرته سی پنجشنبه بازاری ایدی . توردی بیک ایرته لب بروقت توریب نماز- نیازینی
هم قیلیب آلدی . دُرتاش خاله بیر پیاله چای اوستیده ییریگه روزغارگه کیره ک نرسه
لرنی بازاردن ساتیب آلیب کیلیشینی التماس قیلدی و برماقلریگه هر تور رنگلی
ایپلرنی اؤره ب تاءکیدلب هم قؤیدی .
توردی بیک نرسه لرنی خرید قیلیب اوییگه ایرته راق قیتیب کیلدی وقؤلیده گی
تؤربه- خلته لردن سودالرنی بیرمه - بیر چیقه ره یاتیب :
منه بو گؤشت،منه بویاغ خاتین جان، منه بو چای ، منه بونیسی گوگرد،منه بو هم ییریاغی،
- دیه برماغیده گی رنگلی ایپلرنی ییچیب تشله دی . سلله سیده قیستیریلگن چراغ
شیشه سینی احتیاط لب دُرتاش خاله گه اوزه تدی .
- ایبی آته سی! قؤشنی نینگ اَیتگنینی اونیتیب سیز شیکیللی بیچاره قؤشنیم دستیاری یؤق
ایدی- یه،- دیدی دُرتاش خاله ییریگه قره ب.
- ای خاتین! اؤقیمسلیک قورسین ایکن ؛ اؤقیش- بیتیشنی بیلگنیمده، آله - قوله ایپلرنی
برماغیمگه بایلب بازارگه بارارمی ایدیم ؟
باشده چرخ فلک ایله نر بیرخیل،
کیمگه تاتلی اؤتر کیمگه قرنفیل .
بیر قیشلاقده گی - حیات منظره لری چیزگی سی منه شونده ی .
امّا،تیپّه قیشلاق آدملری ایناق، بیر- بیریگه مهربان،آره لریگه قیل سیغمیدی .
فاتحه-مراسم،معرکه- مَورد ، تؤی-عزالربیر- بیری نینگ اشتراکیسیز اؤتمیدی ایدی .
نیمه بؤلدی - یو،عبدالصمد قیشلاق نینگ قاق اؤرته سیده گی دَرنگیلْه گن حویلیسینی
طرابخانگه ساتدی . بو ایشینی او هوسدن قیلمه دی ؛سببینی قیشلاقده گیلرگه هم ایتمه یپدی .
بوندن قیشلاقداشلر ایچیگه غلغله توشدی . «قیشلاغیمیزگه اوغان داریدی ،اوغان !!»
- دیگن گپ تیز- تیز قولاقه چَلینه باشله دی . بیری- بیریگه یوزلنگن قیشلاقداشلر بو
ایشدن قنچه لیک ناراضی بؤلیشمه سین«گپ گپدن اؤتدی»- دییشدن نریگه بارمه دیلر.
گپ نینگ آچیغی ، قیشلاقداشلر بو واقعه نی ساوّق قبول قیلدیلر.
طرابخان حویلینی ساتیب آلگنیگه قره می، تیپه قیشلاققه اؤزی کؤچیب کیلمه دی، بلکی،
یان قیشلاقدن کیمنیدیر کؤچیریب کیلتیردی . اؤنغه یلیک جایی شونده ایدیکی، بوحویلینی
ساتیب آلیش بیلن طرابخان شواطرفده گی باغ وزمینلریگه خؤاجه لیک قیلیشگه قؤلی
امکانیت تاپدی . ینه الّه قنده ی ریجه لری هم بؤلیشی ممکن ، اونیسی حاضرچه
کؤپچیلیککه قارانغی .
طرابخان اؤزینی یقین توتیب ،قنچه لیک تیل یاغلمه لیک قیلمه سین، قیشلاققه کیلربؤلسه،
تیپه قیشلاقلیکلر اوندن ایمیقیب توره دیلر.تیز- تیزخیرات،مهماندارچیلیک قیلیب تورسه
هم، اوبَری- بیر ییرلیک اهالیگه قؤشیله آلمیدی . انیقراغی، اونی شو جمعیت قبول
قیلماقچی ایمس .
طرابخان قاره آت اوستیده یورار،قمچی سینی ایککی بوکیب قؤلیده اوشلب، قیشلاقنی
دماغیگه تارتگودیگ،بَقیریب سیاستلی سؤزلرایدی.او،آق سَلله نی اوزون پیچ قیلیب اؤرار،
یوزلرینی ساقال باسیب ، کؤزلری کیرتَییب؛بلند تاوّش بیلن گپراردی.حویلی ساتیب آلگندن
سؤنگ، تیپه قیشلاققه تیز- تیز کیله دیگن بؤلیب قالدی طرابخان. اوهرکیلگَنیده توردی بیکنی
بیر کؤره دی، باغی - یو زمینلریگه آلیب باریب ایلنتیره اردی .ایریم پیتلرده اونی مهمانلیککه
هم چقیریب تورار ایدی .
ذ.ایشانچ
مهمانقل
انزرَت عمّه هر گَل قیشلاققه جگرلرینی کؤرگنی بارگنده ، ایککی کؤزی
تؤتیا قیزگه تیکیلیب قالردی.انزرت عمّه ایندی اؤن تؤرتگه قدم قؤیگن
تؤتیانی همّه دن قیزغه نر ایدی .
انزرت عمّه«قیزدیگنی تیشیک منچاق.بیراوآله دی کیته دی.اوندن کؤره باشقه
لرگه سیر بیرمه گنیم یخشی»،- دیگن خیال بیلن بؤزچی نینگ ماککی سیدیک
باره دی - کیله دی .
کیم بیله دی دیسیز؟تیوره ک-اطرافده ینه کیمدیرتؤتیانی،اؤزارزنده لریدن
بیریگه اونشتیریب قؤیماقچی بؤلگندیر.تؤتیا نینگ چرایلی حسنی،کیلیشگن
قد- قامتی هیچ نرسه گه سوال قالدیرمس ایدی .تؤتیا نینگ آته – آنه سی
قیمتچیلیک،قحطچیلیک ییللری کونی اؤتمسلیکدن
«اؤزبیک بؤلسنگ اؤز آغم ...» - دیب جگر بندی
(قیزینی) یککه باغلیک بیرعایله گه بیرقاپ اون وبیرسیر یاققه المشتیریب
کیتیشگنلر.آلتی- ییتتی یاشلی تؤتیاگه آته – آنه سی :
«سین عمّه لرینگنیکیده توریب تورگین»- دیگن- او، بیر اؤغیل،
بیرقیزینی آلیب ،باشی آققن تامان کیتیب قالگنلر.
اولرنینگ قه یاققه کیتگنینی هیچ کیم بیلمیدی .
تؤتیا شو خاندانگه ماسله شیب، اؤزله شیب قالدی .
او آلیندی قیزلیگیدنمی، یاقیمتای ، مهربانلیگیدنمی،
شو اویده اونی همّه یخشی کؤره دی .
بیر کونی انزرت عمّه قؤیرده - قؤیمی ،
ایچیده توگیب یورگن گپینی آخر قرینداشلریگه ایتدی .
قاق توشده ، حوض بؤییده ، تال درختلرسایه سیده گلم – کؤرپچه سالیب،
چلاب ایچیب، چق-چقله شیب گورینگ قیلیشگه نیمه ایتسین .
انزرت عمّه بو نوبت یوره گیده گی گپنی انه شو جاییده ایتدی ،
ینه قرینداشلریگه گپینی ایجّلب توشونتیردی :
- تؤتیا مینیکی،بیلدیلرمی؟اونی بوگوندن عبدالرحیم جانگه قیلیب قؤیدیم!
آمین الله اکبر،- دیب آوّچینی کتته آچیب یوزیگه تارتدی .
حرمت یوزه سیدن عمّه نینگ گپی ییرگه قالمه دی . قرینداشلر:
- بؤلسه – بؤلر،«ایککی یریم بیربوتون»،
«قؤینیدن توشگنی قؤنجیگه»- دیه اؤرته ده نان سیندیریشدی .
شوندن کیین انزرت عمّه اؤزی بیلن آلیب
کیلگن یونگ،چیللیک،ایپ-کَله وه سینی رومالیگه توگیب :
- انه ،ایندی مینگه رخصت !- دیب کَلوشینی
کییدی و اوییگه قره ب یول آلدی .
انزرت عمّه یوره گی باغ- باغ آچیلیب،اوییگه کیرارکن،
بوخوش خبردن کتته اؤغلی عبدالرحیمنی، بیر قوچاغلب خرسند قیلدی .
یوزیدن هم اؤپدی . «توتگن قوشینگ مبارک! - اؤغلیم »
- دیب هم قؤیدی آخرده .
عمّه بیر عمللب تؤینی قیلیب آلیش فکریگه توشدی ...
عبدالرحیم اؤن سککیزنی تؤلدیریب،اؤن تؤقیزگه قدم قؤیگن ایدی .
انزرت عمّه شاده غا یلب، تاپگن- توتگنینی ییغیب،کیینگی کیلَر آیده
تؤینی قیلیب آلیشنی ریجه لب قؤیدی .
انزرت عمّه ایش بالته قیشلاققه بیربارگنیده،اوروغ – ایماغلرینی
بو ریجه سیدن خبردار قیلدی :
- زمان آغیر،انقلاب! ایرته نیمه بؤلیشینی بیلمیدی بنده سی،میندن
منه شو،- یغیب قؤیگن اؤن مینگ افغانی پولنی اؤرته گه قؤیدی،
- کیچکینه تؤی قیلیب ، ایل نظریدن اؤتگنیمیز یخشی!
- بیره دیگن قلین یز شومی عمّه خال ،- پیچینگ قیله دی
یساول بؤه کمپیری دلبرآی مامه .
- قیزی بارنینگ نازی بؤله دی،بوکون ساچیمنی یولسنگ هم پیشانه نگه
خالینگ بار دیمه یمن، آغزینگگه سیققه نینی ایت آیمچه!!- دیدی عمّه
قیزریب، بؤزه ریب ، هزل- هوزیل اره لش .
عایله نینگ اینگ کیکسه سی یساوّل چال بوایشگه راضی لیک
بیلدیرگن قرینداشلردن ایدی . او چیلیم سرخانه سینی تازه له یا تیب :
- انزرت عمّه ! شو برات آییدن کیینگه قالمه سین،ایککی تَباق
آش تارتیب عبدالرحیمنی آیاغینی چَتیب قؤیه بیز نصیب بؤلسه،
قیغورمنگ ! - دییدی بلند تاوّشده قباغیگه قؤلینی سایه قیلیب .
قربان هیتی آلدیدن پجشنبه کونی تؤی قیلینه دیگن بؤلدی .
انزرت عمّه نینگ ایکینچی اؤغلی تورسون تؤی خرجتیی اوچون
شهرگه چیقیب کیلدی ...
پَلو هم دملندی . قیشلاق نینگ کیکسه لری، مُلله امام
تؤیگه خبر قیلیندی .
« بیرته قیز ییرگه تیگسه ، قیرقته قیز توش کؤارمیش»،- دیگن
مقال خودِی انه شو تؤیگه اتب تؤقیلگنده ی.
خاتین- خَلچ ،قیزلر، جوانلر - کیلین کویاونی قیلیققه ساله یاتگن
پیتنی پایله شیب ، تنگه - تونگه و ساچه لاق تیریش شوقیده ایدیلر.
همّه اسم – رسم ، عرف-عادتلر بؤلیب اؤتدی ...
بیر ییلدن بویان یککه باغدن عسکرلرنینگ آیاغی اؤزیلمه دی.
هراؤن–ییگیرمه کونده « تلاشی- تلاشی کیلدی»،-دیگن باله لرنینگ
قیچقیریشلری قیشلاق نینگ تینچلیگینی بوزیب توره دی. بوسؤزنینگ
ایشیتیلیشی بیلن یککه باغ ییگیت لری قاچیب، قیر– آدیرلردن کؤزآچه
دیلر.عبدالرحیم هم تلاشیدن ایککی– اوچ مرته زؤرغه جان سقلب
قاچیب قوتیلگن ایدی .
عبدالرحیم بیر ییل قاچیب - قوره ب بؤلسین، اوییده یشه دی .
تؤتیانی چین یوره کدن سیوه دی . بیر اؤغیل کؤریش عبدالرحیم
نینگ بیردن- بیرآرزوسی .او تؤتیا نینگ دیداریدن هیچ هم تؤیمیدی ...
ایرته لب چهارشنبه کونی انزرت عمّه وقتلی توریب نمازینی اؤقیب آلدی .
«قاره کؤزلرنینگ بختینی بیرگین،ای پروردگاریم !» دیگن دعا بیلن
جای نمازینی یغیب آلدی. قؤلیگه سوپیرگیسی نی آلیب حویلینی سوپیره کیتدی .
چاینی هم دملب قؤیدی .انزرت عمّه اؤغلی عبدالرحیم وتوتیانی اویغتدی .
جمع بؤلیشیب چای اوستیده صحبت قوریشدی.هلی بیر پیاله چاینی ایچیب
بؤلمه گنلر ایدی هم کی، تَپیر-توپیرله شیب عسکرلر دیواردن آشیب
،حویلیگه کیریب کیلدیلر. عبدالرحیمنی عسکرلیککه آلیب کیتیشدیلر.
انزرت عمّه نینگ وای- وای لگن آوازی فایده قیلمه دی .
سککیز ییل اوتدی – یم کی عبدالرحیمدن خبر یؤق .انزرت عمّه نینگ
بارمه گن پالچی - یو،قاقیمچیسی قالمه دی .او«عبدالرحیم اؤلدی»- دیگن
خبرگه یغلب- سیختب کؤنیکیب قالدی .
قوده تاماندن هم انزرت عمّه گه قیستاو اوستیگه – قیستاو بؤله یپدی.
اولر تؤتیانی آلیب کیتیشماقچیلر.لیکن عمّه هیچ قچان بوگپگه کؤنمیدی .
تامانلر اؤرته سیده گی کینه وتارتیشولرجدّی
خفه گرچیلیککه...هم آلیب باردی.
انزرت عمّه« بوکونیمدن اؤلگنیم یخشی ایمسمی؟»- دیگن
سوالگه آخرجوابتاپدی شیکیللی . تؤتیانی ایککینچی اؤغلی
تورسونگه بیریشگه قرارقیلدی .
انزرت عمّه کیچیکتیرمسدن شرطه ایکی پیاله گورچنی دملب،
مسجد امامینی چقیردی :
- جاآآن ملله بؤه !«عبدالرحیم اؤلدی»- دیگن گپ سؤز مینی ادای تمام
قیلدی . اؤزیزدن آرتر گپ یاق ، ایندی قاره بخت تؤتیانی تورسونگه
قیلمه سم بؤمیدی ، سیزدن آق فاتحه ،منه بو گینه نی آلینگ،- دیب بیر
مینگ افغانینی امامگه توتقزدی .مُلله امام لب ولونجینی یلب،پَلوییگن
یاغلیق قؤلینی سرغیگن ساقالیگه سوردی و چؤزیب کیکیریب
«الله گه شکر »-، دیب اوزون سوره نی باشله دی .
ازّآنچه مییه سی تالیققن وباشی ییگیلگن انزرت عمه امام نینگ بواوزاق
قراعتیدن پینککه کیتدی . قراعت اؤرته سیده امام نینگ «اوهو!» قیلیب
یوته لیشی انزرت عمّه نی اویغه تیب یوباردی :
- بسم الله یی، بسم الله یی!!– دیگن انزرت عمه کؤزینی آچیب شیطانگه
لعنت ایتدی . شونده :
- قنی تؤتیا، سین تورسوننی اؤزینگه تن محرملیککه قبول قیله سنمی؟ -
سؤره دی امام اؤرته گه قؤییلگن بیرجام سونی قؤلیگه آلیب .
مُلله امام اوچ مراتبه شو سوالنی تؤتیاگه بیردی .
بیراق، تؤتیادن هیچ قنده ی سیس چیقمه دی .
- قیزنینگ جواب بیرمه گنی ، هه دیگنی،
خوب دیگنی . پیغمبریمیزدن قالگن حدیث بار،- دیب آمین
قیلیب قؤیه قالدی مُلله اکه .
نکاح باغلشده بونده ی سواللر تورسون نگه
سریاغده ی یاقدی، بوندن باشقه یؤل هم چاره هم یؤق- ده !
شو مناسبت بیلن تؤتیانینگ گپی ایل نینگ آغزیدن توشدی .
کمپیر هم ایس – هوشینی یغیب آلگنده ی بؤلدی .
اؤن آی دیگنده تؤتیا تورسونگه قؤچقاردیک اؤغیل توغیب
بیردی. انزرت عمّه کؤپ اؤیلب آخری چقه لاققه مهمانقل
دیگن اسم قؤییدی . بو قؤیگن اسمنی کمپیر هیچ
کمیگه معنیلب هم اؤتیرمه دی .
آره دن بیر ییل اؤتدی .
انزرت عمّه برنده گه آسیب قؤیگن قیپقیزیل شاده قلمپیرنی توشیریب،
پوفلب چنگینی قاقه یاتگن ایدی .کؤچه دروازه سینینگ زلفینی
نی کیمدیر کیت- کیتدن شقیرله تدی .
- قؤلیم بؤش ایمس قره گین تؤتیا خال ،- قیچقیردی
کمپیر آرقه سیگه اؤگریلیب .
مهمانقلنی کؤتریب تورگن توتیا باره سالیب دروازه نی
آچدی .عبدالرحیم تؤتیا نینگ قوچاغیده گی باله نی
کؤریب،« بیرار مهماننینگ باله سی بؤلسه کیره ک»-دیگن
اؤی بیلن گؤده گ نینگ کؤمّه سیدن ،ایرکه له ی
توریب چیمچیلب آلدی .
انزرت عمّه یوگوریب کیلیب عبدالرحیمنی بغریگه باسیب :
-آنه گیننگ اؤلسین،قی ییرلرده قالدینگ عبدالرحیم جان،سینی
کؤرارکونیم بار ایکن!!!- دیه،یوزوکؤزیدن یغله گنچه
چؤلپیلله تیب اؤپه بیردی .
درّاو انزرت عمّه عبدالرحیمنی خلوتگه آلیب اؤتدی .
یالغیزاویده یریم ساعتچه دردلشه یاتگن آنه- باله نینگ
سؤزلریدن کؤپ نرسه نی توشینیب بؤلمه دی .انزرت عمّه
نینگ شیویر- شویرلریدن «بیقیب کیتگن ایکن، طبیبگه آلیب
باردیم، کؤترمه قیلدیرتیردیم، تارتیردیم ، اوزدیردیم بالم !
خداگه شکر قیل» گپلری زؤرغه ایشیتیلردی...
ذ.ایشانچ
ارمان
(حکایه)
یازکونلری ایدی . آلتی اریقلیک میرزا بای تشقَری حویلیسیدن
بیراؤتاقنی بؤری تاغه گه بیریب توردی . بؤری تاغه تؤرت اؤغیل
ایککی قیز نینگ آته سی . او ایککی کتته ، بربسته اوغیل و بیر
قیزینی اوروشلرده قؤلدن بیرگن . بؤری تاغه و درزابلیک خاله
ایککی کیچیک اؤغلی و بیر قیزنی آغزیده تیشلب ،بیر تیکه نان
تاپیش ایلینجیده، تینچراق جای ایزلب ، شهرگه کؤچیب کیلگنلر.
خاتینی نینگ آتینی ایشیتمه گنمن . او ییرلرده اعیاللر اسمنی
ایتیش ویت بؤلگنیدنمی، قؤنی– قؤشینی اونی درزابلیک خاله دیب
چقریشردی . بؤری تاغه و درزابلیک خاله نینگ یاشی آلتمیشدن
اؤتیب ایدی .بؤری تاغه روزغارشکنجه سیدن بیلی بوکیلیب،
کؤزی اؤتمسله شیب قالگن.ایندی،او تیریکچیلیکنی تیبره تیشگه
یره میدی.عایله نی باقیش ایسه درزابلیک خاله نینگ بؤینیده .
خاله نینگ قیله دیگن ایشی - بیراونینگ کیرینی یوّیش ،خمیرینی
قیلیش و نانینی پیشیریش .خاله قاره صحردن ایشگه چیقیب کیتر،
تیکه- تشلم نانمی، کییم-کیچکنمی؟کیچقورون اوییگه آلیب کیلردی...
جمعه کونی ایدی ، درزابلیک خاله بوگون اوییگه سهل بر وقتراق
کیلدی .خاله نینگ تیوره گ – اطرافیده اؤن بیر،اؤن وتؤقیز یاشلی
اؤغیل- قیز باله لری چوغورله شیب ،کپه لکدیک ایله نر.قیزگینه
سی مامه خال نینگ ایککی کؤزی آنه سیده . او خاله دن مینچاق،
تقینچاق، شیشه بیلک اوزیکلر کوتیب توریبدی . مامه خال بوگون
خورسند بؤلمه دی.اؤرین وسلیم هم بیرنرسه لرنی آنه سیدن تیلب
یغله ی کیتدی .حیات بؤیی سویکلری ققشب کیلگن چال- کمپیربیر
پیاله چای اوستیده ، باشیدن کیچیرگنلری – یو اؤتگن- کیتگنلرنی
بیر- بیر ایسلب دردلشیب قالیشدی .
- بیزهم شوگینه گودکلرنی اؤقیتیب، بهره سینی کؤرارایکنبیزمی؟ -
دییدی درزابلیک خاله چاینی هوپلی یاتیب.
- قنی ایدی،باله بیزباشقه لرنینگ فرزندلری دیک،اوریسیتگه باریب،
اؤقیب کیلسه، داکتر بؤلسه ؛انجنیر بؤلسه؛ حاکم بؤلسه ؛تاپرمن-
توترمن بؤلسه! منه ایککیمیز هم تؤکیلیب قالدیک؛ سینی باشینگ
یاستیققه ییتسه حالیمیزگه یت یغلیدی؛گودکلرآچدن اؤله دی.– دیدی
بؤری تاغه سلله سینینگ پیچی بیلن پیشانه تیرینی اریته توریب.
- آنه نینگ ایمچه گینی قتتیق تشله گن بنده لری ایکنبیز،
نان گدای بؤل؛ جای گدای بؤل،دیب قرغه گن ایکنلر گؤرده یاتمه
گورلر،- درزابلیک خاله اؤرنیدن توریب باله لریگه یریمته قتتیق
ناننی بؤلک لب بیردی،- یره تگن ایگم مونچه قیینه مسنگ ایدی .
بؤری تاغه چقوراویگه تالدی واؤلگن فرزندلری داغیدن بیرتؤییب
یغله دی . درزابلیک خاله هم چالی نینگ بو احوالینی کؤریب،
المی تازه بؤلدی .
- صبرینگنی خداگه قیل،خدا پاشا،-کمپیرینی کؤنگلینی کؤترگنده ی
بؤلدی بو سؤزلری بیلن بؤری تاغه .
هوا دیم . تیوره کده چبینلرغیژلله یدی .چنگ – توزان کؤتریلدی .
چال- کمپیر نینگ شرین صحبتی شو ییرده تؤختب قالدی .چنگ-
تؤزان هم کؤپگه چؤ زیلمه دی .درزابلیک خاله کینگ یینگی بیلن
یوزیده گی چنگ- گردلرنی اریتیب آلدی.
شو پیت آله قرغه نینگ شق- شق لگن تاوشی،درزاب لیک خاله و
بؤری تاغهلرنینگ تینچینی بوزیب قؤیدی.درزاب لیک خاله اؤزیچه
بیرار ناخوش حادثه نینگ آلدینی آلماقچیده ی بؤلیب،
«کیشت - کیشت» لگنچه قؤلیده گی چله یانگن یاغاچنی
آله قرغه گه آتیب یوباردی .ینه ،باره سالیب ،ایسریق هم توتتدی
خاله بیر نرسه لرنی ایتیب .
هلی قویاش باتمه گن ایدی .
- هیییی خاتین!یاپینریبیزآسمان،توشه نریبیز ییربؤسه،الکه
ده نیمه عیب.شو یریم – سیریمیلرینگ قامه دی- ده،قامه دی.
-آته سی!-آهاری کیتگنراق گل شفتالورومالی بیلن درزابلیک
خاله باشنی تنغیب باغله دی،-بیرکون ام کؤینیمنی کؤترمه دیز.
داد سیزدی قؤلیزدن،بیداد سیزدی قؤلیزدن!– دیگنچه،کورشام
قالمسلیک اوچون قاره شوروه قیله قاله ی دیگن اؤی بیلن
قازاننی اؤچاققه آسدی .
تؤرتده خشتدن یسه لگن اؤچاققه قاغذ،یپراق،په خال – مه
خال ،چؤپ – چخسلرنی تیقیشتیریب آلاو یاقه باشله دی .
سؤنگ،اویانغاقچه لیک اؤسیملیک یاغینی سَرغه یگن تونگچه
دن چیقریب قازانگه سالدی- ده ،اوستیدن بیردانه پیازنی تؤغره
ب تشله دی . یغی اره لش بیر نیمه لرنیایتیب، جیز- پیزقیلب
توردی .بؤری تاغه عصا اؤرنیده تیمیر کَسَو گه سویه نیب ،
خاله نینگ کؤنگلینی کؤترماقچی بؤلیب ،اؤچاق یانیگه کیلدی .
- بؤلر- بؤمس نرسه لرگه کؤزیاشی قله بیرمه گین آنه سی .
بیراونینگ توبیده اؤلتیرگن بؤلسک،قارنیمیزتؤیب،اوستیمیز
بیتمسه.هه !بارارسن اؤشه درزابینگه بیرکون،-خاله نی بیرآز
یوپنتیرگنده ی بؤلدی تاغه .
- اؤزی کیچه یامان توش کؤریب توربیدیم،اوستیگه –اوستک شوم
قرغه نینگ شق – شق لگنی یوره گیمنی بوزدی ،- دیه چالیگه
حسرت- اؤگه یه قیله کیتدی خاله .
خذمتلری طفیلی درزابلیک خاله نی کؤپچیلیک تنیدی .
خاله نیمه قیلمه سین،اؤغیللری اؤرین وسلیمنی مکتبگه قؤیب
اؤقیتیشنی عهده سیدن چیق آلمه دی .
قیشلاقدن کیلگن باله لر- ده ،اؤقیشگه بؤین بیرگیسی کیلمه دی .
اؤرین وسلیم هرکون کؤچه چنگیتیب تینگ قورلری بیلن
اوروش- اوروش اوینردیلر.اولرنینگ مییه سیگه اؤیندن بؤلک
نرسه سیغمیدی . بوباله لرنینگ اؤینلری عادی اؤینلرگه هیچ
هم اؤخشه میدی .ایندی کؤرگنلریم باله لراؤینلرینی
تصویرلب بیره ی:
اؤسمیر باله لر ایککی جبهه گه بؤلینیشیب آلیب، یالغانچه
سیگه اوروش قیله دیلر. جبهه نینگ بیر یاقیده حزبیلر ینه بیر
یاقیده مجاهدلر. اوروشلر رولینی ایسه باله لر اجرا قیله دیلر.
بو اوروشنی کؤچه باله لری جوده هم تکامللشتیریب یوباریشگنلر.
باشیده،بواؤیینده لتته- پوته ،چؤپ – چخس قورال وظیفه سینی
اؤته گن بؤلسه،ایندی لیکده ،باله لراؤزلریچه پارتلگیچ مادده لرنی
اختراع قیلیشگن.باله لر گوگرد، صابون، ساچمه وبیزین ینه الّه
نیمه لردن چینه کم قورال- بمب یسه شگن .بومنظره ، شفقتسیز
اوروشه یاتگن ایککی دشمن طرفنی ایسله تردی .اوشبو اؤینلرگاه
حزبیلرغالب چیقر،گاهده مجاهدلر.باله لرنینگ اوروش اؤینی شو
درجه گه ییتدی کی، حتا، حزبیلر اؤزارا، مجاهدلر اؤزارا
جبهه – جبهه بؤلیشیب اوروشآچیشردی.گاه پرچمیلرغالب، گاه
خلقیلر؛گاه «جمعیت» گاهده «حزب اسلامی» ...غالب چیقیشر
اوروشلرده.پستراق دیوارمی،بیرار- بیردؤنگلیکمی اوروش جبهه
لرینی ایککیگه اجره تیب توراردی. وقت اؤتگن سری،باله لرنینگ
اؤین اوروشی کیشی نینگ نظری توشمس جایلرده بؤله دیگن بؤلدی.
مجازی روللر، مجازی صحنه لر ، آره ده جدّی ماجرا لر.
بؤری تاغه نینگ ایککی اؤغلی شو اؤین نینگ باشقروچیسی ،
تشکیلاتچییلریگه ایلنگنینیگه نیمه دیسیز؟
اؤرین حزبیلر قوماندانی، سلیم مجاهدلر قوماندانی .
شنبه کونی درزابلیک خاله یکّه توت تامانلرده کیمگه دیرکیریویب
بیریش اوچون سهل کیچیکیب اوییدن چیقیب، ایشگه کیتدی .
درزابلیک خاله اویدن چیقه یاتیب :
- بیقدلیک قیلمنگ، سی نینگیزنی خفه قیمنگ، آته نگنی ایتگنیدن
چیقمنگ !– دیب اؤرین و سلیملر نینگ قو لاغینی تابلب قؤیدی .
- مین قره ب توره من بولرینگه ،وقتراق قیتگین آنه سی!– دیب
سؤزقیلدی خاتینیگه بؤری تاغه، بیر آتیم ناسنی تیلی نینگ استیکه
تشلب .آره دن بیرساعت اؤتر- اؤتمس اؤرین وسلیم دُمینی توگیب
کؤچه گه یزغیدی.
بؤری تاغه نینگ هی-هی لگنچه گپی آغزیده قالدی .
- اؤرین آووو، سلیم آووو ! دیگن قیچقیریقلریگه هیچ قنده ی
جواب آلمه دی تاغه .
مامه خال نینگ هم اؤرین اکه ه ه ه ،سلیم اکه ه ه ه ،- دیه
هیقیریشلری هواگه کیتدی .
بؤری تاغه دن اوچ چقریمچه لیک نریراقده ، چمه سی
ییگیرمه چاغلی باله عادتی، اوروش اؤینی قیلیشه یپدی .
بوندن تاغه بیخبر.
- تسلیم بؤل،تسلیم بؤل،چؤچه ی لیلین(لینین)،بؤمسه قیریب
تشله یمیز. همّه نگنی! – دیگن اینگیچکه سیسگه ،جبهه نینگ
اوتامانیدن کیمدور جواب قیله دی.
- بیز تسلیم بؤله دیگنلردن ایمسبیز!امالی، طیاره لراوستلرینگه
بم یاغدیره دی .بیلدیزمی اشرارله ؟- دیگن گپ – سؤزلرجبهه
نینگ اوتامانیدن هم ایشیتیله دی .
آره – چوره ده هواده توتون کؤتریلیب ،پققیله گن سیس،آتیشمه
گه اؤخشه گن تق- تُق ، قرسیلله شلر قولاققه چه لینردی .
اوروش اوجیگه چیققه نیدن آره چیلیک (واسط) نتیجه بیرمسدی .
-الله اکبر! الله اکبر!- دیگن آواز هم اوروشنی
تاباره قیزیتیب یوباردی .
بیر پس جیملیکدن سؤنگ تامانلر اوروش نتیجه لرینی اؤز
مجازی رادیو لریدن اؤقشتمه قیلیب ، اعلان قیلیشردی .خلّص،
یره لنگنلر، اؤلگنلر، بیدرک واسیرلر حقیده قرمه – قرشی
خبرلر...اوروش جبهه سیدن .
بؤری تاغه ، درزابلیک خاله نی اینتیقلیک بیلن کوتر.بیر پیلله
درزابلیک خاله بُغچه سینی باشیده کؤتریب اویگه کیریب
کیلدی . تاغه گودکلری بیدرک کیتگنیدن ایسی چیقیب کیتگو
دیک بیر حالتده ، کیمدن سؤره ب بیلیشگه حیران ؟
بو احوالنی کؤرگن خاله نینگ ایچیگه غلغله توشدی .
آته – آنه باله لرینی کیمدور اؤغیرله دیمی، - خیالیده .
- آلکه نینگ ایککی کون آلدین شق- شق له شیدن یوره گیم
خیره، آته سی ! الهی چپگه کؤرسین ، چپگه یی!- دیب حویلی
اؤرته سیده ،آیاق اوستیده جانینی قؤیرگه جای تاپمیدی خاله.
کؤچه دن غله غؤور آواز ایشتیلدی . بؤری تاغه ایندی،اؤنگله
نیب اؤرنیدن توربیدی- یم کی،اؤرین وسلیمنی قؤشنیلرآرقه لب
کؤتریب کیلدیلر.
اؤرین وسلیم نینگ اوستلری لای-توپراق،یوزلری کویگنده ی.
مامه تلاق یوزلریگه کؤزلریدن قان آقردی .
بیتلری قان ته لش،کؤزقاره چیغقلری ساچمه وچَقماق ضربیدن
یاریلگن. اؤرین هم ، سلیم هم هیچ نرسه نی کؤرمیدی .
کؤزلرکؤربؤلیب قالگن.بؤری تاغه یغله ب توریب
باله لرینی بغریگه آلدی .
بؤز تؤنی بیلن اؤرین و سلیم نینگ یوزی وکؤزینی
اریتیب تورگن بؤری تاغه،زؤرغه یوریب باریب تؤرتته تاک
برگینی کیلتیریب، ایسیق چایگه سالدی- ده باله له لرینینگ
کؤزیگه ،خودی، ملهم دیک قؤیدی، قیشلاقچه سیگه داوالماقچی
بؤلیب.درزابلیک خاله نینگ یوزیگه ساوّق سواوره یپدی،قؤشنی
اعیاللردن بیری.قیزچه سی مامه خال آنه سی نینگ کؤکره گیگه باشینی
قؤیب یغلردی.بیلیدن کوچی کیتگن آنه ی زار،ایندی
یاتیلگن،کؤزسیزایککی ارمانلی ارزنده گؤده گینی باقیب کتته
قیله ی دیسه، آسمان - بلند ، ییر قتتیق .
کؤرگولیکلر
(حکایه)
- یوگور ، بؤل- بؤل ، قاچ کیلدی – یه اویی کویگور ! – دیگن قیچقیریق اره لش غله -غاور سیسنی ایشیتگن آدملر تم- تره قی بؤلیب قاچه باشله دیلر.
