فرهادنینگ توغیلیشی

اوچینچی قسم

چین خاقانی نینگ اؤغلی فرهادنینگ دنیاگه کیلیشینی،علیشیرنوایی اولکن واقعه صفتیده تصویرله گنینی،اؤتگن مقاله دن بیلیب آلگن ایدیک.اونده فرهاد یالغیزخاقان نینگ سیویکلی اؤغیـــــلی بؤلیب قالمی،بلکی،ایل- یورتنینگ اؤغلانیگه ائلندی.خلق ارداغیدین اؤزیگه اؤرین تاپتـــدی.ســـیوینــــچ وشادیانه لرگه سبب بؤلدی. بونی فرهاد نینگ توغیلیشی مژده سی (درد شعله سینینگ یوزکؤرسه تیشی) دیئیش ممکن. واقعه نینگ کیئینگی باسقیچییده قهرمانگه اسم قؤیئیله دی.

     إیشانچ

علیشیر نوایی

فرهـــادنینگ تـــوغیلـــیشـــی

‌إیککینچی قسم

بویوک نوایی«فرهاد وشیرین»داستانی نینگ خامه کی چیزمه سینی توزه یاتگنده،باش قهرمان قیلیب،فرهادنی تنله یدی.ادیب اؤزقهرمانینی فرزندیدیک،تربیه لب وایه گه یتکزه دی.هلی فرهاد دنیاگه کیلمه گن پلله؛اوشاعرنینگ شعوریده درد اوروغی بؤلیب توغیله دی وآنگ قتـــــلملریده پرورش تاپه دی.

       إیشانچ

نـــــــــــــوایـــی نـــامــــــــــــه  

علیشیر نوایی

فرهاد وشیرین 

بیرینچی قسم

«خمسه»(بیشلیک)ترکیبیگه کیروچی«فرهاد وشیرین»علیشیرنوایی نینگ عشقی- رمانتیک اثری صفتیده،شعری داستانچیلیک تاریخیده مشهوردیر. بواثرنوایی شناسلیک همده اؤزبیک ادبیّاتی تاریدخیده بویوک ادبی شهکار،دیه اعتراف قیلینه دی.نوایی بوداستاننی 40 یاشلیگیده(1484م) قلمگه آله دی وتوگل،بدیعی یتوک اثرصفتیده یازیب بیتیردی.

ایوریلیش

قچـــان تـــوغــیلرکـن بیــلیم- شــعریت؟

قچـــــان یره تیلرقــــؤشــیــق وصنـعت؟

تـــــیل،اؤزلیـــگـــیدن آه یاتــلـشگـــنیم!

ایپکین،ایوریلیشگه قؤلینــــگنی اوزه ت.

یره شمس بــوایلــگه ایگیــلیش،ســـینماق،

اوزون أیـــــللرإیـــچره بؤشلـیقده تورماق.

بویی بوکیـــلیب- ده،روح-آنگی قــشــّاق،

تــــوشونـــمی،یالــچمی ساکـــن اؤتـیرماق.

شونی بیل اؤزینگگه-اؤزینگ سن توتقون،

ساچــــیلـگن،بؤلیـنگن،یولـــینگن آلامان،

تیبره نه سن زؤرغـــه  قــــوتــــیله آلمی،

تؤرینگگه اؤره لــــیب اؤرگمچیک سمان. 

شونـــچه لرقـــار انغی،ساوقمی اوینگ؟

یاریتـــــــه آلمــیــــدی روحینــــگــنی آلاو،

اؤت،چــَقین،النــگه،یالــــین،أیــلـــــدیریم.

یالقین،یشین،اوچقون اؤکسیک بــــــیرقه لاو.

ســــاوچی،یـــلاووچـــلرقـــالــدی قیــلرده؟

مـَنگلی دیــب بیــتگنی بیر- قاره قــَـنشــَر!

ای سین مینیگ ایلداش ،زمـــانـداشـــیم!

یشـیل قــیرغــاقـــلردن کیلــــتیرگــین خبر.

قونــــاق قـــؤنغــیراقــــلرچالــیندی جانیم،

سین همـــــان اوخله یسن تــون قوچاغیده.

قؤیـــــنیمده قویاش نینــگ زرکاکــــللری،

مین-ده!کوته من اؤشـــه تانگ چـاغیـــده.

 ایپکین- شمال نینگ اورولیشی،یؤنه لیشی،ایسه یاتگن شمال تاثری

 ایوریلیش- ائلنماق، اؤگریلماق

 قــشــّاق - کمبغل،غریب

 یالــچمی - یترلی درجه ده تامین لنمه گن،کونی اؤتمس

 توتــــقون - اسیر

 آلامان - خلق

سوال وجواب

ویبلاگ خوانلریمیزدن جناب قدرت الله صمیمی بیرتقیم(سلسله)عربچه،فارسچه سؤزلرنینگ

اؤزبیکچه معناسینی سؤره بدی.کؤپچیلیک فایده له سین اوچون،انه اؤشه سؤزلرنی کیلتیریشنی

 معقول تاپتدیک.شونی هم اونوتمسلیک لازمکی،اوشبو سؤزلرگه اؤزبیک تیلیده گی اینگ یقین

 معنالرنی بیردیک... 

                         خراسان بدندور هری جان  انگه، 

                    هری جان بدندور هری جان انگه.                                              

                                                نوایی

 خراسان وهرات عـلــیشـــیرنوایــی تصویریده

«خسمه»(بیشلیک)ترکیبیگه کیروچی«حیرت الابرار»(یخشیلر حیرتی)داستانی نینگ 19- مقالـتیده،علیشیرنوایی خراسان وهراتنی توصیفلشگه علیحده  بیرباب اجره ته دی.همّه سی   بؤلیب 110بیتدن توزیلگن اوشبو بابـده،اوّل دنیانینگ یره لیشی،یولدوزوسیّاره لرنینگ           بیر- بیریگه باغلیقیگی همده اولربیر- بیرلرینی تؤلدیریب تورشی خصوصیده سؤزیوریتیب  شونده ی دییدی :

                                                                      خراسان بدندورهری جان انگه،   

                                                                                هری جان بدندورخراسان انگه.

                                                                                                            نوایی

خراسان وهرات عـلــیشـــیرنوایــی تصویریده

بوإیککی نام تورکی بؤلمسه- ده،تورکی مدنیت نینگ مهم اؤچاقلریدن بیری صفتیده تن آلینه دی. اؤتمیشده خراسان وهراتده بؤی کؤرستگن هرقنده ی مدنی یادگارلیک اساسن،انه شو تورکی سیاسی بؤغینلرقؤلی بیلن بنیاد تاپگندیر.بوإیککی نام ائنیقسه،اؤن تؤرتینچی واؤن بیشینچی عصرلرگه کیلیب،ینه- ده، مغرورجرنگلی باشله دی. بوباره ده سؤز یوریتگن اولوغ شاعرو متفکّرعلیشیر نوایی جدّی بیرمساله گه اهمیت قره ته دی...