انتیرنیت

                               سوال وجواب                                            

 بیرینچی خط

السلام و علیکم و رحمت الله و برکاته:
بیزلر محمدالله و محمد یعقوب ، بلخ اوقو یورتیده گی اوزبیک تیل و ادبیات بولیمی نینگ اوقوچیلریدن بوله میز.

 ذ.ایشانچ

همدردلیک وقیغوداشلیک سؤزی!

                                      سوال وجواب

 بیرینچی خط               _{تصویرانتیرنیتدن کؤچیریلدی}           

السلام و علیکم و رحمت الله و برکاته:

                                                          _{تصویرانتیرنیتدن اقتباش قیلیندی} 

                                                    تورکی مشایخلرسلسله سیدن

                                                            (۲۷)

کیشلیغ آته  ع.ر

اولوغ نوایی بوذات باره سیده شونده ی نقل قیله دی:«کیشلیغ آته

سمرقندنینگ کیش(حاضرگی اؤزبیکستان) آتلیغ موضعی دیندور.

همانا انگه یساق نسبتی بارایکندور. اول تکلیفدین خاطر ملول

بؤلیب،تورکستانده خواجه احمد یسوی مزاریغه باریب،ریاضتلر

تارتیب، ایشیگه کشادلر یتگندور. اندین چین مُلکیگه توشوب، اول

 خلق مُریدی بؤلیب،ایلگه پیشوابؤلوبدور. ومزار هم اول مُلکده

 دور.وعمارت ومجاورلر متعیندور»

 «نسایم المحبت» -42۴- بیت.

                               (۲۸)

 عمرآته

بوشیخ حقیدن ینه«نسایم المحبت»دن اقتباس:«کیشلیغ(حاضرگی

اؤزبیکستان) آته نینگ إینیسیدیندور.اول هم فقرطریقیغه کیریب،

کؤپ صفای باطن قیلغاندور وزمان پادشاهیدین ایل نینگ یساغین

بغیشلر استدعاء قیلغاندور. اول پادشاه طعن یوزیدین دیگندورکی،

 ایلنی مُریدلیغینگ اوچون تیلَی سین. سین یخشی بؤله کؤر، مُرید

هم بؤلغوسیدور. اوَل مین مُرید بؤلی. اول هم آغاسی بارغان

 مُلک سَری باریبدورو ریاضتلرتارتیب،مرتبه حاصل قیلیبدور.

 قبری هم اول مُلکده- اؤقدور.» «نسایم المحبت» -4۴2- بیت.

                                (۲۹)

 بابی ما حسین ع.ر

  علیشیر نوایی بو ذات حقیده شونده ی سؤز ایته دی.:« کبار

مشایخیدندور.دیبدورلرکی،خواجه احمد یسّوی (ق.ر)غه کیچیک

ایرکنیده تربیت قیلغندور.وانینگ خانواده سین بزرگلوککه

ماورالنهر ایلی مسلّم توتیبدورلر».

 «نسایم المحبت» -42۵-بیت.

                                                           (۳۰)

حسین شیخ ع.ر

 اسماعیل آته فرزندلریدیندور.مستحسن معمالیق کیشی ایرمیش.خلق

 انینگ اطرافیده فریفته بؤلیبدورلر.دنیااسبابی سری میل قیلمایدور.

وباوجود فقر اؤزین اول نوع غنی کؤرگوزؤرایرمیشکی،خلق رعایت

 یؤلین تاپمسه لرایرمیش .عالمدین اؤتگن زمانیده منقولدورکی،ایلدین

 غایب بؤلغاندور. حاضر بؤلغچ باشی اوستیده بیر قوش قؤنغان

ایرمیشکی، هیچ کیم اول نقش و رنگلیک قوش کؤرمه گن ایرمیش.

 ایلنی کؤرگچ اؤلوبدور. و اللهُ اعلم.

«نسایم المحبت» -42۵- بیت.

                                 (۳۱)

یوسف شیخ ع.ر

 نوایی نینگ ایتیشیچه یوسف شیخ «صدر آته (ق.س) اولادیندور.

مسکنی کوه صاف ایرکندور. اندین هم کؤپ خارق عادت و کرامت

منقولدور.عمری یوزأیگیرمه گه یتگندور.ومزاری هم اول

نواحیده دور»

«نسایم المحبت» -422- بیت.

                                                          _{تصویرانتیرنیتدن اقتباش قیلیندی} 

                                                    تورکی مشایخلرسلسله سیدن

                                                            (۲۲)

الیاس شیخ ر.ت

«شیخ محمّد ر. نینگ اؤغیدور. ظاهر علومیده بو سلسله ده اندین

عالمراق یؤق ایرمیش. وحج دولتیگه مشرّف بؤلیبدور.عربیتده

ماهرایرمیش. واول تیل بیله سؤزله شور ایرمیش ونظم داغی ایتور

 ایرمیش . وسمرقنده قوم تاغیده ساکن ایرمیش. مبارک مرقد گویا

 هم انده یؤقدور»

«نسایم المحبت» -42۳- بیت.

شیخ ابولحسن ق.س

                               (۲۳)
 

علیشیرنوایی نینگ کیلتیریشیچه،«الیاس شیخ نینگ اؤغیدور.کیچیک

یاشده ریاضت ومجاهده بیله اؤتکریبدور.مونداغ منقولدورکیم،تینگری

تعالی قؤرقونچیدین انچه أیغله غاندورکی، کؤزلریگه تیره لیک

یوزلنگاندور.الیاس شیخدین سؤنگره بوسلسله اهلی برچه انگه بعیت

قلیب،ارادت تازه قیلیبدورلر.ومکّه سفریغه بارورده مزاجیغه ضعف

بؤلیب،بساطیمده سلطان العارفین ق.راولادی انگه خرقه یو تاج حواله

قیلیب قیتیب، هری شهریغه یتگنده حضرت مخدومی  ن.م.ن شرف

مجلسیغه مشرّف بؤلیب، الردین التفاتلرتاپیب،الراؤزمصنّفاتلریدین بیر

کتاب وجای نماز وبیر روپاک انگه بیرگندورلر. خارق عادت اندین

کؤپ نقل قیلغاندورلر»

«نسایم المحبت» -42۴- بیت.

شیخ محمّد صوفی ق.س

نوایی نینگ نسایمده حکایه  قیلینیشیچه،شیخ:

«عشقییه سلسله سیدندور. وخدایقلی شیخدین تربیت تاپیبدور. اندین

سؤنگ محمّد شیخ صحبتیغه یتیبدور.والیاس شیخ صحبتیغه هم مشرّف

 بؤلیبدور.نفسی موءثرعزیز ایکندور.ومریدلری آره سیده سؤزبونوع

 دورکیم،خضر ع . س بیله صحبت توتر.واندین خارق عادت کؤپ

 منقولدور»

«نسایم المحبت» -42۴- بیت.

ابو موسی شیخ ق.ت.س

«نسایم المحبت» -42- بیت.

شیخ سلطان صوفی ق.ر

                                (۲۶)

 «نسایم المحبت» -42۴- بیت.

ذ. ایشانچ

                                انتالوژی

                                      (۱۳)

                        ینه سای بیتگی سلسله سیدن

                            ایرق بیتیگی

"ایرق بیتیگی" نینگ یره تیلیشی (۸)-إینچی عصرنینگ سؤنگگی

 (۹)-إینچی عصرنینگ باشلریگه تؤغری کیله دی .  

 ایرق- قدیمگی تورکی تیلده بشارت قیلیش،تاپیش،ایتیب بیریش

 معنالرینی انگلته دی.

بیتیک - یازوّ، کتاب دیمکدیر. ایرق بیتیگی  توشونچه سی آلدیندن

قدیمگی تورکی تیلده ایتیب بیریش،بشارت قیلیش حقیده گی کتاب،

فالنامه کبی معناالرنی بیلدیره دی.

محمود کاشغری  نینگ "دیوان الغات الترک" اثریده: قه م  ایرقله دی 

(بیریکمه سی)- قام-شمان بشارت قیلدی شکلیده کیلگندیر

(عبدالرشید عبدالرحمان )."ایرق بیتیگی"اتمه شناسلیده"تعبیرنامه"-

دیب یوریتیله دی. نامیدن معلوم بؤلگنیدیک، بشارت گویلر آسمان

جسملری آرقه لی کیشیلرنینگ تقدیرینی ایتیب بیرگنلر. بونرسه بوتون

جهان خلقلری عنعنه سیده هم کؤپ اوچره یدی.تورکی خلقلرادبیّاتیده

ایرق بیتیگی نینگ إیککی نمونه سی بیزگچه یتیب کیلگندیر:

اورخون- ینه سای ومانوی یازوّیگیده گی ایرق بیتیکلریدن عبارت.

۱. اورخون-ینه سای یازوّیده گی ایرق بیتیگی

بویازوّ تاشگه ایمس،بلکی،قاغذده یازیلگن بیتیگدیر.اثرقؤلیازمه سی

۱۹- ینچی عصر ده شرقی تورکستان نینگ  دون خوان دیگن جایدن

تاپیگگن. "تعبیرنامه" قؤلیازمه سینی بیرینچی بؤلیب،تورکیشناس

عالملردن  تومس ومَل افلر اؤقیگنلر."ایرق بیتیگی" (۹)-ینچی میلادی

عصرده مانی جماعه سی ده گی ایسیق سَنگون، إیتیچوق نماملی

إیککی باله گه بغشلنگندیر.

ایرق بیتیگیده،اساساً،توش کؤریش واونینگ تعبیری بیان ایتیله دی.

بوندن تشقری اوشبو بیتیگده تورکی خلقلرنینگ عرف-عادتی،اخلاقی

تورموش طرزی، اؤی- اندیشه لری هم اؤز افاده سینی تاگندیر.

"ایرق بیتیگی" ۶۵ ته مستقل شعردن تشکیل تاپگن بؤلیب،مضمون

جهتیدن کیشی لیک جمعیتی  ایزگولیک،یامانلیک کبی مناسبتلرنی

توشونیب ایتیشلریگه قره تیلگندیر.اثر،یالغیزگینه،توش تعبیری بؤلمی

بلکی،اوبیربدیعی اثرهمدیر.توش کؤریش اؤزماهیتیگه کؤره

دینی- فلسفی مساله دیر،اوحقده فکرلش،سؤزیوریتیش کؤپ جهتی بیلن

مهمدیر.ائنیقسه،اونی بدیعی عکس ایتتیریش بیتیگ نینگ قیمتینی

ینه- ده آشره دی."ایرق بیتیگیدن" پرچه لر:

توشلر:

کتته اوی یاندی،

اونینگ توبیگچه هیچ نرسه قالمه دی،

دیوارلریگچه قوله دی .

یاکی:

بای کیشی نینگ قؤیلری هورکیب کیتیبدی،

اولر بؤریگه دوچ کیلیبدی،

بؤری نینگ سوتی بیلن آغیزله نیبدی.

(یاکی بؤری نینگ آغزی کسلله نیبدی،-یعنی آغریبدی)

قؤیلر سلامت وتوگَل قالیبدی،دییشدی،

بیلیب قؤیینگ: بو- یخشی.

یاکی،

اَیق بیلن تؤنغیز

داوان اوستیده تؤقنه شیبدی.

ایق نینگ قارنی یاریلیبدی.

تؤنغیزنینگ آغزی(تیشی) سینیبدی.

بیلیب قؤینگ - بویامان.

"ایرق بیتیگی"ده ته لی واقعه لر رمزلر آرقه لی بیریله دی.

 ۲. مانوی یازویده گی ایرق بیتیگی

اوشبو بیتیگ هم قاغذده یازیلگن بؤلیب، توش تعبیرینی بیان قیلیشگه

بغشلنه دی.ایلک قاغذده یازیگن دیب سنه لگن بوبیتیک ۱۳ ته حادثه

وبویوم نینگ تعبیرینی عکس ایتتیریلگن. پروفیسور نسیم خان رحمان

نینگ تاکید قیلیشیچه اثر إیککی خیل مضمونگه ایگه:

الف) انسان فعالیتی وروحی حالتیگه علاقه دار تعبیر. بو گروهگه :

اوچره شماق،جنگ قیلماق، کمه یماق،یوز آغریماق،سیوینماق،

قرشی کیلماق،حضور- حلاوت تاپماق،باله تربیه لماق. کبی توش

تعبیرینی إیچیگه آله دی.مانوی یازویده گی"ایرق بیتیگی"نی ایلک بار

نسیم خان رحمان حاضرگی اؤزبیک تیلیگه اؤگیرگن واثرحقیده مفصّل

معلومات بیرگن.

"تعبیرنامه"ده گی توشلردن بیری:

اگر تاغ دیگن توش کؤرسه تعبیری شونده ی بؤلور:

تاغلیق یردن تاغ یوکسه لر، باتیق پیدا بؤلور،

توراق اوستیده توراق پیدا بؤلور.

بیر تیپه لیک اؤرته گه چیقر،

تیرمَشماق ایسته گن ، تؤغریدیر.

آشماق ایسته گن یوکسکدیر.

تینگ - توشینگ آره سیده سره سی بؤله سن.

غاوغادن، شاوقیندن اوزاق تور.

اخماق(احمق) کیمسه لرگه،جنجلگه(جنجال) یقینلشمه،

خسته لیک دردیدن خلاص بؤله سن.

مال- ملکینگ کؤپه یدی.

سینگه قرشی کیمسه لر،

قوم اوستیده قویی تارتیب،

ایشی بییتمه گن کیشی کبی بؤلور.

یرو کؤکه سیوینچینگنی ساچ،

کؤپ خیرلی ایش قیل،

ینه حضور- حلاوتگه ایریشه سن.

حرمتلی ویبلاگ خوان دوستلر!

منه اؤزبیک ادبیِاتی نینگ ایلک سرچشمه لر بؤلمیش ،قاغذده یازیلگن بیتکلرحقیده هم

تصّورگه ایگه بؤلدینگیز.تخمین،(۱۲۰۰) أیل آلدین، قدیمگی تورکی تیلده  یره تیلگن بدیعی

اثریعنی "ایرق بیتیک"لری، شبهه سیزاؤزبیک خلقی نینگ  فخرو افتخار سنه له دی.

خصمگه معلوم بؤلسینکی، اؤزبیک خلقی کیچگینه یردن کؤکریب چیققن قؤزی قارین ایمس.

اونینگ أیلدیزلر، تاریخی بیر نیچه  مینگ أیلیلکلرقعریدن سؤ ایچه دی .   

ذ.ایشانچ

                                    انتالوژی

                                            (۱۲)

                                ینه سای بیتگی سلسله سیدن

اوبَیت بیتیگی

قهرمان جنگچی ترخان سنگون أیغیسی.

ترخان سنگون آلتی یاشیده آته سیدن اجره له دی . او ایلچور ایلیده قهرمانلیگی بیلن

شهرت قازانه دی . ترخان سنگون اؤتیز جنگچی بیلن دشمن پیستیرمه سیگه دوچ کیلیب

هلاک بؤله دی ...

    ذ.ایشانچ

                             انتالوژی

                                (۱۱)

                     ینه سای بیتگی سلسله سیدن

اچور قیشلاغیده گی بیتیک

اوری بیک خاقانگه ایل مرثیه سی. او إیننچو بیلگا نینگ اؤغلی

بؤلگن.حقیقی اسمی کوچ، قهرمانلیک لقبی اوریدیر. اونینگ یتتی

 مینگ قؤشینی بؤلگن...

ذ. ایشانچ

                                انتالوژی

                                      (۱۰)

                  ینه سای بیتیگی سلسله سیدن

بیرگه بیتیگی

تور اسملی سرای خذمتگاری نینگ أیغیسی. اؤن بیش یاشیده ختایلرتربیه سینی آلگن  بو

خذمتگار تبغچ خاقانی خذمتیگه کیره دی . اوچ اؤغلیدن اجره لیب کؤپ قیینچیلیکلرنی کؤره

دی.اؤز ایلیدن ختای آدملریگه کؤپ قیمت بها بویوملرنی آلیب بیره دی . 63 یاشیده وفات

 ایتگن بو خذمتگار یتتی بؤری،بیر نیچه یؤلبرس، کییکلرنی اؤلدیره دی ...

                              انتالوژی

                         (۸)   

               ینه سای بیتیگی سلسله سیدن

بونام بیلن یوریتیلوچی تورکوم بیتیکلرینه سای دریاسی بؤیلریدن یعنی

توه وخکاس ییرلریدن تاپیلگنی اوچون شونده ی دیب اته له دی.

تورلی أیللرده بوحدودّن 250گه یقین قبرتاشلری قؤلگه کیریتیلگن...

                                                       انتالوژی

                                    انتالوژی

                                            (۸)

                          اورخون بیتیگی سلسله سیدن

اونگون بیتیگی

 بیتیگ موغولستان نینگ اونگون دریاسی تیوره گیدن تاپیلگنی

اوچون شو نده ی ناملنگن. یازوّ ایلتریش خان نینگ یقینلریدن

واونینگ اؤغلی چؤریؤآغه شرفیگه تاشگه  بازیب قؤئیلگن دیب

تخمین قیلینه دی...

                                              انتالوژی

                                                    (۵)

                                    اورخون بیتیگی سلسله سیدن

                                     انتالوژی

                                            (۴)

                      اورخون بیتیگی سلسله سیدن

 کولتیگین بیتیگی 

اوشبو بیتیک تورک خاقانی ایلتریش خان نینگ کیچیک اؤغلی کولتیگین سَغه نسیده بیتیب

قالدیریگندیر.شهزاده کولتیکین ۷۳۰- ینچی میلادی أیلی وفات ایتگن بؤلیب،قبرتاشی ایسه،۷۳۱

- ینچی أیلی اؤرنتیلگن. بیتیک تاشده گی واقعه لرکولتگین نینگ اکه سی بیلگا خاقان تیلیدن

 حکایه قیلینه دی...

                                                      انتالوژی

                                 (۳)

                                        اورخون بیتیگ سلسله سیدن

تون یوقوق بیتیگی

اوشبو بیتیک ایلتریش خانینگ  یاردمچیسی وحربی سرکرده لریدن

بؤلگن تون یوقوق خانگه بغشلنگنگن.تون یوقوق خاقان ایککینچی

تورک خاقانلیگیگه اساس سالگن  تاریخی شخشخصلردن سنله

 دی .عین پیتده ، تون یوقوق  قه پاغان وبیلگا خا قانلرنینگ

یاردمچیلریدن سنله دی. بیتیک تویوقوق تریگلیگی پیتیده

 (712-716) میلادی ییلری یازیلگن.

ذ.ایشانچ             

                                     انتالوژی

                                       (۳)

                اورخون و اینه سای بیتیکلری

  اورخون-اینه سای بیتیکلری قدیمگی تورکی یازمه بدیعی ادبیّات نینگ اینگ گؤزه ل نمونه

 لرینی اؤزیده جمعله گنی اوچون هم نهایتده قیمتلیدیر. بیتیکلراورخون واینه سای دریالری

حوزه لریدن تاپیلگنی اوچون شونده ی دیب اتلگندیر. 

   ذ.ایشانچ

                     انتالوژی

                          (۱)

              ایلک قدیمگی تورکی یازمه

                   ادبیّات نمونه لری   

اؤزبیک ادبیّاتشناسلیگیده،اسلامدن آلدینگی تورکی  یازمه

ادبیّاتنینگ اینگ عجایب نمونه سی صفتیده«خوَستووَنیفت»

-khvastuvaneftیاکی(«مانیلیک توبه نامه سی») اثری

اعتراف قیلینه دی. بواثرنقاش پیغمبر نامنی آلگن فتک اؤغلی مانی

 اسمی بیلن باغلیقدیر.

مانی 2۱۶- ینچی میلادی ییلی ختایده(ایریم منبعلرده بابل) دنیاگه

کیلگن. مانی اؤزی نینگ دینی–فلسفی قره شلرینی اساسلش و

ترغیبات قیلیش اوچون هندوستان،ایران،تورکستان وختای بؤیلب 

سفر قیلگن وکؤپلب اثرلریره تگن مشهور تاریخی  ذاتلردندیر.

اونینگ«تریک اینجل»،«غولان»،«اؤلمسلرخزینه سی»،«افسار»

(«یاریشگن تانگ رساله سی»)،«سفرالاسرار»(«سفرسیرلری»)،

«دیبان»(«یازیشمه لر»،«شاپورگان»،«کفالیه» وینه تورلی دینی

مساله لرگه بغشلب اؤن تؤرت کتاب یازگن.(ویکی پیدیا آچیق

 دانشنامه ویب سایتی)

اسلام دینی ظهورقیلگنیدن سؤنگ،عباسی خلیفه لرمانویلیک دینی

وکیللرینی زندیقیلر،دیه اولرنی یریوزیدن سوپیریب تشلشگه قرار

قیله دیلر. اؤز وقتیده روم،مصر،اؤرته آسیاده کینگ ترقلگن بودین

سیکین- استه صحنه دن چیقیب کیته دی.

مانی 2۷6- ینچی ییلی ایرانده تصلیب قیلیب، اؤلدیریله دی. معلوم

قیلینیشیچه مقدس کتاب«اینجیل»ده - مانی(قارقیلاط) نینگ ظهور

قیلیشی بشارت قیلینگن. مانی زردشتی کاهینلر تعقیب وتزیقیگه

اوچره ب شرقی تورکستانگه باره دی واوییرده اؤز تعلیماتینی

یایشگه حرکت قیله دی. اؤشه دورده تورکی خلقلردن اویغورلر

مانیلیک دینینی قبول قیله دیلر.مانیلیک دینی تورکی ادبیّات رواجله

نیشیگه کتته تاثر کؤرسه ته دی.مانی نینگ مشهور«خوَستووَنیفت»

-khvastuvaneftیاکی(«مانیلیک توبه نامه سی»)قدیمگی تورکی

تیلیگه ترجمه قیلینه دی . بواثرنی ایرانلیکلر«اعترافنامه»- دیب هم

 نامله گنلر. تورکیشناس عالملر«مانیلیک توبه نامه» اثری(3-6)

میلادی عصرلرده یره تیلگن،-دیب تخمین قیلماقده لر. بو اثرنینگ

قدیمگی تورکی تیلده گی اوچته نسخه سی موجودّیر.اؤزبیک عالمی

دوکتورنسیم رحمانف نینگ تاءکید قیلیشیچه،اثرمانوی جماعه سی

ایزداشلری نینگ مدحیه سی ونظامی حسابلنه دی. قدیمگی تورکی

تیلده ترجمه قیلنگن اوشبو کتاب«اؤن بیش بؤلیمدن عباره ت 

بؤلیب،کتاب نینگ ایککینچی بؤلیمیده قویاش وآی تنگری لری

نینگ مانی لیکده گی وظیفه لری کؤرسه تیله دی همده اولرنینگ

حقیقیلیگینی تن آلیشگه چقیریله دی»(www.samdu.uz )

«مانیلیک توبه نامه سی» زردشتیلیک نینگ مقدس کتابی

سنلمیش«اوستا»ده گی افسانوی قهرمانلرنی اؤزیچیگه آله دی.

بو تمثاللر اؤزگرتریلمسدن دوام ایتتیریلگن.اثرده تنه سیوگیسی

حقیده سؤز یوریتیله دی. مانیگه کؤره،بونده ی سیوگی مادی

عالمگه باغلیق بؤلگنی اوچون،انساننی توبنلیک وهلاکتگه

 اولاقتیره دی.مانی تعلیماتی بؤییچه،مادی عالم نور وظلمت بیلن

یوغوریلگندیر. (www. O’zbek adabiyoti.uz)

مانی اعتقادی بؤییچه،ایزگولیک(نور- کؤکده)ویاوّزلیک(لای-بلچیق،

توپراق وباتقاق قعریده یاتگن) نرسه لردیر.

«توبه نامه» اثری روس تورکیشناسلری تامانیدن اؤرگنیلگن

 وکتابدن پرچه لر کیلتیریلگن، نشر قیلینگن.

«مانیلیک توبه نامه سی» اثریده کیلتیریلگن شعردن نمونه:

                        تانگ تنگریسی کیلدی،

                        تانگ تنگریسی نینگ اؤزی کیلدی .

                        تانگ تنگری کیلدی،

                         تانگ تنگریسی نینگ اؤزی کیلدی .

                         تورینگ بیکلر، برچه بیکلر،قرینداشلر،

                         تانگ تنگریسینی مدح ایته یلیک.

                         کؤرینگن قویاش تنگریسی،

                         سیز بیزنی اسره نگ.

                         کؤرینگن آی تنگریسی،

                          سیز بیزنی قوتقرینگ.

                          تانگ تنگریسی

                          گؤزه ل هیدلی، خوشبوی هیدلی،

                          پارله گن ، یلتیره گن.

                          تانگ تنگریسی،

                          تانگ تنگریسی.

مقاله نی تیارلشده۱۳-جلدلیک«اؤزبیکستان مللی انسکلوپیدیه سی»

،«دهخدا لغتنامه سی»،6-جلدلیک داکتر«معین سؤزلیگی»وباشقه

قؤشیمچه منبعلرده فایده لَنیلدی .